Genesis 41

Revised Standard Version Catholic Edition	Biblia Tysiąclecia
1 After two whole years, Pharaoh dreamed that he was standing by the Nile,	1 W dwa lata później faraon miał sen. [Śniło mu się, że] stał nad Nilem.
2 and behold, there came up out of the Nile seven cows sleek and fat, and they fed in the reed grass.	2 I oto z Nilu wyszło siedem krów pięknych i tłustych, które zaczęły się paść wśród sitowia.
3 And behold, seven other cows, gaunt and thin, came up out of the Nile after them, and stood by the other cows on the bank of the Nile.	3 Ale oto siedem innych krów wyszło z Nilu, brzydkich i chudych, które stanęły obok tamtych nad brzegiem Nilu.
4 And the gaunt and thin cows ate up the seven sleek and fat cows. And Pharaoh awoke.	4 Te brzydkie i chude krowy pożarły siedem owych krów pięknych i tłustych. Faraon przebudził się.
5 And he fell asleep and dreamed a second time; and behold, seven ears of grain, plump and good, were growing on one stalk.	5 A kiedy znów zasnął, miał drugi sen. Przyśniło mu się siedem kłosów wyrastających z jednej łodygi, zdrowych i pięknych.
6 And behold, after them sprouted seven ears, thin and blighted by the east wind.	6 A oto po nich wyrosło siedem kłosów pustych i zniszczonych wiatrem wschodnim.
7 And the thin ears swallowed up the seven plump and full ears. And Pharaoh awoke, and behold, it was a dream.	7 I te puste kłosy pochłonęły owych siedem kłosów zdrowych i pełnych. Potem faraon przebudził się. Był to tylko sen.
8 So in the morning his spirit was troubled; and he sent and called for all the magicians of Egypt and all its wise men; and Pharaoh told them his dream, but there was none who could interpret it to Pharaoh.	8 Rano faraon, zaniepokojony, rozkazał wezwać wszystkich wróżbitów egipskich oraz wszystkich mędrców i opowiedział im, co mu się śniło. Nie było jednak nikogo, kto by umiał wytłumaczyć faraonowi te sny.
9 Then the chief butler said to Pharaoh, "I remember my faults today.	9 Wtedy przełożony podczaszych rzekł do faraona: Dzisiaj wyznam moje grzechy.
10 When Pharaoh was angry with his servants, and put me and the chief baker in custody in the house of the captain of the guard,	10 Faraon, rozgniewawszy się na swego sługę oddał mnie, a ze mną i przełożonego piekarzy pod straż do domu przełożonego dworzan.
11 we dreamed on the same night, he and I, each having a dream with its own meaning.	11 I wtedy mieliśmy obaj jednej nocy sen, on inny a ja inny.
12 A young Hebrew was there with us, a servant of the captain of the guard; and when we told him, he interpreted our dreams to us, giving an interpretation to each man according to his dream.	12 A był tam z nami pewien młody Hebrajczyk, sługa przełożonego dworzan. Opowiedzieliśmy mu, a on wytłumaczył nam nasze sny, tłumacząc sen każdego z nas.
13 And as he interpreted to us, so it came to pass; I was restored to my office, and the baker was hanged."	13 I stało się tak, jak nam je wytłumaczył: mnie przywrócił [faraon] na mój urząd, a jego powiesił.
14 Then Pharaoh sent and called Joseph, and they brought him hastily out of the dungeon; and when he had shaved himself and changed his clothes, he came in before Pharaoh.	14 Wtedy faraon kazał wezwać Józefa. Wyprowadzono go więc pospiesznie z lochu, a on, ogoliwszy się oraz zmieniwszy szaty, przyszedł do faraona.
15 And Pharaoh said to Joseph, "I have had a dream, and there is no one who can interpret it; and I have heard it said of you that when you hear a dream you can interpret it."	15 Faraon rzekł do Józefa: Miałem sen, którego nikt nie umie wytłumaczyć. Ja zaś słyszałem, jak mówiono o tobie, że skoro usłyszysz sen, zaraz go wytłumaczysz.
16 Joseph answered Pharaoh, "It is not in me; God will give Pharaoh a favorable answer."	16 Józef tak odpowiedział faraonowi: Nie ja, lecz Bóg da pomyślną odpowiedź tobie, o faraonie.
17 Then Pharaoh said to Joseph, "Behold, in my dream I was standing on the banks of the Nile;	17 Faraon zaczął więc opowiadać Józefowi: Śniło mi się, że stałem nad brzegiem Nilu.
18 and seven cows, fat and sleek, came up out of the Nile and fed in the reed grass;	18 I nagle z Nilu wyszło siedem krów tłustych i pięknych, które zaczęły się paść wśród sitowia.
19 and seven other cows came up after them, poor and very gaunt and thin, such as I had never seen in all the land of Egypt.	19 A oto siedem krów innych wyszło za nimi, chudych i tak brzydkich, że podobnie brzydkich nie widziałem w całym Egipcie.
