| 1 Bezsenność z powodu bogactwa wyczerpuje ciało, a troska o nie oddala sen. | 1 Le vigilie dell'avarizia consuman le carni, e le sue cure levano il sonno. |
| 2 Troska nocnego czuwania oddala drzemkę, bardziej niż ciężka choroba wybija ze snu. | 2 I pensieri dell'avvenire sturbano la quiete, come la grave malattia fa vegliar l'uomo. |
| 3 Bogacz się trudzi, aby zbierać pieniądze, a gdy przestaje, syci się rozkoszami. | 3 Faticò il ricco per adunare ricchezze, e nel suo riposo è ricolmo di beni. |
| 4 Biedak się trudzi, nie mając środków do życia, a gdy przestaje, popada w nędzę. | 4 Lavora il povero per bisogno di vitto, e se fa fine di lavorare diventa mendico. |
| 5 Ten, kto złoto miłuje, nie ustrzeże się winy, a ten, kto goni za zyskami, przez nie zostanie oszukany. | 5 Chi è amante dell'oro, non sarà giusto, e chi va dietro alla corruzione, di essa sarà ripieno. |
| 6 Wielu złoto doprowadziło do upadku, a zguba ich stała się jawna. | 6 Molti sono andati in precipizio a causa dell'oro, e la bellezza di lui fu la loro perdizione. |
| 7 Jest ono zasiekami z drzewa na drodze tych, co za nim szaleją, a kto jest głupi, w nich uwięźnie. | 7 Legno d'inciampo è l'oro per quelli, che a lui fan sagrifizio: guai a quelli, che gli van dietro; ma tutti gli imprudenti periranno per esso. |
| 8 Błogosławiony bogacz, którego znaleziono bez winy, który nie gonił za złotem. | 8 Beato il ricco, che è trovato senza colpa, ed il quale non va dietro all'oro né sua speranza ripone nel denaro, e nei tesori. |
| 9 Któż to jest? Wychwalać go będziemy, uczynił bowiem rzeczy podziw wzbudzające między swoim ludem. | 9 Chi è costui, e gli darem lode? perché egli ha fatto cose mirabili nella sua vita. |
| 10 Któż poddany pod tym względem próbie został doskonały? Poczytane mu to będzie za chlubę. Kto mógł zgrzeszyć, a nie zgrzeszył, uczynić źle, a nie uczynił? | 10 Egli fu provato per mezzo dell'oro, e trovato perfetto; ed avranne gloria eterna. Egli potea peccare, e non peccò, far del male, e nol fece: |
| 11 Dobra jego zostaną utwierdzone, a zgromadzenie opowiadać będzie jego dobrodziejstwa. | 11 Per questo i beni di lui sono stabili nel Signore, e le sue limosine saran celebrate da tutta la congregazione de' santi. |
| 12 Zająłeś miejsce przy stole suto zastawionym? Nie otwieraj nad nim gardzieli i nie wołaj: Jakże wiele na nim! | 12 Se' tu assiso a splendida mensa? non essere tu ivi il primo a spalancare la gola. |
| 13 Pamiętaj, że źle jest mieć oko chciwe. Cóż między rzeczami stworzonymi gorszego nad takie oko, które z powodu każdej rzeczy napełnia się łzami. | 13 Non dire: molta è la roba, che è in tavola. |
| 14 Po to, co ktoś sobie upatrzył, nie wyciągaj ręki i nie pchaj się wraz z nim do półmiska! | 14 Ricordati, che una mala cosa è l'occhio cattivo. |
| 15 Osądzaj sprawy bliźniego według swoich własnych i nad każdą sprawą się namyśl! | 15 Non v'ha di peggio di quest'occhio tralle cose create? per questo egli in veggendo, piange con tutto il suo volto. |
| 16 Jedz, co leży przed tobą, jak człowiek, nie bądź żarłoczny, abyś nie wzbudził odrazy. | 16 Non essere il primo a stendere la mano, affinchè maltrattato dall'invidioso tu non abbi ad arrossire. |
| 17 Przez dobre wychowanie pierwszy zaprzestań [jedzenia], nie bądź nienasycony, byś kogo nie zraził. | 17 Nel prendere le vivande non urtare cogli altri. |
| 18 Jeśli zajmiesz miejsce między wieloma, nie wyciągaj ręki jako pierwszy spomiędzy nich. | 18 Giudica del genio del tuo prossimo dal tuo. |
| 19 Jakże mało wystarcza człowiekowi dobrze wychowanemu, na łóżku swym nie będzie ciężko oddychał. | 19 Serviti da uomo frugale di quelle cose, che li son messe davanti, affinchè non avvenga, che col molto mangiare tu ti renda odioso. |
