| 1 In quei giorni Mattatia figlio di Giovanni, figlio di simone, sacerdote dei figli di Joiarib, abbandonò Gerusalemme per stabilirsi a Modin. | 1 εν ταις ημεραις εκειναις ανεστη ματταθιας υιος ιωαννου του συμεων ιερευς των υιων ιωαριβ απο ιερουσαλημ και εκαθισεν εν μωδειν |
| 2 Egli aveva cinque figli: Giovanni detto Gaddi, | 2 και αυτω υιοι πεντε ιωαννης ο επικαλουμενος γαδδι |
| 3 Simone detto Tassi, | 3 σιμων ο καλουμενος θασσι |
| 4 Giuda detto il Maccabeo, | 4 ιουδας ο καλουμενος μακκαβαιος |
| 5 Eleazaro detto l’Avaran, Gionata detto l'Affus. | 5 ελεαζαρ ο καλουμενος αυαραν ιωναθης ο καλουμενος απφους |
| 6 Mattatia vide i sacrilegi che avvenivano in Giuda e a Gerusalemme | 6 και ειδεν τας βλασφημιας τας γινομενας εν ιουδα και εν ιερουσαλημ |
| 7 e disse: «Ohimè! Perché mai sono nato per vedere la distruzione del mio popolo e della città santa e rimanere seduto, mentre essa viene consegnata nelle mani dei nemici, il santuario nelle mani degli stranieri? | 7 και ειπεν οιμμοι ινα τι τουτο εγεννηθην ιδειν το συντριμμα του λαου μου και το συντριμμα της αγιας πολεως και καθισαι εκει εν τω δοθηναι αυτην εν χειρι εχθρων το αγιασμα εν χειρι αλλοτριων |
| 8 Il suo tempio è divenuto come un uomo ignobile. | 8 εγενετο ο ναος αυτης ως ανηρ αδοξος |
| 9 Le sue suppellettili gloriose sono state asportate quale bottino, i suoi fanciulli sono stati uccisi nelle piazze, i suoi giovani da spada nemica. | 9 τα σκευη της δοξης αυτης αιχμαλωτα απηχθη απεκτανθη τα νηπια αυτης εν ταις πλατειαις αυτης οι νεανισκοι αυτης εν ρομφαια εχθρου |
| 10 Quale nazione non ne ha avuto in eredità i domini e non si è impadronita delle sue spoglie? | 10 ποιον εθνος ουκ εκληρονομησεν βασιλεια και ουκ εκρατησεν των σκυλων αυτης |
| 11 Ogni suo ornamento è stato tolto; era libera e divenne schiava. | 11 πας ο κοσμος αυτης αφηρεθη αντι ελευθερας εγενετο εις δουλην |
| 12 Ecco, le nostre cose sante, la nostra bellezza e la nostra gloria sono state devastate, i Gentili le hanno profanate. | 12 και ιδου τα αγια ημων και η καλλονη ημων και η δοξα ημων ηρημωθη και εβεβηλωσαν αυτα τα εθνη |
| 13 Perché viviamo ancora?» | 13 ινα τι ημιν ετι ζωη |
| 14 Mattatia e i suoi figli si strapparono le vesti, si coprirono di sacchi e piansero molto. | 14 και διερρηξεν ματταθιας και οι υιοι αυτου τα ιματια αυτων και περιεβαλοντο σακκους και επενθησαν σφοδρα |
| 15 I messaggeri del re, che erano stati incaricati di promuovere l’apostasia, vennero a Modin per sacrificare. | 15 και ηλθον οι παρα του βασιλεως οι καταναγκαζοντες την αποστασιαν εις μωδειν την πολιν ινα θυσιασωσιν |
| 16 Molti di Israele si unirono a oro. Però, Mattatia e i suoi figli si radunarono. | 16 και πολλοι απο ισραηλ προς αυτους προσηλθον και ματταθιας και οι υιοι αυτου συνηχθησαν |
| 17 Allora i messaggeri del re si rivolsero a Mattatia: «In questa città sei un capo onorato, grande e sei appoggiato da figli e fratelli. | 17 και απεκριθησαν οι παρα του βασιλεως και ειπον τω ματταθια λεγοντες αρχων και ενδοξος και μεγας ει εν τη πολει ταυτη και εστηρισμενος υιοις και αδελφοις |
