| 1 Juda Machabeusz i jego ludzie potajemnie przychodzili do wiosek i przywoływali do siebie, i zabierali ze sobą krewnych oraz tych, którzy trwali w judaizmie. Zebrali blisko sześć tysięcy ludzi. | 1 Intanto Giuda il Maccabeo e coloro erano con lui, introducendosi di nascosto che villaggi, chiamavano a sé i parenti e ne radunarono circa seimila raccogliendo quanti erano restati fedeli al giudaismo. |
| 2 Błagali przy tym Pana, aby spojrzał na naród przez wszystkich prześladowany, aby okazał miłosierdzie świątyni, która jest zbezczeszczona przez bezbożnych ludzi, | 2 Essi supplicavano Signore di riguardare il popolo oppresso da tutti e di aver misericordia per il tempio profanato da uomini empi, |
| 3 aby zlitował się nad miastem, które ginie i niedługo ma być zrównane z ziemią, aby wysłuchał krwi, która woła do Niego, | 3 di aver pietà della città devastata che stava per essere rasa al suolo, e di prestare orecchio al sangue che gridava vendetta al suo cospetto, |
| 4 aby wspomniał na przeciwne wszelkiej sprawiedliwości mordowanie niewinnych dzieci, wreszcie na bluźnierstwa wypowiadane przeciwko Jego imieniu, i okazał, że nienawidzi zła. | 4 di ricordarsi dell’iniqua morte di fanciulli senza colpa e di mostrare sdegno per le bestemmie lanciate contro il suo nome. |
| 5 Kiedy Machabeusz stanął na czele oddziału, już był dla pogan niezwyciężony - gniew bowiem Boży w litość się przemienił. | 5 Il Maccabeo, pertanto, alla testa delle sue truppe si palesò subito invincibile ai Gentili poiché lira di Dio si era cambiata in misericordia. |
| 6 Na miasta i wsie niespodziewanie napadał i palił je, a zajmując dogodne stanowiska zmuszał do ucieczki niemałą liczbę nieprzyjaciół. | 6 Piombando improvvisamente su città e villaggi, egli incendiava tutto. Occupava le posizioni migliori, mettendo in fuga non pochi nemici. |
| 7 Na takie napady najczęściej obierał noce jako sprzymierzeńców. Opowiadania zaś o jego męstwie rozchodziły się wszędzie. | 7 Per queste sue scorrerie sceglieva di preferenza la complicità delle notti. La fama del suo valore, intanto, si diffondeva dovunque. |
| 8 Widząc, że mąż ten w krótkim czasie doszedł do władzy i że coraz bardziej rośnie jego powodzenie, napisał Filip do Ptolemeusza, wodza Celesyrii i Fenicji, że powinien on wspomóc królewskie sprawy. | 8 Filippo, vedendo che quest'uomo a poco a poco faceva progressi e che riportava vantaggi sempre più frequenti, scrisse a Tolomeo, stratega della Celesiria c della Fenicia, di venire a tutelare gli interessi del re. |
| 9 Ten zaś natychmiast wybrał Nikanora, syna Partokla, jednego z pierwszych przyjaciół [króla], i posłał go na czele nie mniej niż dwudziestu tysięcy ludzi, pochodzących ze wszystkich narodów, aby wytępić cały naród żydowski. Dodał mu zaś także Gorgiasza jako wodza, a był to mąż doświadczony w sprawach wojennych. | 9 Costui, allora, scelse subito Nicanore, figlio di Patroclo, tra i primi amici del re e, affidandogli non meno di ventimila soldati di ogni nazione, lo mandò a sterminare tutta la stirpe dei Giudei. Gli aggiunse anche Gorgia, uomo d’armi ed esperto di tattica militare. |
| 10 Nikanor postanowił ze sprzedaży Żydów w niewolę zapłacić podatek wynoszący dwa tysiące talentów, które król był winien Rzymianom. | 10 Nicanore si propose di raggiungere duemila talenti, tributo che il re doveva ai Romani, con la vendita degli schiavi giudei. |
| 11 Posłał więc zaraz do miast nadmorskich wezwanie, aby kupowano żydowskich niewolników, obiecując dać im dziewięćdziesięciu niewolników za jeden talent. Nie brał przy tym pod uwagę losu, który miał go spotkać ze strony Wszechmocnego. | 11 Perciò egli mandò subito alle città marittime l’invito di comprare schiavi giudei promettendo di concederne novanta per un talento. Egli non si aspettava che la vendetta dell’Onnipotente stesse per colpirlo. |
| 12 Wiadomość o wyruszeniu Nikanora dotarła do Judy. Gdy zaś on swoim żołnierzom podał wiadomość o zbliżaniu się wojska, | 12 Giuda, appena ebbe la notizia della marcia di Nicanore, annunciò ai suoi l’avvicinarsi dell’esercito. |
| 13 małoduszni i ci, którzy nie ufali Bożej sprawiedliwości, rozbiegli się i sami opuścili to miejsce. | 13 Allora i paurosi e coloro che non confidavano nella giustizia divina si diedero alla fuga e si ritirarono dal luogo. |
