1 Kings 20

Revised Standard Version Catholic Edition	Biblia Tysiąclecia
1 Ben-hadad the king of Syria gathered all his army together; thirty-two kings were with him, and horses and chariots; and he went up and besieged Samaria, and fought against it.	1 Ben-Hadad, król Aramu, zebrał całe swoje wojsko - a było wraz z nim trzydziestu dwóch królów, jako też konie i rydwany - a następnie nadciągnął, obległ Samarię i natarł na nią.
2 And he sent messengers into the city to Ahab king of Israel, and said to him, "Thus says Ben-hadad:	2 Niebawem wysłał posłów do króla Izraela, Achaba, do miasta,
3 'Your silver and your gold are mine; your fairest wives and children also are mine.'"	3 aby mu oświadczyli: Tak rzekł Ben-Hadad: Twoje srebro i twoje złoto jest moje oraz twoje żony i twoi synowie są moi.
4 And the king of Israel answered, "As you say, my lord, O king, I am yours, and all that I have."	4 Na to odpowiedział król Izraela tymi słowami: Według twego słowa, panie mój, królu, twój jestem ja i wszystko, co moje.
5 The messengers came again, and said, "Thus says Ben-hadad: 'I sent to you, saying, "Deliver to me your silver and your gold, your wives and your children";	5 Potem posłowie ci wrócili i powiedzieli: Tak kazał powiedzieć Ben-Hadad: Wobec tego, że posłałem do ciebie, aby powiedziano: Twoje srebro i twoje złoto oraz twoje żony i twoich synów mnie wydasz,
6 nevertheless I will send my servants to you tomorrow about this time, and they shall search your house and the houses of your servants, and lay hands on whatever pleases them, and take it away.'"	6 to nieodwołalnie jutro poślę do ciebie moje sługi, aby przeszukali twój dom i domy twoich sług, a wszystko, co im się spodoba, mają przejmować w swoje ręce i muszą zabierać.
7 Then the king of Israel called all the elders of the land, and said, "Mark, now, and see how this man is seeking trouble; for he sent to me for my wives and my children, and for my silver and my gold, and I did not refuse him."	7 Wtedy król izraelski zwołał całą starszyznę kraju i rzekł: Zrozumiejcież i zauważcie, że on ma złe zamiary. Kiedy przysłał do mnie po moje żony i po moich synów oraz po moje srebro i złoto, to mu nie odmówiłem.
8 And all the elders and all the people said to him, "Do not heed or consent."	8 Wtedy cała starszyzna i cały lud powiedzieli mu: Nie słuchaj i nie zgadzaj się!
9 So he said to the messengers of Ben-hadad, "Tell my lord the king, 'All that you first demanded of your servant I will do; but this thing I cannot do.'" And the messengers departed and brought him word again.	9 Rzekł więc do posłów Ben-Hadada: Powiedzcie memu panu, królowi: Wszystko, co początkowo poleciłeś twemu słudze, uczynię, ale tej rzeczy nie będę mógł zrobić. Posłowie zaraz poszli i zanieśli odpowiedź.
10 Ben-hadad sent to him and said, "The gods do so to me, and more also, if the dust of Samaria shall suffice for handfuls for all the people who follow me."	10 Ben-Hadad znowu posyłając do niego, rzekł: Niechaj bogowie to mi uczynią i tamto dorzucą, jeśli starczy gruzu Samarii dla garści wszystkich ludzi, których mam pod sobą.
11 And the king of Israel answered, "Tell him, 'Let not him that girds on his armor boast himself as he that puts it off.'"	11 Król izraelski, odpowiadając na to, rzekł: Powiedzcie: Przypasujący broń niech się nie chwali, jak odpasujący.
12 When Ben-hadad heard this message as he was drinking with the kings in the booths, he said to his men, "Take your positions." And they took their positions against the city.	12 [Ben-Hadad] słuchał tego sprawozdania, kiedy pił sam i królowie w namiotach. Wówczas powiedział swoim poddanym: Stańcie w szyku! Więc stanęli w szyku przeciw miastu.
13 And behold, a prophet came near to Ahab king of Israel and said, "Thus says the LORD, Have you seen all this great multitude? Behold, I will give it into your hand this day; and you shall know that I am the LORD."	13 A oto pewien prorok podszedł do Achaba, króla izraelskiego, i rzekł: Tak mówi Pan: Czyś nie widział całego tego wielkiego mnóstwa? Oto Ja dam je dziś w twoje ręce, a przez to poznasz, że Ja jestem Panem.
14 And Ahab said, "By whom?" He said, "Thus says the LORD, By the servants of the governors of the districts." Then he said, "Who shall begin the battle?" He answered, "You."	14 Wtedy Achab zapytał: Przez kogo? Odrzekł: Tak mówi Pan: Przez drużyny naczelników krajowych. Achab ponownie zapytał: Kto rozpocznie bitwę? Odpowiedział: Ty!
