| 1 Quando Alexandre, filho de Filipe da Macedónia, que reinou primeiramente na Grécia, saído do país de Cetim, derrotou Dario, rei dos Persas e dos Medos, ficando a reinar em seu lugar, | 1 Aleksander, syn Filipa Macedońskiego, wyruszył z kraju Kittim i po zwycięskich walkach pokonał Dariusza, króla Persów i Medów, i w jego miejsce objął panowanie najpierw nad Helladą. |
| 2 deu muitas, batalhas, tomou muitas fortalezas e matou reis da terra (que lhe resistiram). | 2 Prowadził on wiele wojen: zdobył wiele umocnionych miejscowości i wytracił królów rządzących na swych ziemiach. |
| 3 Passando até às extremidades do mundo, apoderou-se dos despojos de muitas nações, e toda a terra emudeceu diante dele. | 3 Przeszedł on aż na krańce świata, a nabrał łupów od wielu narodów. Cała ziemia przed nim zamilkła, jego zaś serce wbiło się w pychę. |
| 4 Reuniu um exército muito poderoso, e o seu coração elevou-se e ficou todo inchado (de soberba). | 4 Zebrał bowiem bardzo liczne wojsko i rządził państwami, narodami i ich władcami tak, że płacili mu daniny. |
| 5 Tornou-se senhor de províncias, nações e reis, que ficaram sendo seus tributários. | 5 Potem jednak padł na łoże i uświadomił sobie, że będzie musiał umrzeć. |
| 6 Depois disto, caiu enfermo e reconheceu que ia morrer. | 6 Przywołał więc najdostojniejszych swoich wodzów, tych, którzy od młodości z nim razem byli wychowani, i jeszcze za życia rozdzielił swoje królestwo pomiędzy nich. |
| 7 Chamou os grandes da sua corte, companheiros da sua mocidade, e repartiu por eles o seu reino, estando ainda vivo. | 7 Aleksander zmarł po dwunastoletnim panowaniu, |
| 8 Reinou Alexandre doze anos e morreu. | 8 a jego wodzowie objęli władzę, każdy nad swoim działem. |
| 9 Os grandes da sua corte começaram a reinar, cada um no território designado. | 9 Po jego śmierci wszyscy włożyli sobie na głowy diademy królewskie - po nich zaś ich synowie przez wiele lat - i dokonali wiele złego na ziemi. |
| 10 Depois da morte de Alexandre, puseram todos o diadema, e, após eles, seus filhos, durante muitos anos, multiplicando-se os males sobre a terra. | 10 Spomiędzy nich wyszedł korzeń wszelkiego grzechu - Antioch Epifanes, syn króla Antiocha. Przebywał on w Rzymie jako zakładnik, zaczął panować w sto trzydziestym siódmym roku panowania greckiego. |
| 11 Destes reis saiu aquela raiz do pecado, Antíoco Epífanes, filho do rei Antíoco, que em Boma tinha já estado como refém e que começou a reinar no ano cento e trinta e sete do reino dos Gregos. | 11 W tym to czasie wystąpili spośród Izraela synowie wiarołomni, którzy podburzyli wielu ludzi, mówiąc: Pójdźmy zawrzeć przymierze z narodami, które mieszkają wokoło nas. Wiele złego bowiem spotkało nas od tego czasu, kiedyśmy się od nich oddalili. |
| 12 Naqueles dias saíram de Israel uns filhos iníquos, que seduziram muitos, dizendo: Vamos e façamos aliança com as nações circunvizinhas, porque, desde que nos separamos delas, vieram sobre nós muitos males. | 12 Słowa te w ich mniemaniu uchodziły za dobre. |
| 13 E pareceu bem este conselho a seus olhos. | 13 Niektórzy zaś spomiędzy ludu zapalili się do tej sprawy i udali się do króla, a on dał im władzę, żeby wprowadzili pogańskie obyczaje. |
| 14 Alguns do povo resolveram-se e foram ter com o rei, o qual lhes deu poder de viver segundo os costumes dos gentios. | 14 W Jerozolimie więc wybudowali gimnazjum według pogańskich zwyczajów. |
| 15 Em seguida edificaram em Jerusalém um ginásio conforme o uso das nações. | 15 Pozbyli się też znaku obrzezania i odpadli od świętego przymierza. Sprzęgli się też z poganami i zaprzedali się im, aby robić to, co złe. |
| 16 Dissimularam os sinais da circuncisão, separaram-se da santa aliança, juntaram-se com as nações e venderam-se para fazerem o mal. | 16 Kiedy Antioch opanował królestwo, uznał, że może rozciągnąć swoją władzę na ziemię egipską i że w ten sposób będzie królem nad dwoma państwami. |