20 And the thin and gaunt cows ate up the first seven fat cows,	20 Krowy chude i brzydkie pożarły owych siedem krów pierwszych, tłustych.
21 but when they had eaten them no one would have known that they had eaten them, for they were still as gaunt as at the beginning. Then I awoke.	21 Gdy te znalazły się w ich brzuchach, nie było wcale znać, że tam weszły; te, które je pożarły, były nadal tak samo chude jak poprzednio. I ocknąłem się.
22 I also saw in my dream seven ears growing on one stalk, full and good;	22 A potem zobaczyłem we śnie siedem kłosów wyrastających z jednej łodygi, zdrowych i pięknych.
23 and seven ears, withered, thin, and blighted by the east wind, sprouted after them,	23 Lecz oto siedem kłosów zeschniętych, pustych, zniszczonych wiatrem wschodnim wyrosło po nich.
24 and the thin ears swallowed up the seven good ears. And I told it to the magicians, but there was no one who could explain it to me."	24 I te puste kłosy pochłonęły owych siedem kłosów pięknych. A gdy to opowiedziałem wróżbitom, żaden nie potrafił mi wytłumaczyć.
25 Then Joseph said to Pharaoh, "The dream of Pharaoh is one; God has revealed to Pharaoh what he is about to do.	25 Józef rzekł do faraona: Sen twój, o faraonie, jest jeden. To, co Bóg zamierza uczynić, zapowiedział tobie, faraonie.
26 The seven good cows are seven years, and the seven good ears are seven years; the dream is one.	26 Siedem krów pięknych - to siedem lat, i siedem kłosów pięknych - to też siedem lat; jest to bowiem sen jeden.
27 The seven lean and gaunt cows that came up after them are seven years, and the seven empty ears blighted by the east wind are also seven years of famine.	27 Siedem zaś krów chudych i brzydkich, które wyszły za tamtymi, i siedem kłosów pustych i zniszczonych wiatrem wschodnim - to też siedem lat - głodu.
28 It is as I told Pharaoh, God has shown to Pharaoh what he is about to do.	28 To, o czym mówię faraonowi, Bóg uczyni tak, jak pokazał faraonowi.
29 There will come seven years of great plenty throughout all the land of Egypt,	29 Bo nadejdzie siedem lat obfitości wielkiej w całym Egipcie.
30 but after them there will arise seven years of famine, and all the plenty will be forgotten in the land of Egypt; the famine will consume the land,	30 A po nich nastanie siedem lat głodu; i pójdzie w niepamięć cała ta obfitość w Egipcie, gdy głód będzie niszczył kraj.
31 and the plenty will be unknown in the land by reason of that famine which will follow, for it will be very grievous.	31 Nie będą już wiedzieli o obfitości w tym kraju wskutek głodu, który potem nadejdzie, bo będzie to głód bardzo ciężki.
32 And the doubling of Pharaoh's dream means that the thing is fixed by God, and God will shortly bring it to pass.	32 Ponieważ ten sen powtórzył się dwukrotnie, faraonie, Bóg to już postanowił i Bóg niebawem to uczyni.
33 Now therefore let Pharaoh select a man discreet and wise, and set him over the land of Egypt.	33 Teraz więc niech faraon upatrzy sobie kogoś roztropnego i mądrego i ustanowi go zarządcą Egiptu.
34 Let Pharaoh proceed to appoint overseers over the land, and take the fifth part of the produce of the land of Egypt during the seven plenteous years.	34 Niech faraon tak ustanowi nadzorców, by zebrać piątą część urodzajów w Egipcie podczas siedmiu lat obfitości.
35 And let them gather all the food of these good years that are coming, and lay up grain under the authority of Pharaoh for food in the cities, and let them keep it.	35 Niechaj oni nagromadzą wszelką żywność podczas tych lat pomyślnych, które nadejdą. Niechaj gromadzą zboże do rozporządzenia faraona jako zaopatrzenie dla miast i niechaj go strzegą.
36 That food shall be a reserve for the land against the seven years of famine which are to befall the land of Egypt, so that the land may not perish through the famine."	36 A będzie ta żywność zachowana dla kraju na siedem lat głodu, które nastaną w Egipcie. Tak więc nie wyginie [ludność] tego kraju z głodu.
37 This proposal seemed good to Pharaoh and to all his servants.	37 Słowa te podobały się faraonowi i wszystkim jego dworzanom.
38 And Pharaoh said to his servants, "Can we find such a man as this, in whom is the Spirit of God?"	38 Rzekł więc faraon do swych dworzan: Czyż będziemy mogli znaleźć podobnego mu człowieka, który miałby tak jak on ducha Bożego?
39 So Pharaoh said to Joseph, "Since God has shown you all this, there is none so discreet and wise as you are;	39 A potem faraon rzekł do Józefa: Skoro Bóg dał ci poznać to wszystko, nie ma nikogo, kto by ci dorównał rozsądkiem i mądrością!
