| 1 Kiedy wielotysięczne tłumy zebrały się koło Niego, tak że jedni cisnęli się na drugich, zaczął mówić najpierw do swoich uczniów: Strzeżcie się kwasu, to znaczy obłudy faryzeuszów. | 1 In the mean time, when there were gathered together an innumerable multitude of people, insomuch that they trode one upon another, he began to say unto his disciples first of all, Beware ye of the leaven of the Pharisees, which is hypocrisy. |
| 2 Nie ma bowiem nic ukrytego, co by nie wyszło na jaw, ani nic tajemnego, co by się nie stało wiadome. | 2 For there is nothing covered, that shall not be revealed; neither hid, that shall not be known. |
| 3 Dlatego wszystko, co powiedzieliście w mroku, w świetle będzie słyszane, a coście w izbie szeptali do ucha, głosić będą na dachach. | 3 Therefore whatsoever ye have spoken in darkness shall be heard in the light; and that which ye have spoken in the ear in closets shall be proclaimed upon the housetops. |
| 4 Lecz mówię wam, przyjaciołom moim: Nie bójcie się tych, którzy zabijają ciało, a potem nic więcej uczynić nie mogą. | 4 And I say unto you my friends, Be not afraid of them that kill the body, and after that have no more that they can do. |
| 5 Pokażę wam, kogo się macie obawiać: bójcie się Tego, który po zabiciu ma moc wtrącić do piekła. Tak, mówię wam: Tego się bójcie! | 5 But I will forewarn you whom ye shall fear: Fear him, which after he hath killed hath power to cast into hell; yea, I say unto you, Fear him. |
| 6 Czyż nie sprzedają pięciu wróbli za dwa asy? A przecież żaden z nich nie jest zapomniany w oczach Bożych. | 6 Are not five sparrows sold for two farthings, and not one of them is forgotten before God? |
| 7 U was zaś nawet włosy na głowie wszystkie są policzone. Nie bójcie się: jesteście ważniejsi niż wiele wróbli. | 7 But even the very hairs of your head are all numbered. Fear not therefore: ye are of more value than many sparrows. |
| 8 A powiadam wam: Kto się przyzna do Mnie wobec ludzi, przyzna się i Syn Człowieczy do niego wobec aniołów Bożych; | 8 Also I say unto you, Whosoever shall confess me before men, him shall the Son of man also confess before the angels of God: |
| 9 a kto się Mnie wyprze wobec ludzi, tego wyprę się i Ja wobec aniołów Bożych. | 9 But he that denieth me before men shall be denied before the angels of God. |
| 10 Każdemu, kto mówi jakieś słowo przeciw Synowi Człowieczemu, będzie przebaczone, lecz temu, kto bluźni przeciw Duchowi Świętemu, nie będzie przebaczone. | 10 And whosoever shall speak a word against the Son of man, it shall be forgiven him: but unto him that blasphemeth against the Holy Ghost it shall not be forgiven. |
| 11 Kiedy was ciągać będą do synagog, urzędów i władz, nie martwcie się, w jaki sposób albo czym macie się bronić lub co mówić, | 11 And when they bring you unto the synagogues, and unto magistrates, and powers, take ye no thought how or what thing ye shall answer, or what ye shall say: |
| 12 bo Duch Święty nauczy was w tej właśnie godzinie, co należy powiedzieć. | 12 For the Holy Ghost shall teach you in the same hour what ye ought to say. |
| 13 Wtedy ktoś z tłumu rzekł do Niego: Nauczycielu, powiedz mojemu bratu, żeby się podzielił ze mną spadkiem. | 13 And one of the company said unto him, Master, speak to my brother, that he divide the inheritance with me. |
| 14 Lecz On mu odpowiedział: Człowieku, któż Mię ustanowił sędzią albo rozjemcą nad wami? | 14 And he said unto him, Man, who made me a judge or a divider over you? |