| 18 Orsù, vieni per primo ed eseguisci l’ordine del re, come già hanno fatto tutte le genti, gli uomini di Giuda e quanti sono rimasti a Gerusalemme. Così tu e i tuoi figli sarete fra gli amici del re e sarete onorati con doni d’argento e d’oro e con molti regali». | 18 νυν προσελθε πρωτος και ποιησον το προσταγμα του βασιλεως ως εποιησαν παντα τα εθνη και οι ανδρες ιουδα και οι καταλειφθεντες εν ιερουσαλημ και εση συ και οι υιοι σου των φιλων του βασιλεως και συ και οι υιοι σου δοξασθησεσθε αργυριω και χρυσιω και αποστολαις πολλαις |
| 19 Rispose loro Mattatia a gran voce: «Anche se tutte le genti, che sono sotto il dominio del re, gli obbedissero in modo tale da abbandonare ciascuna il culto dei suoi padri e accettassero il suo comando, | 19 και απεκριθη ματταθιας και ειπεν φωνη μεγαλη ει παντα τα εθνη τα εν οικω της βασιλειας του βασιλεως ακουουσιν αυτου αποστηναι εκαστος απο λατρειας πατερων αυτου και ηρετισαντο εν ταις εντολαις αυτου |
| 20 io, i miei figli e i miei fratelli cammineremo nell’alleanza dei nostri padri. | 20 καγω και οι υιοι μου και οι αδελφοι μου πορευσομεθα εν διαθηκη πατερων ημων |
| 21 Lungi da noi l’abbandonare la legge e le tradizioni. | 21 ιλεως ημιν καταλιπειν νομον και δικαιωματα |
| 22 Non ascolteremo le parole del re per trasgredire il culto a destra a sinistra». | 22 των λογων του βασιλεως ουκ ακουσομεθα παρελθειν την λατρειαν ημων δεξιαν η αριστεραν |
| 23 Appena finì di pronunciare queste si avanzò sotto gli occhi di tutti un Giudeo per sacrificare sull’ara di Modin, secondo l'ordine del re. | 23 και ως επαυσατο λαλων τους λογους τουτους προσηλθεν ανηρ ιουδαιος εν οφθαλμοις παντων θυσιασαι επι του βωμου εν μωδειν κατα το προσταγμα του βασιλεως |
| 24 Mattatia vide e si sdegnò, fremettero i suoi reni e montò in giusto furore. Perciò si avventò contro di lui e lo trucidò sull’ara. | 24 και ειδεν ματταθιας και εζηλωσεν και ετρομησαν οι νεφροι αυτου και ανηνεγκεν θυμον κατα το κριμα και δραμων εσφαξεν αυτον επι τον βωμον |
| 25 Uccise nello stesso momento anche il Messaggero del re, che costringeva a sacrificare, e abbatè l'ara. | 25 και τον ανδρα του βασιλεως τον αναγκαζοντα θυειν απεκτεινεν εν τω καιρω εκεινω και τον βωμον καθειλεν |
| 26 Così arse di zelo per la legge come aveva fatto Finees nei riguardi di Zambri, figlio di Salom. | 26 και εζηλωσεν τω νομω καθως εποιησεν φινεες τω ζαμβρι υιω σαλωμ |
| 27 Mattatia si mise a gridare per la città a gran voce: «Chiunque arde di zelo per la legge e vuole mantenere l’alleanza mi segua», | 27 και ανεκραξεν ματταθιας εν τη πολει φωνη μεγαλη λεγων πας ο ζηλων τω νομω και ιστων διαθηκην εξελθετω οπισω μου |
| 28 Subito egli e i suoi figli fuggirono sui monti e abbandonarono quanto possedevano in città, | 28 και εφυγεν αυτος και οι υιοι αυτου εις τα ορη και εγκατελιπον οσα ειχον εν τη πολει |
