| 1 Post duos annos vidit Pharao somnium. Putabat se stare super fluvium, | 1 - Due anni dopo, il Faraone ebbe un sogno. Gli parve d'esser sulla riva del fiume, |
| 2 de quo ascendebant septem boves, pulchræ et crassæ nimis : et pascebantur in locis palustribus. | 2 dal quale uscivano sette vacche belle, straordinariamente grasse, che pascevano negli acquitrini; |
| 3 Aliæ quoque septem emergebant de flumine, f?dæ confectæque macie : et pascebantur in ipsa amnis ripa in locis virentibus : | 3 altre sette venivano fuori dal fiume, brutte e sfinite per magrezza, che pascevano sulla riva stessa del fiume tra l'erba; |
| 4 devoraveruntque eas, quarum mira species et habitudo corporum erat. Expergefactus Pharao, | 4 queste divorarono quelle di tanto bell'aspetto e floridezza. Il Faraone si svegliò; |
| 5 rursum dormivit, et vidit alterum somnium : septem spicæ pullulabant in culmo uno plenæ atque formosæ : | 5 poi si riaddormentò, ed ebbe un altro sogno. Sette spighe germogliavano su un solo stelo, piene e bellissime; |
| 6 aliæ quoque totidem spicæ tenues, et percussæ uredine oriebantur, | 6 ed altrettante spighe nascevano, stente, bruciate dal vento, |
| 7 devorantes omnium priorum pulchritudinem. Evigilans Pharao post quietem, | 7 che divoravano le prime tanto belle. Svegliatosi il Faraone dal sonno, |
| 8 et facto mane, pavore perterritus, misit ad omnes conjectores Ægypti, cunctosque sapientes, et accersitis narravit somnium, nec erat qui interpretaretur. | 8 al mattino, pieno di spavento mandò a chiamare tutti gl'indovini ed i savi dell'Egitto, e raccontò a loro il suo sogno; ma non v'era chi lo spiegasse. |
| 9 Tunc demum reminiscens pincernarum magister, ait : Confiteor peccatum meum : | 9 Allora finalmente il capo coppiere si ricordò, e disse: «Confesso il mio fallo. |
| 10 iratus rex servis suis, me et magistrum pistorum retrudi jussit in carcerem principis militum : | 10 Sdegnato il re coi suoi servi, fece chiudere me ed il capo panettiere nella carcere del capo delle milizie. |
| 11 ubi una nocte uterque vidimus somnium præsagum futurorum. | 11 Ivi in una stessa notte avemmo ambedue un sogno, in presagio dell'avvenire. |
| 12 Erat ibi puer hebræus, ejusdem ducis militum famulus : cui narrantes somnia, | 12 V'era lì un giovine ebreo, servo dello stesso capo delle milizie, ed avendogli raccontato i sogni, |
| 13 audivimus quidquid postea rei probavit eventus ; ego enim redditus sum officio meo, et ille suspensus est in cruce. | 13 udimmo da lui dirci quello che poi gli eventi avverarono; io infatti fui rimesso al mio ufficio, e l'altro fu appeso al patibolo». |
| 14 Protinus ad regis imperium eductum de carcere Joseph totonderunt : ac veste mutata obtulerunt ei. | 14 Subito, al comando del re, Giuseppe fu condotto fuori del carcere; e raso, e mutategli le vesti, fu presentato al re, |
| 15 Cui ille ait : Vidi somnia, nec est qui edisserat : quæ audivi te sapientissime conjicere. | 15 che gli disse: «Ho avuto dei sogni, nè v'è chi li spieghi, mentre ho udito che tu sei sapientissimo nell'interpretarli». |
| 16 Respondit Joseph : Absque me Deus respondebit prospera Pharaoni. | 16 Rispose Giuseppe: «Senza bisogno di me, Dio risponderà cose liete pel Faraone». |
| 17 Narravit ergo Pharao quod viderat : Putabam me stare super ripam fluminis, | 17 Allora il re raccontò quel che aveva veduto: «Mi pareva d'esser sulla riva del fiume; |
| 18 et septem boves de amne conscendere, pulchras nimis, et obesis carnibus : quæ in pastu paludis virecta carpebant. | 18 ne uscivan sette vacche straordinariamente belle e grasse, che pascevano l'erba negli acquitrini. |
| 19 Et ecce, has sequebantur aliæ septem boves, in tantum deformes et macilentæ, ut numquam tales in terra Ægypti viderim : | 19 Ed ecco ne venivan dietro altre sette, così brutte e magre come non ne ho mai viste nella terra di Egitto, |
| 20 quæ, devoratis et consumptis prioribus, | 20 le quali divorarono e consumarono le prime, |
