Exodus 21

NEW JERUSALEM	Biblia Tysiąclecia
1 'These are the laws you must give them:	1 Te są prawa, które im przedstawisz.
2 'When you buy a Hebrew slave, his service will last for six years. In the seventh year he wil leave afree man without paying compensation.	2 Jeśli kupisz niewolnika - Hebrajczyka, będzie ci służył sześć lat, w siódmym roku zwolnisz go bez wykupu.
3 If he came single, he wil depart single; if he came married, his wife wil depart with him.	3 Jeśli przyszedł sam, odejdzie sam, a jeśli miał żonę, odejdzie z żoną.
4 If his master gives him a wife and she bears him sons or daughters, the wife and her children wilbelong to her master, and he wil depart alone.	4 Lecz jeśli jego pan dał mu żonę, która zrodziła mu synów i córki, żona jak i dzieci będą należeć do pana, a on odejdzie sam.
5 But if the slave says, "I love my master and my wife and children; I do not wish to be freed,"	5 A jeśliby niewolnik oświadczył wyraźnie: Miłuję mojego pana, moją żonę i moje dzieci i nie chcę odejść wolny,
6 then his master wil bring him before God and then, leading him to the door or the doorpost, his masterwil pierce his ear with an awl, and the slave wil be permanently his.	6 wówczas zaprowadzi go pan przed Boga i zawiedzie do drzwi albo do bramy, i przekłuje mu pan jego ucho szydłem, i będzie niewolnikiem jego na zawsze.
7 If a man sel s his daughter as a slave, she wil not leave as male slaves do.	7 Jeśliby ktoś sprzedał swą córkę w niewolę jako niewolnicę, nie odejdzie ona, jak odchodzą niewolnicy.
8 If she does not please her master who intended her for himself, he must let her be bought back: hehas not the right to sell her to foreigners, for this would be a breach of faith with her.	8 A jeśliby nie spodobała się panu, który przeznaczył ją dla siebie, niech pozwoli ją wykupić. Ale nie może jej sprzedać obcemu narodowi, gdyż byłoby to oszustwem wobec niej.
9 If he intends her for his son, he must treat her as custom requires daughters to be treated.	9 Jeśli zaś przeznaczył ją dla syna, to niech uczyni z nią, jak prawo nakazuje obejść się z córkami.
10 If he takes another wife, he must not reduce the food, clothing or conjugal rights of the first one.	10 Jeśli zaś weźmie sobie inną, nie może tamtej odmawiać pożywienia, odzieży i wspólnego mieszkania.
11 Should he deprive her of these three things she wil leave a free woman, without payingcompensation.	11 Jeśli nie spełni wobec niej tych trzech warunków, wówczas odejdzie ona wolna bez wykupu.
12 'Anyone who by violence causes a death must be put to death.	12 Jeśli kto tak uderzy kogoś, że uderzony umrze, winien sam być śmiercią ukarany.
13 If, however, he has not planned to do it but it comes from God by his hand, he can take refuge in aplace which I shal appoint for you.	13 W tym jednak wypadku, gdy nie czyhał na niego, a tylko Bóg dopuścił, że sam wpadł w ręce, wyznaczę ci miejsce, do którego będzie mógł uciekać zabójca.
14 But should any person dare to kill another with deliberate planning, you wil take that person evenfrom my altar to be put to death.	14 Jeśli zaś ktoś posunąłby się do tego, że bliźniego zabiłby podstępnie, oderwiesz go nawet od mego ołtarza, aby ukarać śmiercią.
15 'Anyone who strikes father or mother wil be put to death.	15 Kto by uderzył swego ojca albo matkę, winien być ukarany śmiercią.
16 Anyone who abducts a person -- whether that person has since been sold or is stil held -- wil be putto death.	16 Kto by porwał człowieka i sprzedał go, albo znaleziono by go jeszcze w jego ręku, winien być ukarany śmiercią.
17 Anyone who curses father or mother will be put to death.	17 Kto by złorzeczył ojcu albo matce, winien być ukarany śmiercią.
18 'If people quarrel and one strikes the other a blow with stone or fist so that the injured party, thoughnot dead, is confined to bed,	18 Kto by w kłótni uderzył bliźniego kamieniem albo pięścią, ale go nie zabił, tylko zmusił do pozostania w łóżku,
19 but later recovers and can go about, even with a stick, the one who struck the blow wil have noliability, other than to compensate the injured party for the enforced inactivity and to take care of the injured partyuntil the cure is complete.	19 to gdy ten wstanie i będzie o lasce chodził na dworze, ten, który go uderzył, będzie wolny i tylko mu wynagrodzi przerwę w pracy, i dołoży starań, żeby go wyleczyć.
20 'If someone beats his slave, male or female, and the slave dies at his hands, he must pay thepenalty.	20 Kto by pobił kijem swego niewolnika lub niewolnicę, tak iżby zmarli pod jego ręką, winien być surowo ukarany.