| 15 Powiedział też do nich: Uważajcie i strzeżcie się wszelkiej chciwości, bo nawet gdy ktoś opływa [we wszystko], życie jego nie jest zależne od jego mienia. | 15 And he said unto them, Take heed, and beware of covetousness: for a man's life consisteth not in the abundance of the things which he possesseth. |
| 16 I opowiedział im przypowieść: Pewnemu zamożnemu człowiekowi dobrze obrodziło pole. | 16 And he spake a parable unto them, saying, The ground of a certain rich man brought forth plentifully: |
| 17 I rozważał sam w sobie: Co tu począć? Nie mam gdzie pomieścić moich zbiorów. | 17 And he thought within himself, saying, What shall I do, because I have no room where to bestow my fruits? |
| 18 I rzekł: Tak zrobię: zburzę moje spichlerze, a pobuduję większe i tam zgromadzę całe zboże i moje dobra. | 18 And he said, This will I do: I will pull down my barns, and build greater; and there will I bestow all my fruits and my goods. |
| 19 I powiem sobie: Masz wielkie zasoby dóbr, na długie lata złożone; odpoczywaj, jedz, pij i używaj! | 19 And I will say to my soul, Soul, thou hast much goods laid up for many years; take thine ease, eat, drink, and be merry. |
| 20 Lecz Bóg rzekł do niego: Głupcze, jeszcze tej nocy zażądają twojej duszy od ciebie; komu więc przypadnie to, coś przygotował? | 20 But God said unto him, Thou fool, this night thy soul shall be required of thee: then whose shall those things be, which thou hast provided? |
| 21 Tak dzieje się z każdym, kto skarby gromadzi dla siebie, a nie jest bogaty przed Bogiem. | 21 So is he that layeth up treasure for himself, and is not rich toward God. |
| 22 Potem rzekł do swoich uczniów: Dlatego powiadam wam: Nie troszczcie się zbytnio o życie, co macie jeść, ani o ciało, czym macie się przyodziać. | 22 And he said unto his disciples, Therefore I say unto you, Take no thought for your life, what ye shall eat; neither for the body, what ye shall put on. |
| 23 życie bowiem więcej znaczy niż pokarm, a ciało więcej niż odzienie. | 23 The life is more than meat, and the body is more than raiment. |
| 24 Przypatrzcie się krukom: nie sieją ani żną; nie mają piwnic ani spichrzów, a Bóg je żywi. O ileż ważniejsi jesteście wy niż ptaki! | 24 Consider the ravens: for they neither sow nor reap; which neither have storehouse nor barn; and God feedeth them: how much more are ye better than the fowls? |
| 25 Któż z was przy całej swej trosce może choćby chwilę dołożyć do wieku swego życia? | 25 And which of you with taking thought can add to his stature one cubit? |
| 26 Jeśli więc nawet drobnej rzeczy [uczynić] nie możecie, to czemu zbytnio troszczycie się o inne? | 26 If ye then be not able to do that thing which is least, why take ye thought for the rest? |
| 27 Przypatrzcie się liliom, jak rosną: nie pracują i nie przędą. A powiadam wam: Nawet Salomon w całym swym przepychu nie był tak ubrany jak jedna z nich. | 27 Consider the lilies how they grow: they toil not, they spin not; and yet I say unto you, that Solomon in all his glory was not arrayed like one of these. |
| 28 Jeśli więc ziele na polu, które dziś jest, a jutro do pieca będzie wrzucone, Bóg tak przyodziewa, o ileż bardziej was, małej wiary! | 28 If then God so clothe the grass, which is to day in the field, and to morrow is cast into the oven; how much more will he clothe you, O ye of little faith? |
| 29 I wy zatem nie pytajcie, co będziecie jedli i co będziecie pili, i nie bądźcie o to niespokojni! | 29 And seek not ye what ye shall eat, or what ye shall drink, neither be ye of doubtful mind. |
| 30 O to wszystko bowiem zabiegają narody świata, lecz Ojciec wasz wie, że tego potrzebujecie. | 30 For all these things do the nations of the world seek after: and your Father knoweth that ye have need of these things. |