| 17 Quando lhe pareceu bem consolidado o seu reino (da Síria), Antíoco começou a querer reinar no país do Egipto, para ser soberano dos dois reinos. | 17 Wkroczył więc do Egiptu z wielkim wojskiem i rydwanami, słoniami, konnicą i silną flotą |
| 18 (Com este designo) entrou no Egipto à frente dum poderoso exército, com carros, elefantes, cavalaria e grande número de navios. | 18 i prowadził wojnę przeciwko Ptolemeuszowi, królowi Egiptu. Ptolemeusz wycofał się przed nim i uciekł, a padło wielu zabitych. |
| 19 Fez guerra a Ptolomeu, rei do Egipto, e Ptolomeu, tomado de medo diante dele, fugiu, caindo feridos muitos (dos seus). | 19 W Egipcie zdobyli obronne miasta, i zabrał Antioch łupy zdobyte w ziemi egipskiej. |
| 20 Antíoco tomou as cidades fortes da terra do Egipto e levou os seus despojos. | 20 Po zwycięstwie nad Egiptem w sto czterdziestym trzecim roku Antioch wycofał się i z wielkim wojskiem wyruszył przeciw Izraelowi i przeciwko Jerozolimie. |
| 21 Depois de ter vencido o Egipto, no ano cento e quarenta e três, Antíoco voltou e marchou contra Israel: | 21 W swojej pysze wtargnął do świątyni i zabrał złoty ołtarz i świecznik razem z tym wszystkim, co do niego należało, |
| 22 Chegado a Jerusalém com um formidável exército, | 22 stół pokładny, naczynia do ofiar płynnych, czasze, złote kadzielnice, zasłonę, wieńce, złote ozdoby świątynnej fasady - i wszystko połamał. |
| 23 entrou cheio de soberba no santuário e tomou o altar de ouro, o candeeiro dos lumes com todos os seus utensílios, a mesa da proposição, as bacias, os copos, os grais de ouro, o véu, as coroas, e arrancou todo o ornamento de ouro que cobria o templo. | 23 Zabrał srebro, złoto i kosztowne naczynia; zabrał też ukryte skarby, które odnalazł. |
| 24 Tomou a prata e o ouro, os vasos preciosos e os tesouros escondidos que encontrou. Tendo saqueado tudo, foi-se para o seu país, | 24 Zabrawszy to wszystko, odszedł do swojego kraju, a w Jerozolimie uczynił rzeź i przemawiał z ogromną pychą. |
| 25 depois de haver feito grande matança de homens e proferido palavras insolentes. | 25 Na Izraela zaś spadła głęboka żałoba po wszystkich ich siedzibach; |
| 26 Então houve um grande pranto em Israel, em todo o país. | 26 narzekali przełożeni i starsi, dziewczęta i młodzieńcy opadli z sił, a piękność niewiast zniknęła. |
| 27 Os príncipes e os anciães gemeram, as virgens e os jovens ficaram sem forças, e a formosura das mulheres desbotou. | 27 Każdy małżonek począł lamentować, i płakała ta, która siedziała na małżeńskim łożu. |
| 28 O desposado entregava-se ao pranto, e a desposada, assentada sobre o seu leito nupcial, derramava lágrimas; | 28 Ziemia wzruszyła się nad tymi, którzy na niej mieszkali, a cały dom Jakuba okrył się wstydem. |
| 29 o país comoveu-se com a desolação dos seus habitantes, e toda a casa de Jacob se cobriu de confusão. | 29 Po dwóch latach król posłał do miast judzkich przełożonego nad Mizyjczykami, a on przybył do Jerozolimy w otoczeniu licznego wojska. |
| 30 Depois, ao cabo de dois anos, o rei enviou por todas as cidades de Judá um superintendente dos tributos, o qual chegou a Jerusalém com muitas tropas. | 30 W zdradliwy sposób zapewniał ich o pokoju, a oni mu uwierzyli. Wtedy nagle napadł na miasto, zadał im wielką klęskę i spomiędzy Izraela zginęło wielu ludzi. |
| 31 Dirigiu-lhes astuciosamente palavras de paz, e eles acreditaram. | 31 Zabrał łupy zdobyte w mieście, potem zaś miasto spalił, a domy jego i otaczające je mury porozwalał. |
| 32 Então deu de repente sobre a cidade, fez eram os nela grande estrago e matou grande número de israelitas. | 32 Kobiety i dzieci wzięli do niewoli, bydło zaś sobie przywłaszczyli. |