40 you shall be over my house, and all my people shall order themselves as you command; only as regards the throne will I be greater than you."	40 Ty zatem będziesz nad moim dworem i twoim rozkazom będzie posłuszny cały mój naród. Jedynie godnością królewską będę cię przewyższał.
41 And Pharaoh said to Joseph, "Behold, I have set you over all the land of Egypt."	41 I powiedział faraon Józefowi: Oto ustanawiam cię rządcą całego Egiptu!
42 Then Pharaoh took his signet ring from his hand and put it on Joseph's hand, and arrayed him in garments of fine linen, and put a gold chain about his neck;	42 Po czym faraon zdjął swój pierścień z palca i włożył go na palec Józefa, i kazał go oblec w szatę z najczystszego lnu, a potem zawiesił mu na szyi złoty łańcuch.
43 and he made him to ride in his second chariot; and they cried before him, "Bow the knee!" Thus he set him over all the land of Egypt.	43 I kazał go obwozić na drugim swym wozie, a wołano przed nim: Abrek! Faraon ustanawiając Józefa rządcą całego Egiptu,
44 Moreover Pharaoh said to Joseph, "I am Pharaoh, and without your consent no man shall lift up hand or foot in all the land of Egypt."	44 rzekł do niego: Ja jestem faraonem, ale bez twej zgody nikt nie ośmieli się czegokolwiek przedsięwziąć w całym kraju egipskim,
45 And Pharaoh called Joseph's name Zaphenath-paneah; and he gave him in marriage Asenath, the daughter of Potiphera priest of On. So Joseph went out over the land of Egypt.	45 i nadał Józefowi imię Safnat Paneach. Dał mu też za żonę Asenat, córkę kapłana z On, imieniem Poti Fera. I tak stał się Józef rządcą Egiptu.
46 Joseph was thirty years old when he entered the service of Pharaoh king of Egypt. And Joseph went out from the presence of Pharaoh, and went through all the land of Egypt.	46 Józef miał lat trzydzieści, gdy stanął przed faraonem, królem egipskim. Józef wyszedłszy od faraona objeżdżał cały kraj.
47 During the seven plenteous years the earth brought forth abundantly,	47 I gdy ziemia rodziła przez siedem lat w wielkiej obfitości,
48 and he gathered up all the food of the seven years when there was plenty in the land of Egypt, and stored up food in the cities; he stored up in every city the food from the fields around it.	48 gromadził wszelką żywność w tych siedmiu latach [urodzaju], które nastały w Egipcie, i składał ją w miastach; w każdym mieście gromadził żywność z pól okolicznych.
49 And Joseph stored up grain in great abundance, like the sand of the sea, until he ceased to measure it, for it could not be measured.	49 Nagromadził więc Józef tyle zboża, ile jest piasku morskiego; takie mnóstwo, że już przestano mierzyć, bo nie można było zmierzyć.
50 Before the year of famine came, Joseph had two sons, whom Asenath, the daughter of Potiphera priest of On, bore to him.	50 A zanim nastały lata głodu, urodzili się Józefowi dwaj synowie; urodziła ich Asenat, córka kapłana z On, który miał imię Poti Fera.
51 Joseph called the name of the first-born Manasseh, "For," he said, "God has made me forget all my hardship and all my father's house."	51 Józef dał swemu synowi pierworodnemu imię Manasses. [ Mówił bowiem: ] Dał mi Bóg zapomnieć o całym mym utrapieniu i o domu ojca mojego.
52 The name of the second he called Ephraim, "For God has made me fruitful in the land of my affliction."	52 A drugiego nazwał Efraim, [mówiąc]: Uczynił mnie Bóg płodnym w kraju mojej niedoli.
53 The seven years of plenty that prevailed in the land of Egypt came to an end;	53 Kiedy minęło siedem lat urodzaju w Egipcie,
54 and the seven years of famine began to come, as Joseph had said. There was famine in all lands; but in all the land of Egypt there was bread.	54 nadeszło siedem lat głodu, jak to zapowiedział Józef. A gdy nastał głód we wszystkich krajach, w całym Egipcie była żywność.
55 When all the land of Egypt was famished, the people cried to Pharaoh for bread; and Pharaoh said to all the Egyptians, "Go to Joseph; what he says to you, do."	55 Ale kiedy i w Egipcie głód zaczął się dawać we znaki, ludność domagała się chleba od faraona. Wtedy faraon mówił do wszystkich Egipcjan: Udajcie się do Józefa i, co on wam powie, czyńcie.
56 So when the famine had spread over all the land, Joseph opened all the storehouses, and sold to the Egyptians, for the famine was severe in the land of Egypt.	56 Gdy był głód na całej ziemi, Józef otwierał wszystkie [spichlerze], w których było [zboże], i sprzedawał zboże Egipcjanom, w miarę jak w Egipcie głód stawał się coraz większy.
57 Moreover, all the earth came to Egypt to Joseph to buy grain, because the famine was severe over all the earth.	57 Ze wszystkich krajów ludzie przybywali do Egiptu, by kupować zboże od Józefa, gdyż głód po całej ziemi się wzmagał.