| 29 Allora molti, che ricercavano la giustizia e il diritto, si rifugiarono nel deserto, | 29 τοτε κατεβησαν πολλοι ζητουντες δικαιοσυνην και κριμα εις την ερημον καθισαι εκει |
| 30 essi ci loro figli, le loro mogli e i loro greggi, perché mali si erano aggravati sopra di loro. | 30 αυτοι και οι υιοι αυτων και αι γυναικες αυτων και τα κτηνη αυτων οτι εσκληρυνθη επ' αυτους τα κακα |
| 31 Ora, fu riferito agli uomini del re e alle truppe di Gerusalemme, città di David, che erano discesi nei nascondigli del deserto alcuni uomini che avevano infranto l’editto del re. | 31 και ανηγγελη τοις ανδρασιν του βασιλεως και ταις δυναμεσιν αι ησαν εν ιερουσαλημ πολει δαυιδ οτι κατεβησαν ανδρες οιτινες διεσκεδασαν την εντολην του βασιλεως εις τους κρυφους εν τη ερημω |
| 32 Molti allora li inseguirono e, raggiuntili, si accamparono di fronte a loro, preparandosi a dar loro battaglia in giorno di sabato. | 32 και εδραμον οπισω αυτων πολλοι και κατελαβοντο αυτους και παρενεβαλον επ' αυτους και συνεστησαντο προς αυτους πολεμον εν τη ημερα των σαββατων |
| 33 Pertanto dissero loro: «Ora basta! Uscite, agite secondo l’ordine del re e vivrete». | 33 και ειπον προς αυτους εως του νυν εξελθοντες ποιησατε κατα τον λογον του βασιλεως και ζησεσθε |
| 34 Ma fu risposto «Non usciremo né eseguiremo l’ordine del re pe profanare il giorno del sabato». | 34 και ειπον ουκ εξελευσομεθα ουδε ποιησομεν τον λογον του βασιλεως βεβηλωσαι την ημεραν των σαββατων |
| 35 Quelli allora si affrettarono ad attaccar battaglia; | 35 και εταχυναν επ' αυτους πολεμον |
| 36 ma questi non risposero né scagliarono loro pietre né vollero barricare i nascondigli | 36 και ουκ απεκριθησαν αυτοις ουδε λιθον ενετιναξαν αυτοις ουδε ενεφραξαν τους κρυφους |
| 37 dicendo: «Moriamo tutti insieme nella nostra innocenza. Il cielo e la terra testimoniano per noi che ci fate perire contro ogni diritto». | 37 λεγοντες αποθανωμεν παντες εν τη απλοτητι ημων μαρτυρει εφ' ημας ο ουρανος και η γη οτι ακριτως απολλυτε ημας |
| 38 Si alzarono contro di loro per combatterli di sabato ed essi morirono con le mogli, i figli e i greggi in numero di mille persone. | 38 και ανεστησαν επ' αυτους εν πολεμω τοις σαββασιν και απεθανον αυτοι και αι γυναικες αυτων και τα τεκνα αυτων και τα κτηνη αυτων εως χιλιων ψυχων ανθρωπων |
| 39 Mattatia e i suoi amici seppero ciò e piansero molto su di essi, | 39 και εγνω ματταθιας και οι φιλοι αυτου και επενθησαν επ' αυτους σφοδρα |
| 40 dicendo fra di loro: «Se tutti faremo come hanno fatto i nostri fratelli e non combatteremo contro i Gentili per le nostre vite e le nostre tradizioni, in breve ci stermineranno dalla faccia della terra». | 40 και ειπεν ανηρ τω πλησιον αυτου εαν παντες ποιησωμεν ως οι αδελφοι ημων εποιησαν και μη πολεμησωμεν προς τα εθνη υπερ της ψυχης ημων και των δικαιωματων ημων νυν ταχιον ολεθρευσουσιν ημας απο της γης |