| 33 Tomou os despojos da cidade, pôs-lhes fogo e destruiu as suas casas e os muros que a cercavam. | 33 Miasto Dawidowe otoczyli wysokim i mocnym murem i obronnymi wieżami, tak że stało się ono dla nich warownią. |
| 34 (Os seus soldados) levaram cativas as mulheres e as crianças, e apoderaram-se dos seus gados. | 34 Tam osadzili grzeszny naród, ludzi wiarołomnych, a ci się tam obwarowali. |
| 35 Seguidamente fortificaram a cidade de Davide com um grande e sólido muro e com firmes torres, fazendo dela uma fortaleza. | 35 I nagromadzili sobie broni i żywności, i złożyli tam łupy zdobyte w Jerozolimie, i stali się groźną matnią. |
| 36 Guarneceram-na com uma raça de pecado, com homens perversos, e aí se fortificaram. Meteram lá armas e provisões, assim como os despojos de Jerusalém, | 36 Zamek stał się dla świątyni zasadzką i złośliwym przeciwnikiem Izraela - bez przerwy. |
| 37 que puseram de reserva. Deste modo vieram a ser uma perigosa ameaça, | 37 Wokoło świątyni wylali krew niewinną i samą świątynię zbezcześcili. |
| 38 uma armadilha para o santuário, inimigos mortais para Israel; | 38 To przez nich pouciekali mieszkańcy Jeruzalem i stało się ono siedzibą cudzoziemców, dla własnych obywateli stało się obcym miastem i własne dzieci musiały je opuścić. |
| 39 derramaram o sangue inocente ao redor do santuário e profanaram-no. | 39 Świątynia spustoszona, jak gdyby pustynia, uroczystości przemieniły się w płacz, szabaty jej stały się pośmiewiskiem, a cześć jej wniwecz się obróciła. |
| 40 Os habitantes de Jerusalém fugiram por causa deles, a cidade tornou-se morada dos estrangeiros, tornou-se estranha aos seus naturais: seus próprios filhos a abandonaram. | 40 Jak wielka chwała kiedyś, tak wielkie teraz stało się jej upokorzenie: wielkość jej w żałobę się przemieniła. |
| 41 O seu santuário ficou desolado como um ermo; os seus dias de festa transformaram-se em pranto, os seus sábados em opróbrio, a sua glória em desprezo. | 41 Król wydał dekret dla całego państwa: Wszyscy mają być jednym narodem |
| 42 À proporção da sua glória se multiplicou a sua ignomínia, e a sua alta elevação transformou-se em luto. | 42 i niech każdy zarzuci swoje obyczaje. Wszystkie narody przyjęły ten rozkaz królewski, |
| 43 Então o rei Antíoco decretou a todo o seu reino que todos os povos não fossem mais que um, que cada qual abandonasse a sua lei particular. | 43 a nawet wielu Izraelitom spodobał się ten kult przez niego nakazany. Składali więc ofiary bożkom i znieważali szabat. |
| 44 Todas as nações se conformaram com esta ordem do rei Antíoco; | 44 Król posłał swoich wysłańców do Jerozolimy i do miast judzkich z pisemnym poleceniem, żeby postępowały według obyczajów, które dla kraju były obce; |
| 45 muitos de Israel submeteram-se a este culto, sacrificaram aos ídolos e violaram o sábado. | 45 żeby w świątyni zaprzestano składać całopalenia, ofiary krwawe, a także ofiary płynne; żeby znieważano szabat i święta |
| 46 O rei enviou cartas, por meio de mensageiros, a Jerusalém e a todas as cidades de Judá, ordenando que seguissem (todas) as leis das outras nações (pagãs) da terra; | 46 i żeby zbezczeszczono świątynię i świętych, |
| 47 que no templo de Deus se não fizessem holocaustos, sacrifícios e ofertas em expiação dos pecados; | 47 żeby natomiast sporządzono ołtarze, święte gaje i posągi bożków oraz składano na ofiarę mięso świń i innych nieczystych zwierząt; |
| 48 que se profanassem os sábados e as solenidades. | 48 żeby synów swoich pozostawiali bez obrzezania i żeby dusze swoje brukali wszystkim, co jest nieczyste i światowe. |
| 49 Mandou (além disto) que se profanassem os lugares santos e o santo povo de Israel. | 49 W ten sposób mieli zapomnieć o Prawie i zarzucić wszystkie jego nakazy. |