21 But should the slave survive for one or two days, he will pay no penalty because the slave is his byright of purchase.	21 A jeśliby pozostali przy życiu jeden czy dwa dni, to nie będzie podlegał karze, gdyż są jego własnością.
22 'If people, when brawling, hurt a pregnant woman and she suffers a miscarriage but no further harmis done, the person responsible wil pay compensation as fixed by the woman's master, paying as much as thejudges decide.	22 Gdyby mężczyźni bijąc się uderzyli kobietę brzemienną powodując poronienie, ale bez jakiejkolwiek szkody, to winny zostanie ukarany grzywną, jaką na nich nałoży mąż tej kobiety, i wypłaci ją za pośrednictwem sędziów polubownych.
23 If further harm is done, however, you wil award life for life,	23 Jeżeli zaś ona poniesie jakąś szkodę, wówczas on odda życie za życie,
24 eye for eye, tooth for tooth, hand for hand, foot for foot,	24 oko za oko, ząb za ząb, rękę za rękę, nogę za nogę,
25 burn for burn, wound for wound, stroke for stroke.	25 oparzenie za oparzenie, ranę za ranę, siniec za siniec.
26 'If anyone strikes the eye of his slave, male or female, and destroys the use of it, he wil give theslave his freedom to compensate for the eye.	26 Jeśliby ktoś uderzył niewolnika lub niewolnicę w oko i spowodował jego utratę, winien za oko obdarzyć ich wolnością.
27 If he knocks out the tooth of his slave, male or female, he wil give the slave his freedom tocompensate for the tooth.	27 Również gdyby wybił ząb niewolnikowi swemu lub niewolnicy, winien za ząb uczynić ich wolnymi.
28 'If an ox gores a man or woman to death, the ox wil be stoned and its meat wil not be eaten, but theowner of the ox wil not be liable.	28 Jeśliby wół pobódł mężczyznę lub kobietę tak, iż ponieśliby śmierć, wówczas wół musi być ukamienowany, lecz nie wolno spożyć jego mięsa, właściciel zaś wołu będzie wolny od kary.
29 But if the ox has been in the habit of goring before, and if its owner has been warned but has not keptit under control, then should this ox kil a man or woman, it wil be stoned and its owner put to death.	29 Gdy jednak wół bódł i dawniej, i zwracano uwagę na to właścicielowi, a on go nie pilnował, tak iż wół zabiłby mężczyznę lub kobietę, to nie tylko wół winien być ukamienowany, ale też i właściciel jego winien ponieść śmierć.
30 If a ransom is imposed on the owner, he wil pay whatever is imposed, to redeem his life.	30 Gdyby zaś nałożono mu zapłatę, to winien za swoje życie dać taki okup, jaki mu nałożą.
31 If the ox gores a boy or a girl, it will be treated in accordance with this same rule.	31 Jeśliby zaś wół pobódł chłopca lub dziewczynę, to też winno się postąpić według takiego samego przepisu.
32 If the ox gores a slave, male or female, its owner will pay the price -- thirty shekels -- to their master,and the ox will be stoned.	32 Gdyby zaś wół zabódł niewolnika lub niewolnicę, jego właściciel winien wypłacić ich panu trzydzieści syklów srebrnych, wół zaś będzie ukamienowany.
33 'If anyone leaves a pit uncovered, or digs a pit and does not cover it, and an ox, or donkey fal s into it,	33 Jeśliby ktoś zostawił cysternę odkrytą albo jeśliby ktoś wykopał cysternę, a nie przykrył jej, i wpadł tam wół lub osioł,
34 then the owner of the pit will make good the loss by compensating its owner, and the dead animal willbe his.	34 właściciel cysterny winien dać właścicielowi bydlęcia odszkodowanie w pieniądzach, a zwierzę będzie należało do niego.
35 If anyone's ox injures anyone else's ox causing its death, the owners wil sel and share the moneyfor it; they will also share the dead animal.	35 Gdyby wół jednego właściciela uderzył wołu innego właściciela i zabiłby go, wówczas sprzedadzą żywego wołu i podzielą się zapłatą za niego, podzielą się też zabitym wołem.
36 But if it is common knowledge that the ox has been in the habit of goring before, and its owner hasnot kept it under control, the owner wil repay ox for ox, and wil keep the dead animal.	36 Lecz gdyby było wiadomo, że wół ten bódł od dawna, a jego właściciel go nie pilnował, wówczas odda on wołu za wołu, zabity zaś wół będzie należał do niego.
37 'If anyone steals an ox or a sheep and slaughters or sel s it, he wil pay back five beasts from theherd for the ox, and four animals from the flock for the sheep.'	37 Jeśliby ktoś ukradł wołu lub owcę i zabiłby je lub sprzedał, wówczas zwróci pięć wołów za jednego wołu i cztery jagnięta za jedną owcę.