| 31 Starajcie się raczej o Jego królestwo, a te rzeczy będą wam dodane. | 31 But rather seek ye the kingdom of God; and all these things shall be added unto you. |
| 32 Nie bój się, mała trzódko, gdyż spodobało się Ojcu waszemu dać wam królestwo. | 32 Fear not, little flock; for it is your Father's good pleasure to give you the kingdom. |
| 33 Sprzedajcie wasze mienie i dajcie jałmużnę! Sprawcie sobie trzosy, które nie niszczeją, skarb niewyczerpany w niebie, gdzie złodziej się nie dostaje ani mól nie niszczy. | 33 Sell that ye have, and give alms; provide yourselves bags which wax not old, a treasure in the heavens that faileth not, where no thief approacheth, neither moth corrupteth. |
| 34 Bo gdzie jest skarb wasz, tam będzie i serce wasze. | 34 For where your treasure is, there will your heart be also. |
| 35 Niech będą przepasane biodra wasze i zapalone pochodnie! | 35 Let your loins be girded about, and your lights burning; |
| 36 A wy [bądźcie] podobni do ludzi, oczekujących swego pana, kiedy z uczty weselnej powróci, aby mu zaraz otworzyć, gdy nadejdzie i zakołacze. | 36 And ye yourselves like unto men that wait for their lord, when he will return from the wedding; that when he cometh and knocketh, they may open unto him immediately. |
| 37 Szczęśliwi owi słudzy, których pan zastanie czuwających, gdy nadejdzie. Zaprawdę, powiadam wam: Przepasze się i każe im zasiąść do stołu, a obchodząc będzie im usługiwał. | 37 Blessed are those servants, whom the lord when he cometh shall find watching: verily I say unto you, that he shall gird himself, and make them to sit down to meat, and will come forth and serve them. |
| 38 Czy o drugiej, czy o trzeciej straży przyjd ie, szczęśliwi oni, gdy ich tak zastanie. | 38 And if he shall come in the second watch, or come in the third watch, and find them so, blessed are those servants. |
| 39 A to rozumiejcie, że gdyby gospodarz wiedział, o której godzinie złodziej ma przyjść, nie pozwoliłby włamać się do swego domu. | 39 And this know, that if the goodman of the house had known what hour the thief would come, he would have watched, and not have suffered his house to be broken through. |
| 40 Wy też bądźcie gotowi, gdyż o godzinie, której się domyślacie, Syn Człowieczy przyjdzie. | 40 Be ye therefore ready also: for the Son of man cometh at an hour when ye think not. |
| 41 Wtedy Piotr zapytał: Panie, czy do nas mówisz tę przypowieść, czy też do wszystkich? | 41 Then Peter said unto him, Lord, speakest thou this parable unto us, or even to all? |
| 42 Pan odpowiedział: Któż jest owym rządcą wiernym i roztropnym, którego pan ustanowi nad swoją służbą, żeby na czas wydzielił jej żywność? | 42 And the Lord said, Who then is that faithful and wise steward, whom his lord shall make ruler over his household, to give them their portion of meat in due season? |
| 43 Szczęśliwy ten sługa, którego pan powróciwszy zastanie przy tej czynności. | 43 Blessed is that servant, whom his lord when he cometh shall find so doing. |
| 44 Prawdziwie powiadam wam: Postawi go nad całym swoim mieniem. | 44 Of a truth I say unto you, that he will make him ruler over all that he hath. |
| 45 Lecz jeśli sługa ów powie sobie w duszy: Mój pan ociąga się z powrotem, i zacznie bić sługi i służące, a przy tym jeść, pić i upijać się, | 45 But and if that servant say in his heart, My lord delayeth his coming; and shall begin to beat the menservants and maidens, and to eat and drink, and to be drunken; |