| 21 nullum saturitatis dedere vestigium : sed simili macie et squalore torpebant. Evigilans, rursus sopore depressus, | 21 senza dar segno alcuno d'esser sazie; che anzi, restarono della stessa magrezza e sfinimento. Svegliatomi, fui ripreso dal sonno, |
| 22 vidi somnium. Septem spicæ pullulabant in culmo uno plenæ atque pulcherrimæ. | 22 ed ebbi un altro sogno. Sette spighe germogliavano da un unico stelo, piene e bellissime; |
| 23 Aliæ quoque septem tenues et percussæ uredine, oriebantur e stipula : | 23 altre sette nascevano da un gambo, vuote e bruciate dal vento. |
| 24 quæ priorum pulchritudinem devoraverunt. Narravi conjectoribus somnium, et nemo est qui edisserat. | 24 che divorarono le prime sì belle. Ho raccontato il sogno agl'indovini, e non v'è chi lo spieghi». |
| 25 Respondit Joseph : Somnium regis unum est : quæ facturus est Deus, ostendit Pharaoni. | 25 Rispose Giuseppe: «Il sogno del re è tutt'uno; Iddio ha mostrato al Faraone quel che sta per fare. |
| 26 Septem boves pulchræ, et septem spicæ plenæ, septem ubertatis anni sunt : eamdemque vim somnii comprehendunt. | 26 Le sette vacche grasse e le sette spighe piene sono sette anni di abbondanza, ed hanno nel sogno lo stesso significato. |
| 27 Septem quoque boves tenues atque macilentæ, quæ ascenderunt post eas, et septem spicæ tenues, et vento urente percussæ, septem anni venturæ sunt famis. | 27 Le sette vacche magre e macilente che uscirono dal fiume dopo le prime, e le sette spighe vuote e bruciate dal vento, sono sette anni di successiva fame. |
| 28 Qui hoc ordine complebuntur : | 28 Le cose andranno così. |
| 29 ecce septem anni venient fertilitatis magnæ in universa terra Ægypti, | 29 Ecco, verranno in tutta la terra d'Egitto sette anni di straordinaria fertilità; |
| 30 quos sequentur septem anni alii tantæ sterilitatis, ut oblivioni tradatur cuncta retro abundantia : consumptura est enim fames omnem terram, | 30 a questi terran dietro altri sette anni di tanta sterilità, da far dimenticare tutta la passata abbondanza; la fame invero starà per consumare tutta la terra, |
| 31 et ubertatis magnitudinem perditura est inopiæ magnitudo. | 31 e l'immensità della carestia starà per annullare l'immensità dell'abbondanza. |
| 32 Quod autem vidisti secundo ad eamdem rem pertinens somnium : firmitatis indicium est, eo quod fiat sermo Dei, et velocius impleatur. | 32 L'aver tu visto due volte un sogno riferentesi allo stesso fatto, è segno di certezza che la parola di Dio s'avvererà, e presto. |
| 33 Nunc ergo provideat rex virum sapientem et industrium, et præficiat eum terræ Ægypti : | 33 Or dunque elegga il re un uomo savio ed accorto, e lo preponga a tutto l'Egitto; |
| 34 qui constituat præpositos per cunctas regiones : et quintam partem fructuum per septem annos fertilitatis, | 34 questi poi stabilisca degli ufficiali per tutte le province, e la quinta parte del raccolto dei sette anni di fertilità, |
| 35 qui jam nunc futuri sunt, congreget in horrea : et omne frumentum sub Pharaonis potestate condatur, serveturque in urbibus. | 35 che ora stanno per cominciare, raccolga in granai; tutto il grano sia serrato e conservato nelle città agli ordini del Faraone, |
| 36 Et præparetur futuræ septem annorum fami, quæ oppressura est Ægyptum, et non consumetur terra inopia. | 36 in previsione della futura fame di sette anni che affliggerà l'Egitto; così, la regione non sarà consumata dalla fame». Giuseppe vicerè d'Egitto |
| 37 Placuit Pharaoni consilium et cunctis ministris ejus : | 37 Piacque il suggerimento al Faraone ed a tutti i suoi ministri; |
| 38 locutusque est ad eos : Num invenire poterimus talem virum, qui spiritu Dei plenus sit ? | 38 e disse loro: «Potremo noi trovare un altro uomo così pieno dello spirito di Dio?». |
39 Dixit ergo ad Joseph : Quia ostendit tibi Deus omnia quæ locutus es, numquid sapientiorem et consimilem tui invenire potero ?
