| 1 Bezsenność z powodu bogactwa wyczerpuje ciało, a troska o nie oddala sen. | 1 As vigílias para enriquecer consomem as carnes, e a preocupação com isso tira o sono. |
| 2 Troska nocnego czuwania oddala drzemkę, bardziej niż ciężka choroba wybija ze snu. | 2 O pensamento inquieto sobre o que poderá suceder perturba o sossego, e a enfermidade grave torna a alma sóbria. |
| 3 Bogacz się trudzi, aby zbierać pieniądze, a gdy przestaje, syci się rozkoszami. | 3 O rico afadiga-se por juntar riquezas, e, quando se entrega ao repouso, goza dos seus bens. |
| 4 Biedak się trudzi, nie mając środków do życia, a gdy przestaje, popada w nędzę. | 4 Trabalha o pobre para ter que comer, e no fim acha-se (ainda) necessitado. |
| 5 Ten, kto złoto miłuje, nie ustrzeże się winy, a ten, kto goni za zyskami, przez nie zostanie oszukany. | 5 Aquele que ama o ouro não estará sem pecado, e aquele que vai atrás da corrupção, será cheio dela. |
| 6 Wielu złoto doprowadziło do upadku, a zguba ich stała się jawna. | 6 Muitos caíram por causa do ouro, cuja beleza foi a sua perdição. O ouro é uma pedra de tropeço para os que lhe sacrificam. Ai daqueles que vão atrás dele! Por sua causa perecerá todo o insensato. |
| 7 Jest ono zasiekami z drzewa na drodze tych, co za nim szaleją, a kto jest głupi, w nich uwięźnie. | |
| 8 Błogosławiony bogacz, którego znaleziono bez winy, który nie gonił za złotem. | 8 Bem-aventurado o rico que foi achado sem mancha, que não correu atraído pelo ouro, que não pôs a sua esperança no dinheiro nem nos tesouros. |
| 9 Któż to jest? Wychwalać go będziemy, uczynił bowiem rzeczy podziw wzbudzające między swoim ludem. | 9 Quem é este, para nós o louvarmos? Realmente fez coisas maravilhosas em sua vida. |
| 10 Któż poddany pod tym względem próbie został doskonały? Poczytane mu to będzie za chlubę. Kto mógł zgrzeszyć, a nie zgrzeszył, uczynić źle, a nie uczynił? | 10 Ao que foi provado pelo ouro e encontrado perfeito, está reservada uma glória eterna: pôde transgredir a lei de Deus, e não a transgrediu, pôde fazer o mal, e não o fez. |
| 11 Dobra jego zostaną utwierdzone, a zgromadzenie opowiadać będzie jego dobrodziejstwa. | 11 Por isso os seus bens foram assegurados no Senhor, e toda a assembleia dos santos celebrará as suas esmolas. |
| 12 Zająłeś miejsce przy stole suto zastawionym? Nie otwieraj nad nim gardzieli i nie wołaj: Jakże wiele na nim! | 12 Sentaste-te a uma grande mesa? Não sejas tu o primeiro a abrir a boca. |
| 13 Pamiętaj, że źle jest mieć oko chciwe. Cóż między rzeczami stworzonymi gorszego nad takie oko, które z powodu każdej rzeczy napełnia się łzami. | 13 Não digas: Que abundância de iguarias há sobre ela! |
| 14 Po to, co ktoś sobie upatrzył, nie wyciągaj ręki i nie pchaj się wraz z nim do półmiska! | 14 Lembra-te que é má coisa um olho invejoso. |
| 15 Osądzaj sprawy bliźniego według swoich własnych i nad każdą sprawą się namyśl! | 15 Que coisa há pior que semelhante olho ? Por isso chora com todo o seu rosto. |
| 16 Jedz, co leży przed tobą, jak człowiek, nie bądź żarłoczny, abyś nie wzbudził odrazy. | 16 Quando olhar (aquele que te convidou), não sejas o primeiro a estender a mão, para que não cores, envergonhado pela tua gula. |
| 17 Przez dobre wychowanie pierwszy zaprzestań [jedzenia], nie bądź nienasycony, byś kogo nie zraził. | 17 Não comas à sobreposse, durante o banquete. |
| 18 Jeśli zajmiesz miejsce między wieloma, nie wyciągaj ręki jako pierwszy spomiędzy nich. | 18 Julga das disposições do teu próximo pelas tuas. |