| 20 Zdrowy jest sen [człowieka], gdy ma umiarkowanie syty żołądek, wstaje on wcześnie, jest panem samego siebie. Udręka bezsenności, bóle żołądka i kolki w brzuchu - u łakomego człowieka. | 20 Sii il primo a finire per verecondia, e non essere smoderato per non disgustare veruno. |
| 21 A jeśli byłbyś zmuszony do jedzenia, wstań, zrzuć to na uboczu, a ulżysz sobie. | 21 E se siedi in mezzo a molti, non istender la mano prima di quelli, e non essere il primo a chiedere da bere. |
| 22 Słuchaj mnie, synu, i nie gardź mną, w końcu uznasz słowa moje za słuszne. We wszystkich czynach swych bądź uważny, a żadna choroba nie zbliży się do ciebie. | 22 Quanto poco vino è sufficiente ad un uomo bene educato! e in dormendo non ne sarai inquietato, e non ne sentirai incomodo. |
| 23 Wargi wychwalać będą tego, kto hojny jest na ucztach, i prawdziwe jest świadectwo o jego szlachetności. | 23 Le vigilie, la colica, e i dolori sono per l'uomo intemperante. |
| 24 Miasto będzie szemrać przeciw skąpemu na ucztach i świadectwo o jego sknerstwie jest prawdziwe. | 24 Il sonno salubre è per l'uomo parco: egli dorme sino al mattino, e l'anima di lui sarà lieta con esso. |
| 25 Przy piciu wina nie bądź zbyt odważny, albowiem ono zgubiło wielu. | 25 Che se tu se' stato forzato a mangiar molto, vattene dalla conversazione, vomita, e ti troverai sollevato, e non cagionerai malattia al tuo corpo. |
| 26 Jak w kuźni próbuje się twardość stali zanurzając ją w wodzie, tak wino doświadcza przez bójkę serca zuchwalców. | 26 Figliuolo ascoltami, e non disprezzarmi, e da ultimo conoscerai quel, che siano le mie parole. |
| 27 Wino dla ludzi jest życiem, jeżeli pić je będziesz w miarę. Jakież ma życie ten, który jest pozbawiony wina? Stworzone jest ono bowiem dla rozweselenia ludzi. | 27 In tutte le operazioni tue sii diligente, e non si accosterà a te nissun malore. |
| 28 Zadowolenie serca i radość duszy daje wino pite w swoim czasie i z umiarkowaniem. | 28 Colui, che è liberale nel dar del pane, è benedetto dalle labbra di molti e la testimonianza, che rendesi alla bontà di lui, è sicura. |
| 29 Udręczeniem dla duszy jest zaś wino pite w nadmiernej ilości, wśród podniecenia i zwady. | 29 Contro di chi è spilorcio nel dar del pane mormora tutta la città, e la testimonianza renduta alla spilorceria di lui è verace. |
| 30 Pijaństwo powiększa szał głupiego na jego zgubę, osłabia siły i sprowadza rany. | 30 Non provocare i bravi bevitori: perocché molti sono stati sterminati dal vino. |
| 31 Na uczcie przy piciu nie rób wymówek bliźniemu ani nie lekceważ go z powodu jego wesołości; nie mów mu słów obelżywych ani nie drażnij go żądaniem zwrotu [długu]! | 31 Il fuoco prova la durezza del ferro; così il vino bevuto fino all'ebbrezza manifesta i cuori de' superbi. |
| 32 Buona vita per gli uomini è il vino usato con sobrietà: sarai sobrio, se ne berai con moderazione. |
| 33 Qual vita è quella di chi sta senza vino? |
| 34 Che è quello, che ci priva della vita? la morte. |
| 35 Il vino da principio fa creato per giocondità, non per l'ubbriachezza. |
| 36 Il vino bevuto moderatamente rallegra l'anima, e il cuore. |
| 37 Il ber temperato è salute dell'anima, e del corpo. |
| 38 Il troppo vino fa le contese, e l'ira, e molte rovine. |
| 39 Il vino bevuto in copia è l'amarezza dell'anima. |
| 40 L'ubbriacchezza fa ardito lo stolta ad offendere, snerva le forze, ed è cagion di ferite. |
| 41 In un convito dove si beve, non riprendere il prossimo, e noi disprezzare nella sua allegria: |
| 42 Non dirgli parola di ingiuria, e noi pressare col chiedergli il tuo. |