| 39 Disse dunque a Giuseppe: «Giacchè il Signore ti ha manifestato tutto quel che ci hai detto, potrò io forse trovare uno più saggio, o anche simile a te? |
| 40 Tu eris super domum meam, et ad tui oris imperium cunctus populus obediet : uno tantum regni solio te præcedam. | 40 Tu sarai il capo della mia casa, ed ai tuoi comandi tutto il popolo ubbidirà; io non avrò in più di te, altro che il trono». |
| 41 Dixitque rursus Pharao ad Joseph : Ecce, constitui te super universam terram Ægypti. | 41 Disse ancora il Faraone a Giuseppe: «Ecco, io ti dò autorità su tutto l'Egitto». |
| 42 Tulitque annulum de manu sua, et dedit eum in manu ejus : vestivitque eum stola byssina, et collo torquem auream circumposuit. | 42 Si cavò di mano l'anello, e lo mise in mano a lui; lo fece vestire d'una veste di bisso, e mettergli al collo una collana d'oro. |
| 43 Fecitque eum ascendere super currum suum secundum, clamante præcone, ut omnes coram eo genu flecterent, et præpositum esse scirent universæ terræ Ægypti. | 43 Quindi lo fece salire sul secondo de' suoi cocchi; ed un araldo gridava che tutti innanzi a lui piegassero il ginocchio, e seppero che egli era stato preposto al governo di tutto l'Egitto. |
| 44 Dixit quoque rex ad Joseph : Ego sum Pharao : absque tuo imperio non movebit quisquam manum aut pedem in omni terra Ægypti. | 44 Disse ancora il re a Giuseppe: «Io sono il Faraone. Senza tuo ordine, nessuno moverà mano o piede in tutto l'Egitto». |
| 45 Vertitque nomen ejus, et vocavit eum, lingua ægyptiaca, Salvatorem mundi. Deditque illi uxorem Aseneth filiam Putiphare sacerdotis Heliopoleos. Egressus est itaque Joseph ad terram Ægypti | 45 Poi gli cambiò nome, e lo chiamò in lingua egiziana Salvatore del mondo. E gli diede in moglie Asenet, figlia di Putifare sacerdote d'Eliopoli. Giuseppe pertanto uscì a visitare l'Egitto. |
| 46 (triginta autem annorum erat quando stetit in conspectu regis Pharaonis), et circuivit omnes regiones Ægypti. | 46 (era di trent'anni quando comparve davanti al re Faraone), e percorse tutte le province dell'Egitto. |
| 47 Venitque fertilitas septem annorum : et in manipulos redactæ segetes congregatæ sunt in horrea Ægypti. | 47 Venne la fertilità di sette anni, e le mèssi raccolte in manipoli furono ammassate nei granai d'Egitto. |
| 48 Omnis etiam frugum abundantia in singulis urbibus condita est. | 48 Tutto il di più delle raccolte fu serbato nelle singole città. |
| 49 Tantaque fuit abundantia tritici, ut arenæ maris coæquaretur, et copia mensuram excederet. | 49 Tanta fu l'abbondanza del grano da paragonarsi all'arena del mare, e la quantità eccedeva ogni misura. |
| 50 Nati sunt autem Joseph filii duo antequam veniret fames : quos peperit ei Aseneth filia Putiphare sacerdotis Heliopoleos. | 50 Prima che venisse la fame, nacquero a Giuseppe due figli, partoritigli da Asenet, figlia di Putifare sacerdote di Eliopoli. |
| 51 Vocavitque nomen primogeniti Manasses, dicens : Oblivisci me fecit Deus omnium laborum meorum, et domus patris mei. | 51 Al primogenito mise nome Manasse, dicendo: «Iddio m'ha fatto dimenticare tutti i miei travagli, e la casa del padre mio». |
| 52 Nomen quoque secundi appellavit Ephraim, dicens : Crescere me fecit Deus in terra paupertatis meæ. | 52 Al secondo mise nome Efraim, dicendo: «Iddio m'ha fatto prosperare nella terra ov'ero stato povero». |
| 53 Igitur transactis septem ubertatis annis, qui fuerant in Ægypto, | 53 Passati poi i sette anni d'abbondanza ch'erano stati in Egitto, |
| 54 c?perunt venire septem anni inopiæ, quos prædixerat Joseph : et in universo orbe fames prævaluit, in cuncta autem terra Ægypti panis erat. | 54 cominciarono i sette anni di carestia predetti da Giuseppe, e la fame fu grande in tutte le regioni; ma in tutto l'Egitto v'era il pane. |
| 55 Qua esuriente, clamavit populus ad Pharaonem, alimenta petens. Quibus ille respondit : Ite ad Joseph : et quidquid ipse vobis dixerit, facite. | 55 Quando ivi pure fu fame, il popolo gridò al Faraone chiedendo da mangiare. Ed egli rispose: «Ricorrete a Giuseppe, e fate tutto quello che vi dirà». |
| 56 Crescebat autem quotidie fames in omni terra : aperuitque Joseph universa horrea, et vendebat Ægyptiis : nam et illos oppresserat fames. | 56 Ora la fame cresceva ogni giorno in tutta la terra; e Giuseppe fece aprire tutti i granai, e vendere grano agli Egiziani, che erano essi pure tormentati dalla fame. |
| 57 Omnesque provinciæ veniebant in Ægyptum, ut emerent escas, et malum inopiæ temperarent. | 57 Da tutte le parti venivano in Egitto per comprare cibi, e rimediare al malanno della carestia. |