| 1 Bezsenność z powodu bogactwa wyczerpuje ciało, a troska o nie oddala sen. | 1 Watching for riches consumeth the flesh, and the thought thereof driveth away sleep. |
| 2 Troska nocnego czuwania oddala drzemkę, bardziej niż ciężka choroba wybija ze snu. | 2 The thinking beforehand turneth away the understanding, and a grievous sickness maketh the soul sober. |
| 3 Bogacz się trudzi, aby zbierać pieniądze, a gdy przestaje, syci się rozkoszami. | 3 The rich man hath laboured in gathering riches together, and when he resteth he shall be filled with his goods. |
| 4 Biedak się trudzi, nie mając środków do życia, a gdy przestaje, popada w nędzę. | 4 The poor man hath laboured in his low way of life, and in the end he is still poor. |
| 5 Ten, kto złoto miłuje, nie ustrzeże się winy, a ten, kto goni za zyskami, przez nie zostanie oszukany. | 5 He that loveth gold, shall not be justified: and he that followeth after corruption, shall be filled with it. |
| 6 Wielu złoto doprowadziło do upadku, a zguba ich stała się jawna. | 6 Many have been brought to fall for gold, and the beauty thereof hath been their ruin. |
| 7 Jest ono zasiekami z drzewa na drodze tych, co za nim szaleją, a kto jest głupi, w nich uwięźnie. | 7 Gold is a stumblingblock to them that sacrifice to it: woe to them that eagerly follow after it, and every fool shall perish by it. |
| 8 Błogosławiony bogacz, którego znaleziono bez winy, który nie gonił za złotem. | 8 Blessed is the rich man that is found without blemish: and that hath not gone after gold, nor put his trust in money nor in treasures. |
| 9 Któż to jest? Wychwalać go będziemy, uczynił bowiem rzeczy podziw wzbudzające między swoim ludem. | 9 Who is he, and we will praise him? for he hath done wonderful things in his life. |
| 10 Któż poddany pod tym względem próbie został doskonały? Poczytane mu to będzie za chlubę. Kto mógł zgrzeszyć, a nie zgrzeszył, uczynić źle, a nie uczynił? | 10 Who hath been tried thereby, and made perfect, he shall have glory everlasting. He that could have transgressed, and hath not transgressed: and could do evil things, and hath not done them: |
| 11 Dobra jego zostaną utwierdzone, a zgromadzenie opowiadać będzie jego dobrodziejstwa. | 11 Therefore are his goods established in the Lord, and all the church of the saints shall declare his alms. |
| 12 Zająłeś miejsce przy stole suto zastawionym? Nie otwieraj nad nim gardzieli i nie wołaj: Jakże wiele na nim! | 12 Art thou set at a great table? be not the first to open thy mouth upon it. |
| 13 Pamiętaj, że źle jest mieć oko chciwe. Cóż między rzeczami stworzonymi gorszego nad takie oko, które z powodu każdej rzeczy napełnia się łzami. | 13 Say not: There are many things which are upon it. |
| 14 Po to, co ktoś sobie upatrzył, nie wyciągaj ręki i nie pchaj się wraz z nim do półmiska! | 14 Remember that a wicked eye is evil. |
| 15 Osądzaj sprawy bliźniego według swoich własnych i nad każdą sprawą się namyśl! | 15 What is created more wicked than an eye? therefore shall it weep over all the face when it shall see. |
| 16 Jedz, co leży przed tobą, jak człowiek, nie bądź żarłoczny, abyś nie wzbudził odrazy. | 16 Stretch not out thy hand first, lest being disgraced with envy thou be put to confusion. |
| 17 Przez dobre wychowanie pierwszy zaprzestań [jedzenia], nie bądź nienasycony, byś kogo nie zraził. | 17 Be not hasty in a feast. |
| 18 Jeśli zajmiesz miejsce między wieloma, nie wyciągaj ręki jako pierwszy spomiędzy nich. | 18 Judge of the disposition of thy neighbour by thyself. |
