| 1 Każdy przyjaciel mówi: Jestem i ja twoim przyjacielem, ale zdarza się przyjaciel tylko z imienia. | 1 Every friend will say, "I too am a friend"; but some friends are friends only in name. |
| 2 Czyż nie jest śmiertelną udręką, gdy towarzysz i przyjaciel zmienia się w nieprzyjaciela? | 2 Is it not a grief to the death when a companion and friend turns to enmity? |
| 3 O przewrotna skłonności! Czemu zostałaś stworzona, by okryć ziemię podstępem? | 3 O evil imagination, why were you formed to cover the land with deceit? |
| 4 W pomyślności towarzysz cieszy się wraz z przyjacielem, a w czasie utrapienia staje przeciw niemu. | 4 Some companions rejoice in the happiness of a friend, but in time of trouble are against him. |
| 5 Towarzysz z przyjacielem trudzi się, by mieć pokarm, a w razie wojny chwyci za tarczę. | 5 Some companions help a friend for their stomach's sake, and in the face of battle take up the shield. |
| 6 Nie zapomnij w duszy swej o przyjacielu i nie trać pamięci o nim wśród bogactw! | 6 Do not forget a friend in your heart, and be not unmindful of him in your wealth. |
| 7 Każdy doradca wysoko ceni swą radę, a przecież bywa i taki, który doradza na swoją korzyść. | 7 Every counselor praises counsel, but some give counsel in their own interest. |
| 8 Strzeż się doradcy, a najpierw poznaj, jakie są jego potrzeby, - albowiem taki na swoją korzyść doradza - czy czasem nie zyska on czegoś na tobie, jakby losem, | 8 Be wary of a counselor, and learn first what is his interest-- for he will take thought for himself-- lest he cast the lot against you |
| 9 i aby, mówiąc ci: Dobra jest twoja droga, nie stanął z przeciwka, by patrzeć na to, co przyjdzie na ciebie. | 9 and tell you, "Your way is good," and then stand aloof to see what will happen to you. |
| 10 Nie naradzaj się z tym, kto na cię patrzy krzywym okiem, a przed tymi, co ci zazdroszczą, ukryj zamiary! | 10 Do not consult the one who looks at you suspiciously; hide your counsel from those who are jealous of you. |
| 11 [Nie naradzaj się] z kobietą co do jej rywalki, z tchórzliwym co do wojny, z kupcem co do zamiany towarów, z handlarzem co do sprzedaży, z zawistnym co do wdzięczności, z niemiłosiernym co do dobroczynności, z leniwym co do jakiejkolwiek pracy, z okresowym najemnikiem co do zakończenia zajęcia, z niewolnikiem opieszałym co do wielkiej pracy - gdy | 11 Do not consult with a woman about her rival or with a coward about war, with a merchant about barter or with a buyer about selling, with a grudging man about gratitude or with a merciless man about kindness, with an idler about any work or with a man hired for a year about completing his work, with a lazy servant about a big task-- pay no attention to these in any matter of counsel. |
| 12 Natomiast z człowiekiem pobożnym podtrzymuj znajomość, a także z tym, o którym wiesz, że strzeże przykazań, którego dusza podobna do twej duszy, i kto jeślibyś upadł, będzie współczuł tobie. | 12 But stay constantly with a godly man whom you know to be a keeper of the commandments, whose soul is in accord with your soul, and who will sorrow with you if you fail. |
| 13 Następnie trzymaj się rady twego serca, gdyż nad nią nie masz nic godniejszego wiary. | 13 And establish the counsel of your own heart, for no one is more faithful to you than it is. |
| 14 Dusza bowiem człowieka zwykła czasem więcej objawić niż siedem czat siedzących wysoko dla wypatrywania. | 14 For a man's soul sometimes keeps him better informed than seven watchmen sitting high on a watchtower. |
| 15 A ponad to wszystko proś Najwyższego, aby po drodze prawdy kierował twoimi krokami. | 15 And besides all this pray to the Most High that he may direct your way in truth. |
| 16 Początkiem każdego dzieła - słowo, a przed każdym działaniem - myśl. | 16 Reason is the beginning of every work, and counsel precedes every undertaking. |
| 17 Korzeniem zamierzeń jest serce, skąd wyrastają cztery gałęzie: | 17 As a clue to changes of heart |
| 18 dobro i zło, życie i śmierć, a nad tym wszystkim język ma pełną władzę. | 18 four turns of fortune appear, good and evil, life and death; and it is the tongue that continually rules them. |
| 19 Bywa mędrzec, który jest mądry dla wielu innych, a dla siebie samego jest niczym; | 19 A man may be shrewd and the teacher of many, and yet be unprofitable to himself. |
| 20 bywa mędrzec, który przez swe mowy jest znienawidzony i wykluczą go z każdej wspaniałej uczty, | 20 A man skilled in words may be hated; he will be destitute of all food, |
| 21 nie da mu Pan uznania u innych, gdyż nie ma on żadnej mądrości. | 21 for grace was not given him by the Lord, since he is lacking in all wisdom. |
| 22 Bywa mędrzec, który jest mądry dla siebie samego, a owoce jego wiedzy okazują się na jego ciele. | 22 A man may be wise to his own advantage, and the fruits of his understanding may be trustworthy on his lips. |
| 23 Bywa mędrzec, który naród swój wychowuje, a owoce jego rozumu są niezawodne. | 23 A wise man will instruct his own people, and the fruits of his understanding will be trustworthy. |
| 24 Kto jest mądry dla siebie, napełniony będzie zadowoleniem, a wszyscy, którzy go widzieć będą, nazwą go szczęśliwym. | 24 A wise man will have praise heaped upon him, and all who see him will call him happy. |
| 25 Życie człowieka ma dni ograniczone, lecz nieprzeliczone są dni Izraela. | 25 The life of a man is numbered by days, but the days of Israel are without number. |
| 26 Mądry uzyska chwałę u swego narodu, a imię jego żyć będzie na wieki. | 26 He who is wise among his people will inherit confidence, and his name will live for ever. |
| 27 Synu, w życiu doświadczaj siebie samego, patrz, co jest złem dla ciebie, i tego sobie odmów! | 27 My son, test your soul while you live; see what is bad for it and do not give it that. |
| 28 Nie wszystko służy wszystkim i nie każdy we wszystkim ma upodobanie. | 28 For not everything is good for every one, and not every person enjoys everything. |
| 29 Na żadnej uczcie nie bądź nienasycony i nie rzucaj się na potrawy! | 29 Do not have an insatiable appetite for any luxury, and do not give yourself up to food; |
| 30 Z przejedzenia powstaje choroba, a nieumiarkowanie powoduje rozstrój żołądka. | 30 for overeating brings sickness, and gluttony leads to nausea. |
| 31 Z przejedzenia wielu umarło, ale umiarkowany przedłuży swe życie. | 31 Many have died of gluttony, but he who is careful to avoid it prolongs his life. |