| 50 Ordenou que se erigissem altares e templos, que se levantassem ídolos, que se oferecessem em sacrifício suínos (e outros) animais imundos, | 50 Kto by zaś nie postąpił zgodnie z królewskim rozporządzeniem, miał być ukarany śmiercią. |
| 51 que deixassem os seus filhos por circuncidar, que contaminassem suas almas com toda a casta de impurezas e abominações, de sorte que se esquecessem da lei de Deus e transtornassem todas as suas prescrições. | 51 Podobne do tego rozkazu pismo wystosował do całego swego królestwa, a nadto nad całym narodem ustanowił nadzorców. Miastom zaś judzkim polecił, aby jedno po drugim składało ofiary bogom. |
| 52 Todos aqueles que não procedessem conforme a ordem do rei seriam mortos. | 52 Spomiędzy narodu wielu przyłączyło się do nich - mianowicie ci wszyscy, którzy odpadli od Prawa. Oni to wiele złego dokonali w kraju |
| 53 Publicou todas estas ordens em todo o seu reino e nomeou inspectores sobre, todo o povo. | 53 i byli powodem tego, że Izraelici musieli się kryć i chować w miejscach dostępnych tylko dla zbiegów. |
| 54 Ordenou também às cidades de Judá que sacrificassem aos ídolos, cidade por cidade. | 54 W dniu piętnastym miesiąca Kislew sto czterdziestego piątego roku na ołtarzu całopalenia wybudowano "ohydę spustoszenia", a w okolicznych miastach judzkich pobudowano także ołtarze - |
| 55 Muitos do povo, todos aqueles que tinham abandonado a lei do Senhor, juntaram-se aos ímpios; fizeram muito mal no país | 55 ofiary kadzielne składano nawet przed drzwiami domów i na ulicach. |
| 56 e obrigaram o povo (fiel) de Israel a fugir para lugares afastados, a buscar retiros, onde pudessem esconder-se na sua fuga. | 56 Księgi Prawa, które znaleziono, darto w strzępy i palono ogniem. |
| 57 No dia quinze do mês de Casleu, no ano cento e quarenta e cinco, edificaram a abominação da desolação sobre o altar de Deus; por toda a parte se edificaram altares (aos ídolos), em todas as cidades de Judá, ao redor. | 57 Wyrok królewski pozbawiał życia tego, u kogo gdziekolwiek znalazła się Księga Przymierza albo jeżeli ktoś postępował zgodnie z nakazami Prawa. |
| 58 Queimavam Incenso (aos ídolos) e sacrificavam (até) diante das portas das casas e no meio das praças. | 58 Tak z miesiąca na miesiąc stosowano przemoc przeciw Izraelowi, przeciwko każdemu, kogokolwiek udało im się pochwycić w miastach. |
| 59 Rasgavam e queimavam todos os livros da lei de Deus, que podiam encontrar. | 59 Dnia dwunastego piątego miesiąca Kislew składano ofiary na ołtarzu, który wzniesiono na ołtarzu całopalenia. |
| 60 A todo aquele, em poder de quem se achavam os livros do testamento do Senhor, e a qualquer que observava a lei do Senhor, davam a morte conforme o édito do rei. | 60 Wtedy to na mocy królewskiego dekretu wymordowano kobiety, które obrzezały swoje dzieci. |
| 61 Com este poder que tinham (do rei) tratavam assim, cada mês, o povo de Israel que se encontrava nas cidades. | 61 I powieszono im niemowlęta na szyjach. A także zabito domowników i tych, którzy dokonywali na nich obrzezania. |
| 62 No dia vinte e cinco de cada mês sacrificavam sobre o altar (idolátrico) que estava sobre o altar (do Senhor). | 62 Wielu jednak spomiędzy Izraelitów postanowiło sobie i mocno trzymało się swego postanowienia, że nie będą jeść nieczystych pokarmów. |
| 63 As mulheres que circuncidavam seus filhos eram mortas, segundo a ordem do rei Antíoco, | 63 Woleli raczej umrzeć, aniżeli skalać się pokarmem i zbezcześcić święte przymierze. Oddali też swoje życie. |
| 64 e os meninos pendurados pelo pescoço; também matavam os seus parentes e os que tinham realizado a operação. | 64 Wielki gniew Boży strasznie zaciążył nad Izraelem. |
| 65 Entretanto muitos do povo de Israel resolveram não comer nada impuro e preferiram morrer a manchar-se com alimentos (impuros): | |
| 66 não quiseram violar a santa lei do Senhor, e foram trucidados. | |
| 67 Caiu sobre Israel uma grande cólera. | |