| 19 Jakże mało wystarcza człowiekowi dobrze wychowanemu, na łóżku swym nie będzie ciężko oddychał. | 19 Usa como um homem sóbrio do que te puser diante, não suceda que, por comeres muito, te tornes odioso. |
| 20 Zdrowy jest sen [człowieka], gdy ma umiarkowanie syty żołądek, wstaje on wcześnie, jest panem samego siebie. Udręka bezsenności, bóle żołądka i kolki w brzuchu - u łakomego człowieka. | 20 Sê o primeiro a acabar em sinal da tua boa educação, e não te desmandes, para que não desgostes ninguém. |
| 21 A jeśli byłbyś zmuszony do jedzenia, wstań, zrzuć to na uboczu, a ulżysz sobie. | 21 Se estás sentado entre muitas pessoas, não estendas a mão antes delas, nem sejas o primeiro a pedir de beber. Quão pouco vinho é suficiente para um homem regrado ! Assim, quando dormires, não te causará desassossego, nem sentirás dor. |
| 22 Słuchaj mnie, synu, i nie gardź mną, w końcu uznasz słowa moje za słuszne. We wszystkich czynach swych bądź uważny, a żadna choroba nie zbliży się do ciebie. | |
| 23 Wargi wychwalać będą tego, kto hojny jest na ucztach, i prawdziwe jest świadectwo o jego szlachetności. | 23 Vigília, cólica e ânsias, terá o homem intemperante. |
| 24 Miasto będzie szemrać przeciw skąpemu na ucztach i świadectwo o jego sknerstwie jest prawdziwe. | 24 O homem sóbrio terá um sono salutar, dormirá até pela manhã, e a sua alma se deleitará com ele. Se fores obrigado a comer muito, levanta-te e vomita : achar-te-ás aliviado, e não atrairás ao teu corpo uma doença. |
| 25 Przy piciu wina nie bądź zbyt odważny, albowiem ono zgubiło wielu. | |
| 26 Jak w kuźni próbuje się twardość stali zanurzając ją w wodzie, tak wino doświadcza przez bójkę serca zuchwalców. | 26 Ouve-me, filho, e não me desprezes: no fim reconhecerás a verdade das minhas palavras. Sê pronto em todas as tuas acções, e não te virá nenhuma enfermidade. |
| 27 Wino dla ludzi jest życiem, jeżeli pić je będziesz w miarę. Jakież ma życie ten, który jest pozbawiony wina? Stworzone jest ono bowiem dla rozweselenia ludzi. | |
| 28 Zadowolenie serca i radość duszy daje wino pite w swoim czasie i z umiarkowaniem. | 28 Os lábios de muitos bem-dirão aquele que dá de comer liberalmente, e dar-se-á um testemunho fiel da sua generosidade. |
| 29 Udręczeniem dla duszy jest zaś wino pite w nadmiernej ilości, wśród podniecenia i zwady. | 29 Toda a cidade murmurará contra o que é mesquinho em dar pão, e o testemunho que dá da sua mesquinhez é verdadeiro. |
| 30 Pijaństwo powiększa szał głupiego na jego zgubę, osłabia siły i sprowadza rany. | 30 Não provoques (a beber) aqueles que são amigos do vinho, porque o vinho tem perdido muitos. |
| 31 Na uczcie przy piciu nie rób wymówek bliźniemu ani nie lekceważ go z powodu jego wesołości; nie mów mu słów obelżywych ani nie drażnij go żądaniem zwrotu [długu]! | 31 O fogo prova a dureza do ferro: assim o vinho bebido até embriagar dará a conhecer o coração dos soberbos. |
| 32 O vinho bebido com sobriedade é como vida para os homens; se o beberes moderadamente, serás sóbrio. |
| 33 Que vida é a daquele a quem falta o vinho? |
| 34 Que coisa é a que nos priva da vida? A morte. |
| 35 O vinho desde o princípio foi criado para regozijo, e não para embriaguez. |
| 36 O vinho bebido moderadamente é o júbilo da alma e do coração. |
| 37 A temperança no beber é a saúde da alma e do corpo. |
| 38 O vinho bebido com excesso produz a irritação, a ira e muitas ruínas. |