| 14 Inni zaś sprzedali wszystko, a jednocześnie błagali Pana, aby sprzedanych już przed bitwą, wyratował od bezbożnego Nikanora, | 14 Altri, poi, vendevano quanto era loro rimasto, supplicando ugualmente il Signore di salvare coloro che erano già stati venduti dall’empio Nicanore prima ancora dello scontro: |
| 15 jeżeli już nie ze względu na nich samych, to ze względu na przymierza zawarte z ich ojcami i ze względu na wzniosłe i pełne majestatu Jego imię, wzywane nad nimi. | 15 se non per loro stessi almeno per le alleanze con i loro padri e perché il suo augusto e venerando nome era stato invocato su di loro. |
| 16 Machabeusz zebrał swoich żołnierzy w liczbie sześciu tysięcy i upomniał ich, aby nie przerażali się [na widok] nieprzyjaciół i aby nie bali się wielkiej liczby pogańskich żołnierzy, którzy niesłusznie przeciwko nim występują, ale aby walczyli mężnie, | 16 Il Maccabeo, radunati i suoi: uomini in numero di seimila, li esortò a non lasciarsi intimidire dai nemici, a non temere la moltitudine dei Gentili, che li aggredivano ingiustamente, ma a combattere da prodi, |
| 17 mając przed oczyma sprzeczne z wszelkim prawem dokonane zbezczeszczenie wobec świętego miejsca i poniewieranie wyszydzonym miastem, a ponadto jeszcze całokowite zniesienie obyczajów odziedziczonych po przodkach. | 17 tenendo innanzi agli occhi l’empia violenza che quelli avevano perpetrato nel: luogo santo, l’oltraggio della città ingiuriata e anche l’abolizione delle leggi avite; |
| 18 Oni ufność pokładają w broni, a także w śmiałości swojej - powiedział - my zaś ufamy wszechmocnemu Bogu, który może zarówno tych, którzy idą przeciw nam, jak i cały świat wywrócić jednym skinieniem. | 18 «Essi, infatti, confidano nelle armi e nella loro audacia» disse «noi,' invece, poniamo la nostra fiducia nel Dio onnipotente che può sterminare con un sol cenno coloro che ci assalgono e tutto il mondo». |
| 19 Wyliczył im także [przykłady] pomocy, jakiej doznali ich ojcowie, a w tym również [zwycięstwo] odniesione nad Sennacherybem, kiedy zginęło sto osiemdziesiąt pięć tysięcy; | 19 Quindi egli ricordò anche gli aiuti che gli antenati avevano ricevuto dai loro avi, quello del tempo di Sennacherib, per cui perirono centottantacinquemila uomini |
| 20 a również co się stało w Babilonii w bitwie przeciwko Galatom: jak wszystkich do bitwy stanęło osiem tysięcy razem z czterema tysiącami Macedończyków, gdy zaś Macedończycy znaleźli się w trudnym położeniu, owe osiem tysięcy pobiło sto dwadzieścia tysięcy dzięki pomocy, którą otrzymali z Nieba, a nawet wzięli łupy z tak licznego wojska. | 20 e quello che si era verificato a Babilonia nella battaglia contro i Galati, quando ottomila Giudei in tutto con l’aiuto di quattromila Macedoni accettarono battaglia: mentre i Macedoni si trovavano in grande pericolo, gli ottomila annientarono centoventimila nemici con l’aiuto che era disceso per loro dal Cielo e catturarono un bottino immenso. |
| 21 Kiedy ich napełnił odwagą i sprawił, że byli gotowi złożyć życie za prawa i ojczyznę, podzielił swoje wojsko na cztery części, | 21 Dopo averli resi audaci e pronti a morire per le leggi e per la patria, Giuda divise l’esercito in quattro parti, |
| 22 na czele każdego oddziału postawił swoich braci: Szymona, Józefa i Jonatana, a każdemu z nich powierzył dowództwo nad tysiącem pięciuset ludźmi. | 22 ponendo a capo di ciascuna i fratelli Simone, Giuseppe e Gionata, dando a ognuno millecinquecento uomini. |
| 23 Ezdraszowi jeszcze kazał odczytać świętą księgę i dał hasło: Z Bożą pomocą! Sam objął dowództwo nad pierwszym oddziałem i uderzył na Nikanora. | 23 Quindi, fatto leggere da Eleazaro il libro sacro e data la parola d’ordine «Aiuto di Dio», egli stesso si mise a capo della prima schiera e si lanciò contro Nicanore. |
| 24 Ponieważ zaś Wszechmocny był ich sprzymierzeńcem, zabili ponad dziewięć tysięcy żołnierzy, ranili zaś i okaleczyli większą część wojska Nikanora, wszystkich zaś zmusili do ucieczki, | 24 Fattosi loro alleato l’Onnipotente, uccisero più di novemila nemici, ferirono e mutilarono la maggior parte dell’esercito; poi costrinsero tutti alla fuga. |