| 19 Jakże mało wystarcza człowiekowi dobrze wychowanemu, na łóżku swym nie będzie ciężko oddychał. | 19 Use as a frugal man the things that are set before thee: lest if thou eatest much, thou be hated. |
| 20 Zdrowy jest sen [człowieka], gdy ma umiarkowanie syty żołądek, wstaje on wcześnie, jest panem samego siebie. Udręka bezsenności, bóle żołądka i kolki w brzuchu - u łakomego człowieka. | 20 Leave off first, for manners' sake: and exceed not, lest thou offend. |
| 21 A jeśli byłbyś zmuszony do jedzenia, wstań, zrzuć to na uboczu, a ulżysz sobie. | 21 ,21And if thou sittest among many, reach not thy hand out first of all: and be not the first to ask for drink. |
| 22 Słuchaj mnie, synu, i nie gardź mną, w końcu uznasz słowa moje za słuszne. We wszystkich czynach swych bądź uważny, a żadna choroba nie zbliży się do ciebie. | 22 How sufficient is a little wine for a man well taught, and in sleeping thou shalt not be uneasy with it, and thou shalt feel no pain. |
| 23 Wargi wychwalać będą tego, kto hojny jest na ucztach, i prawdziwe jest świadectwo o jego szlachetności. | 23 Watching, and choler, and gripes, are with an intemperate man: |
| 24 Miasto będzie szemrać przeciw skąpemu na ucztach i świadectwo o jego sknerstwie jest prawdziwe. | 24 Sound and wholesome sleep with a moderate man: he shall sleep till morning, and his soul shall be delighted with him. |
| 25 Przy piciu wina nie bądź zbyt odważny, albowiem ono zgubiło wielu. | 25 And if thou hast been forced to eat much, arise, go out, and vomit: and it shall refresh thee, and thou shalt not bring sickness upon thy body. |
| 26 Jak w kuźni próbuje się twardość stali zanurzając ją w wodzie, tak wino doświadcza przez bójkę serca zuchwalców. | 26 Hear me, my son, and despise me not: and in the end thou shalt find my words. |
| 27 Wino dla ludzi jest życiem, jeżeli pić je będziesz w miarę. Jakież ma życie ten, który jest pozbawiony wina? Stworzone jest ono bowiem dla rozweselenia ludzi. | 27 In all thy works be quick, and no infirmity shall come to thee. |
| 28 Zadowolenie serca i radość duszy daje wino pite w swoim czasie i z umiarkowaniem. | 28 The lips of many shall bless him that is liberal of his bread, and the testimony of his truth is faithful. |
| 29 Udręczeniem dla duszy jest zaś wino pite w nadmiernej ilości, wśród podniecenia i zwady. | 29 Against him that is niggardly of his bread, the city will murmur, and the testimony of his niggardliness is true. |
| 30 Pijaństwo powiększa szał głupiego na jego zgubę, osłabia siły i sprowadza rany. | 30 Challenge not them that love wine: for wine hath destroyed very many. |
| 31 Na uczcie przy piciu nie rób wymówek bliźniemu ani nie lekceważ go z powodu jego wesołości; nie mów mu słów obelżywych ani nie drażnij go żądaniem zwrotu [długu]! | 31 Fire trieth hard iron: so wine drunk to excess shall rebuke the hearts of the proud. |
| 32 Wine taken with sobriety is equal lire to men: if thou drink it moderately, thou shalt be sober. |
| 33 What is his life, who is diminished with wine? |
| 34 What taketh away life? death. |
| 35 Wine was created from the beginning to make men joyful, and not to make them drunk. |
| 36 Wine drunken with moderation is the joy of the soul and the heart. |
| 37 Sober drinking is health to soul and body. |
| 38 Wine drunken with excess raiseth quarrels; and wrath, and many ruins. |
| 39 Wine drunken with excess is bitterness of the soul. |
| 40 The heat of drunkenness is the stumblingblock of the fool, lessening strength and causing wounds. |
| 41 Rebuke not thy neighbour in a banquet of wine: and despise him not in hip mirth. |
| 42 Speak not to him words of reproach: and press him not in demanding again. |