| 46 to nadejdzie pan tego sługi w dniu, kiedy się nie spodziewa, i o godzinie, której nie zna; każe go ćwiartować i z niewiernymi wyznaczy mu miejsce. | 46 The lord of that servant will come in a day when he looketh not for him, and at an hour when he is not aware, and will cut him in sunder, and will appoint him his portion with the unbelievers. |
| 47 Sługa, który zna wolę swego pana, a nic nie przygotował i nie uczynił zgodnie z jego wolą, otrzyma wielką chłostę. | 47 And that servant, which knew his lord's will, and prepared not himself, neither did according to his will, shall be beaten with many stripes. |
| 48 Ten zaś, który nie zna jego woli i uczynił coś godnego kary, otrzyma małą chłostę. Komu wiele dano, od tego wiele wymagać się będzie; a komu wiele zlecono, tym więcej od niego żądać będą. | 48 But he that knew not, and did commit things worthy of stripes, shall be beaten with few stripes. For unto whomsoever much is given, of him shall be much required: and to whom men have committed much, of him they will ask the more. |
| 49 Przyszedłem rzucić ogień na ziemię i jakże bardzo pragnę, żeby on już zapłonął. | 49 I am come to send fire on the earth; and what will I if it be already kindled? |
| 50 Chrzest mam przyjąć i jakiej doznaję udręki, aż się to stanie. | 50 But I have a baptism to be baptized with; and how am I straitened till it be accomplished! |
| 51 Czy myślicie, że przyszedłem dać ziemi pokój? Nie, powiadam wam, lecz rozłam. | 51 Suppose ye that I am come to give peace on earth? I tell you, Nay; but rather division: |
| 52 Odtąd bowiem pięcioro będzie rozdwojonych w jednym domu: troje stanie przeciw dwojgu, a dwoje przeciw trojgu; | 52 For from henceforth there shall be five in one house divided, three against two, and two against three. |
| 53 ojciec przeciw synowi, a syn przeciw ojcu; matka przeciw córce, a córka przeciw matce; teściowa przeciw synowej, a synowa przeciw teściowej. | 53 The father shall be divided against the son, and the son against the father; the mother against the daughter, and the daughter against the mother; the mother in law against her daughter in law, and the daughter in law against her mother in law. |
| 54 Mówił także do tłumów: Gdy ujrzycie chmurę podnoszącą się na zachodzie, zaraz mówicie: Deszcze idzie. I tak bywa. | 54 And he said also to the people, When ye see a cloud rise out of the west, straightway ye say, There cometh a shower; and so it is. |
| 55 A gdy wiatr wieje z południa, powiadacie: Będzie upał. I bywa. | 55 And when ye see the south wind blow, ye say, There will be heat; and it cometh to pass. |
| 56 Obłudnicy, umiecie rozpoznawać wygląd ziemi i nieba, a jakże obecnego czasu nie rozpoznajecie? | 56 Ye hypocrites, ye can discern the face of the sky and of the earth; but how is it that ye do not discern this time? |
| 57 I dlaczego sami z siebie nie rozróżniacie tego, co jest słuszne? | 57 Yea, and why even of yourselves judge ye not what is right? |
| 58 Gdy idziesz do urzędu ze swym przeciwnikiem, staraj się w drodze dojść z nim do zgody, by cię nie pociągnął do sędziego; a sędzia przekazałby cię dozorcy, dozorca zaś wtrąciłby cię do więzienia. | 58 When thou goest with thine adversary to the magistrate, as thou art in the way, give diligence that thou mayest be delivered from him; lest he hale thee to the judge, and the judge deliver thee to the officer, and the officer cast thee into prison. |
| 59 Powiadam ci, nie wyjdziesz stamtąd, póki nie oddasz ostatniego pieniążka. | 59 I tell thee, thou shalt not depart thence, till thou hast paid the very last mite. |