| 25 a pieniądze tych, którzy przybyli, aby ich kupić, wpadły w ich ręce. Ścigali ich potem dość daleko. Zaprzestali jednak ze względu na późną godzinę. | 25 Si impadronirono del denaro di coloro che erano venuti per comprarli; li inseguirono per un bel tratto, ma poi, ostacolati dall’ora tarda, dovettero tornare indietro. |
| 26 Był to bowiem dzień przed szabatem i dlatego nie mogli biec za nimi zbyt daleko. | 26 Era, infatti, la vigilia del sabato. Per questo non continuarono l’inseguimento. |
| 27 Kiedy broń została zgromadzona, a łupy wrogom zabrane, oddali się odpoczynkowi szabatowemu, bardziej niż zwykle przy tym błogosławili i wychwalali Pana, który ich wybawił, wyznaczając dla nich na ten dzień początek swojego zmiłowania. | 27 Dopo aver raccolto le armi e le spoglie dei nemici, celebrarono il sabato, benedicendo incessantemente e inneggiando al Signore, che li aveva salvati in quel giorno e aveva stillato su di loro le prime gocce della sua misericordia. |
| 28 Po szabacie część łupów rozdzielono pomiędzy poszkodowanych, wdowy i sieroty, resztą zaś, sami się podzielili i ich dzieci. | 28 Dopo il sabato, distribuita parte delle spoglie ai danneggiati, alle vedove e agli orfani, essi con i loro servi presero il resto. |
| 29 Gdy zaś tego dokonali, urządzili wspólne modlitwy i błagali miłosiernego Boga, ażeby swoim sługom dał się przejednać do końca. | 29 Dopo aver compiuto tali cose, con una supplica collettiva, pregarono il Signore misericordioso di riconciliarsi pienamente con i suol servitori. |
| 30 W walce z żołnierzami Tymoteusza i Bakchidesa zabili ponad dwadzieścia tysięcy i opanowali nadzwyczaj wysokie twierdze. Bardzo wielkie łupy podzielili na równe części, dla siebie, dla poszkodowanych, sierot, wdów, a nadto jeszcze dla starców. | 30 In uno scontro con i soldati di Timoteo e di Bacchide, ne uccisero più di ventimila, si impadronirono di alte fortezze e si divisero le numerose spoglie, facendo giuste parti per sé, per i danneggiati, per gli orfani, per le vedove e anche per i vecchi. |
| 31 Zabrali broń i wszystką starannie złożyli w odpowiednich miejscach, a resztę łupów zanieśli do Jerozolimy. | 31 Dopo aver raccolto le armi dei nemici, diligentemente riposero ogni cosa in luoghi sicuri, mentre portarono il resto del bottino a Gerusalemme. |
| 32 Filarchę zaś, który znajdował się w otoczeniu Tymoteusza, a który był mężem bardzo bezbożnym i sprawcą wielu krzywd wyrządzonych Żydom, zgładzili. | 32 Uccisero il filarca che si trovava intorno a Timoteo, uomo scelleratissimo che aveva fatto molto male ai Giudei. |
| 33 Kiedy obchodzili uroczystość zwycięstwa w swoim ojczystym mieście, spalili tych, którzy podłożyli ogień pod bramy świątyni. Byli to Kallistenes i jacyś ludzie, którzy schronili się w pewnym domku. Otrzymali zapłatę godną swojej bezbożności. | 33 Poi, durante la festa per la vittoria in patria, bruciarono vivi coloro che, avevano dato fuoco alle porte sacre insieme con Callistene che si era rifugiato in una casetta. Così costui ricevette la giusta ricompensa della sua empietà. |
| 34 Trzykroć gorszy zaś złoczyńca Nikanor, ten, który tysiące kupców sprowadził, aby sprzedawać Żydów, | 34 Nicanore, tre volte scellerato, il quale aveva condotto con sé mille mercanti per l’acquisto dei Giudei, |
| 35 z pomocą Pana upokorzony przez tych, których uważał za coś najlichszego, zrzucił swoją wspaniałą szatę, a oddaliwszy się od wszystkich, uciekał przez pola jak zbiegły niewolnik. Dzięki nadzwyczajnemu szczęściu przybył do Antiochii, podczas gdy jego wojsko zostało pobite. | 35 fu umiliato con l’aiuto di Dio da coloro che egli stimava un nulla. Deposta la ricca veste, tutto solo in fuga attraverso i campi come un fuggiasco, egli giunse in Antiochia, riuscendo ad avere una fortuna straordinaria dopo la sconfitta dell’esercito. |
| 36 Ten, który obiecał uiścić podatek Rzymianom ze sprzedaży niewolników z Jerozolimy, musiał wyznać, że Żydzi mają Obrońcę i że dlatego Żydów nie można pokonać. Postępują bowiem zgodnie z ustanowionymi przez Niego prawami. | 36 In tal maniera colui, che aveva promesso di pagare il tributo ai Romani con la vendita dei prigionieri di Gerusalemme, andava dicendo ora che i Giudei avevano un protettore straordinario e che in questo modo erano invulnerabili, perché seguivano le leggi da Lui stabilite. |
