| 1 Kto się dotyka smoły, ten się pobrudzi, a kto z pysznym przestaje - - do niego się upodobni. | 1 He who touches pitch blackens his hand; he who associates with an impious man learns his ways. |
| 2 Nie bierz ciężaru ponad swoje siły i nie szukaj towarzystwa z możniejszym i bogatszym od siebie. Cóż za towarzystwo może mieć garnek gliniany z metalowym kotłem? Gdy ten uderzy, skruszy tamtego. | 2 Bear no burden too heavy for you; go with no one greater or wealthier than yourself. How can the earthen pot go with the metal cauldron? When they knock together, the pot will be smashed: |
| 3 Gdy bogaty wyrządzi krzywdę, zżymać się będzie, gdy biedny poniesie krzywdę, jeszcze sam poprosi o przebaczenie. | 3 The rich man does wrong and boasts of it, the poor man is wronged and begs forgiveness. |
| 4 Jeśli będziesz tamtemu pożyteczny, wykorzysta ciebie, a jeśli popadniesz w biedę, to cię opuści. | 4 As long as the rich man can use you he will enslave you, but when you are exhausted, he will abandon you. |
| 5 Jeśli coś masz, będzie żyć z tobą w przyjaźni i wyniszczy cię, a sam się nawet nie zmartwi. | 5 As long as you have anything he will speak fair words to you, and with smiles he will win your confidence; |
| 6 Jeśli będziesz mu potrzebny, będzie cię zwodzić, uśmiechać się do ciebie, dawać nadzieję, przemawiać pięknymi słowami, owszem spyta: Czego potrzebujesz? | 6 When he needs something from you he will cajole you, then without regret he will impoverish you. |
| 7 Zawstydzi cię przez swoje uczty, aż cię ogołoci dwa lub trzy razy, na koniec wyśmieje się z ciebie, a potem, gdy cię zobaczy, nie zwróci na ciebie uwagi i nad tobą będzie kiwać głową. | 7 While it serves his purpose he will beguile you, then twice or three times he will terrify you; When later he sees you he will pass you by, and shake his head over you. |
| 8 Miej się na baczności, by nie dać się oszukać ani poniżyć przez swą bezmyślność. | 8 Guard against being presumptuous; be not as those who lack sense. |
| 9 Gdy jakiś możny pan ciebie wzywa, ty się ukryj, a tym usilniej będzie cię wzywał. | 9 When invited by a man of influence, keep your distance; then he will urge you all the more. |
| 10 Nie pchaj się, aby cię nie odsunięto, ani nie stój za daleko, żeby cię nie zapomniano. | 10 Be not bold with him lest you be rebuffed, but keep not too far away lest you be forgotten. |
| 11 Nie zamierzaj rozmawiać z nim, jakby z równym sobie, ani nie dowierzaj jego wielu słowom; przez swoje wielomówstwo wystawi cię na próbę i niby uśmiechając się, dokładnie cię wybada. | 11 Engage not freely in discussion with him, trust not his many words; For by prolonged talk he will test you, and though smiling he will probe you. |
| 12 Bez miłosierdzia jest i nie zachowuje dla siebie zwierzeń, nie oszczędzi ci ani razów, ani więzów. | 12 Mercilessly he will make of you a laughingstock, and will not refrain from injury or chains. |
| 13 Zapamiętaj to sobie, uważaj pilnie, bo się przechadzasz w towarzystwie swej zguby. | 13 Be on your guard and take care never to accompany men of violence. |
| 14 Słuchając tego, zbudź się z twego snu. Przez całe swe życie miłuj Pana i wzywaj Go, aby cię zbawił. | 14 Every living thing loves its own kind, every man a man like himself. |
| 15 Każda istota żyjąca lubi podobną do siebie, a każdy człowiek tego, kto jest mu równy. | 15 Every being is drawn to its own kind; with his own kind every man associates. |
| 16 Każda istota żyjąca łączy się według swego gatunku, a człowiek przystaje do podobnego sobie. | 16 Is a wolf ever allied with a lamb? So it is with the sinner and the just. |
| 17 Czy współżyć będzie wilk z jagnięciem? Podobnie grzesznik ze sprawiedliwym? | 17 Can there be peace between the hyena and the dog? Or between the rich and the poor can there be peace? |
| 18 Jakiż pokój być może między hieną a psem i jakiż pokój być może między bogatym a ubogim? | 18 Lion's prey are the wild asses of the desert; so too the poor are feeding grounds for the rich. |
| 19 Dziki osioł na pustyni jest żerem dla lwów, a biedni są łupem dla bogatego. | 19 A proud man abhors lowliness; so does the rich man abhor the poor. |
| 20 Jak obrzydliwością jest dla pysznego pokora, tak obmierzłym dla bogatego jest biedny. | 20 When a rich man stumbles he is supported by a friend; when a poor man trips he is pushed down by a friend. |
| 21 Kiedy bogaty się potknie, przyjaciele go podeprą, kiedy biedny upadnie, odepchną go nawet przyjaciele. | 21 Many are the supporters for a rich man when he speaks; though what he says is odious, it wins approval. When a poor man speaks they make sport of him; he speaks wisely and no attention is paid him. |
| 22 Gdy bogaty wpadnie w nieszczęście, wielu ma takich, którzy mu pomogą, gdy wstrętnie mówić będzie, jeszcze uniewinniać go będą. Gdy natomiast biedny w nieszczęście wpadnie, będą go ganili, a gdy mówić będzie mądrze, nie znajdzie uznania. | 22 A rich man speaks and all are silent, his wisdom they extol to the clouds. A poor man speaks and they say: "Who is that?" If he slips they cast him down. |
| 23 Gdy bogaty przemówi, wszyscy zamilkną i mowę jego wynosić będą pod obłoki. Gdy biedny przemówi, spytają: Któż to taki?, a jeśliby się potknął, całkiem go obalą. | 23 Wealth is good when there is no sin; but poverty is evil by the standards of the proud. |
| 24 To bogactwo jest dobre, które jest bez grzechu, a ubóstwo jest złem w ustach bezbożnego. | 24 The heart of a man changes his countenance, either for good or for evil. |
| 25 Serce człowieka zmienia jego twarz, raz na dobro, to znów na zło. | 25 The sign of a good heart is a cheerful countenance; withdrawn and perplexed is the laborious schemer. |
| 26 Wyrazem serca w pomyślności - twarz wesoła, ale wynajdywanie przypowieści - to trudne myślenie. | |