| 41 Perciò in quel giorno decisero: «Combatteremo contro chiunque venga contro di noi in battaglia in giorno di sabato, per non morire come sono morti i nostri fratelli nei nascondigli». | 41 και εβουλευσαντο τη ημερα εκεινη λεγοντες πας ανθρωπος ος εαν ελθη εφ' ημας εις πολεμον τη ημερα των σαββατων πολεμησωμεν κατεναντι αυτου και ου μη αποθανωμεν παντες καθως απεθανον οι αδελφοι ημων εν τοις κρυφοις |
| 42 Allora si associò a loro un gruppo di Asidei, tra i più forti in Israele, ognuno pronto alla difesa della legge. | 42 τοτε συνηχθησαν προς αυτους συναγωγη ασιδαιων ισχυροι δυναμει απο ισραηλ πας ο εκουσιαζομενος τω νομω |
| 43 Tutti coloro che sfuggivano alla sciagura si aggiunsero a loro e furono di rinforzo. | 43 και παντες οι φυγαδευοντες απο των κακων προσετεθησαν αυτοις και εγενοντο αυτοις εις στηριγμα |
| 44 Allestirono così un esercito e cominciarono a colpire con collera i peccatori e gli iniqui con sdegno. Gli altri fuggivano tra i Gentili per trovare uno scampo. | 44 και συνεστησαντο δυναμιν και επαταξαν αμαρτωλους εν οργη αυτων και ανδρας ανομους εν θυμω αυτων και οι λοιποι εφυγον εις τα εθνη σωθηναι |
| 45 Mattatia e i suoi amici andavano in giro ad abbattere le are. | 45 και εκυκλωσεν ματταθιας και οι φιλοι αυτου και καθειλον τους βωμους |
| 46 Essi circoncidevano a forza i fanciulli incirconcisi che trovavano entro i confini di Israele; | 46 και περιετεμον τα παιδαρια τα απεριτμητα οσα ευρον εν οριοις ισραηλ εν ισχυι |
| 47 davano la caccia agli insolenti e l’impresa riusciva sotto la loro direzione. | 47 και εδιωξαν τους υιους της υπερηφανιας και κατευοδωθη το εργον εν χειρι αυτων |
| 48 Così strapparono la legge dalle mani dei Gentili e dei re e non fecero prosperare i peccatori. | 48 και αντελαβοντο του νομου εκ χειρος των εθνων και των βασιλεων και ουκ εδωκαν κερας τω αμαρτωλω |
| 49 Quando si avvicinò il giorno della sua morte, Mattatia disse ai figli: «Ora, si sono consolidati l’insolenza e il sopruso, è un tempo di sconvolgimento e di collera rabbiosa. | 49 και ηγγισαν αι ημεραι ματταθιου αποθανειν και ειπεν τοις υιοις αυτου νυν εστηρισθη υπερηφανια και ελεγμος και καιρος καταστροφης και οργη θυμου |
| 50 Perciò, figli, siate zelanti per la legge e offrite la vita per l’alleanza dei nostri padri. | 50 νυν τεκνα ζηλωσατε τω νομω και δοτε τας ψυχας υμων υπερ διαθηκης πατερων ημων |
| 51 Ricordate le gesta che i padri compirono ai loro tempi e avrete una gloria grande e un nome eterno. | 51 και μνησθητε τα εργα των πατερων α εποιησαν εν ταις γενεαις αυτων και δεξασθε δοξαν μεγαλην και ονομα αιωνιον |
| 52 Abramo non fu forse trovato fedele nella prova e gli fu contato a giustizia? | 52 αβρααμ ουχι εν πειρασμω ευρεθη πιστος και ελογισθη αυτω εις δικαιοσυνην |
| 53 Giuseppe nel tempo della sua miseria custodì il comandamento e divenne signore dell’Egitto. | 53 ιωσηφ εν καιρω στενοχωριας αυτου εφυλαξεν εντολην και εγενετο κυριος αιγυπτου |
| 54 Finees nostro padre ricevette l’alleanza di un sacerdozio perpetuo perché era arso di zelo. | 54 φινεες ο πατηρ ημων εν τω ζηλωσαι ζηλον ελαβεν διαθηκην ιερωσυνης αιωνιας |
| 55 Giosuè divenne giudice in Israele perché aveva adempiuto la parola. | 55 ιησους εν τω πληρωσαι λογον εγενετο κριτης εν ισραηλ |
| 56 Chaleb, nell’assemblea, ricevette una parte del paese perché aveva reso testimonianza nell’assemblea. | 56 χαλεβ εν τω μαρτυρασθαι εν τη εκκλησια ελαβεν γης κληρονομιαν |
| 57 David per la sua pietà ottenne il trono di un regno eterno. | 57 δαυιδ εν τω ελεει αυτου εκληρονομησεν θρονον βασιλειας εις αιωνας |
| 58 Elia, a causa del suo zelo ardente per la legge, fu rapito in cielo. | 58 ηλιας εν τω ζηλωσαι ζηλον νομου ανελημφθη εις τον ουρανον |
| 59 Anania, Azaria e Misael furono liberati dalle fiamme perché avevano creduto. | 59 ανανιας αζαριας μισαηλ πιστευσαντες εσωθησαν εκ φλογος |
| 60 Daniele per la sua innocenza fu liberato dalla bocca dei leoni. | 60 δανιηλ εν τη απλοτητι αυτου ερρυσθη εκ στοματος λεοντων |
| 61 Così considerate, generazione per generazione, che quanti sperano in lui non diventano deboli. | 61 και ουτως εννοηθητε κατα γενεαν και γενεαν οτι παντες οι ελπιζοντες επ' αυτον ουκ ασθενησουσιν |
| 62 Non temete le minacce del peccatore, perché la sua gloria va al letame e ai vermi. | 62 και απο λογων ανδρος αμαρτωλου μη φοβηθητε οτι η δοξα αυτου εις κοπρια και εις σκωληκας |
| 63 Oggi si insuperbisce ma domani scomparirà perché sarà ridotto in polvere e i suoi propositi svaniranno. | 63 σημερον επαρθησεται και αυριον ου μη ευρεθη οτι επεστρεψεν εις τον χουν αυτου και ο διαλογισμος αυτου απολειται |
| 64 Voi, figli miei, siate coraggiosi e forti nella legge, perché da essa riceverete gloria. | 64 τεκνα ανδριζεσθε και ισχυσατε εν τω νομω οτι εν αυτω δοξασθησεσθε |
| 65 Ecco Simone vostro fratello; io so che è un uomo di senno, ascoltatelo sempre. Egli sarà vostro padre. | 65 και ιδου συμεων ο αδελφος υμων οιδα οτι ανηρ βουλης εστιν αυτου ακουετε πασας τας ημερας αυτος εσται υμων πατηρ |
| 66 Giuda il Maccabeo, bellicoso fino dalla gioventù, sarà vostro capo d’esercito; egli combatterà le battaglie contro i Gentili. | 66 και ιουδας μακκαβαιος ισχυρος δυναμει εκ νεοτητος αυτου αυτος εσται υμιν αρχων στρατιας και πολεμησει πολεμον λαων |
| 67 Raccogliete intorno a voi quanti osservano la legge e vendicate l’ingiustizia del vostro popolo. | 67 και υμεις προσαξετε προς υμας παντας τους ποιητας του νομου και εκδικησατε εκδικησιν του λαου υμων |
| 68 Rendete ai Gentili il contraccambio e osservate i precetti della legge». | 68 ανταποδοτε ανταποδομα τοις εθνεσιν και προσεχετε εις προσταγμα του νομου |
| 69 Quindi li benedisse e si riunì ai suoi padri. | 69 και ευλογησεν αυτους και προσετεθη προς τους πατερας αυτου |
| 70 Egli morì nell’anno 146 e fu sepolto nella tomba dei suoi padri a Modin. Tutto Israele fece su di lui un gran pianto. | 70 και απεθανεν εν τω εκτω και τεσσαρακοστω και εκατοστω ετει και εταφη εν ταφοις πατερων αυτου εν μωδειν και εκοψαντο αυτον πας ισραηλ κοπετον μεγαν |