15 Then he mustered the servants of the governors of the districts, and they were two hundred and thirty-two; and after them he mustered all the people of Israel, seven thousand.	15 Dokonał więc przeglądu drużyn naczelników krajowych. Zebrało się ich dwustu trzydziestu dwóch. Po nich dokonał przeglądu całego ludu, wszystkich zbrojnych Izraelitów. [Było ich] siedem tysięcy.
16 And they went out at noon, while Ben-hadad was drinking himself drunk in the booths, he and the thirty-two kings who helped him.	16 Wkrótce wyszli w południe, kiedy Ben-Hadad oddawał się pijaństwu w namiotach, a z nim trzydziestu dwóch wspomagających go królów.
17 The servants of the governors of the districts went out first. And Ben-hadad sent out scouts, and they reported to him, "Men are coming out from Samaria."	17 Najpierw wyszły drużyny naczelników krajowych. Wtedy posłano do Ben-Hadada i zawiadomiono go, mówiąc: Wyszli ludzie z Samarii.
18 He said, "If they have come out for peace, take them alive; or if they have come out for war, take them alive."	18 A on rzekł: Czy wyszli w zamiarach pokojowych, czy też wyszli walczyć, bierzcie ich żywcem!
19 So these went out of the city, the servants of the governors of the districts, and the army which followed them.	19 A tymi, którzy wyszli z miasta, były drużyny naczelników krajowych i wojsko za nimi.
20 And each killed his man; the Syrians fled and Israel pursued them, but Ben-hadad king of Syria escaped on a horse with horsemen.	20 Każdy pokonał swego przeciwnika. Dlatego Aramejczycy uciekli, a Izraelici ich gonili. Ben-Hadad, król syryjski, też ratował się ucieczką na koniu razem z jezdnymi.
21 And the king of Israel went out, and captured the horses and chariots, and killed the Syrians with a great slaughter.	21 Wyszedł też król izraelski i zabrał konie oraz rydwany. Zadał więc Aramowi wielką klęskę.
22 Then the prophet came near to the king of Israel, and said to him, "Come, strengthen yourself, and consider well what you have to do; for in the spring the king of Syria will come up against you."	22 Ponownie podszedł ów prorok do króla izraelskiego i rzekł do niego: Idź! Nabierz odwagi i zastanów się oraz przewiduj, co powinieneś uczynić, bo po upływie roku król Aramu napadnie na ciebie.
23 And the servants of the king of Syria said to him, "Their gods are gods of the hills, and so they were stronger than we; but let us fight against them in the plain, and surely we shall be stronger than they.	23 Również i słudzy króla Aramu rzekli do niego: Ich bogowie są bogami gór. Dlatego nas pokonali. Natomiast walczmy z nimi na równinie, wtedy na pewno my ich pokonamy!
24 And do this: remove the kings, each from his post, and put commanders in their places;	24 Więc tak zrób: Usuń każdego z królów z jego stanowiska, a zamiast nich ustanów namiestników.
25 and muster an army like the army that you have lost, horse for horse, and chariot for chariot; then we will fight against them in the plain, and surely we shall be stronger than they." And he hearkened to their voice, and did so.	25 Ty zaś musisz wystawić nowe wojsko, takie jak to, które ci poległo; również konie jak tamte konie oraz rydwany jak tamte rydwany. A potem walczmy z nimi na równinie, to na pewno ich pokonamy. Posłuchał ich głosu i tak zrobił.
26 In the spring Ben-hadad mustered the Syrians, and went up to Aphek, to fight against Israel.	26 Po upływie roku rzeczywiście Ben-Hadad dokonał przeglądu Aramejczyków i nadciągnął do Afek na bitwę z Izraelem.
27 And the people of Israel were mustered, and were provisioned, and went against them; the people of Israel encamped before them like two little flocks of goats, but the Syrians filled the country.	27 Dokonawszy też przeglądu, Izraelici zaopatrzeni w żywność wyruszyli naprzeciw nim. I rozłożyli się obozem Izraelici przed nimi jak dwa stadka kóz, Aramejczycy zaś zapełnili okolicę.
28 And a man of God came near and said to the king of Israel, "Thus says the LORD, 'Because the Syrians have said, "The LORD is a god of the hills but he is not a god of the valleys," therefore I will give all this great multitude into your hand, and you shall know that I am the LORD.'"	28 Wtedy zbliżył się do króla izraelskiego mąż Boży i rzekł: Tak mówi Pan: Ponieważ Aramejczycy powiedzieli: Pan, Bóg Izraela, jest Bogiem gór, a nie jest On Bogiem równin, dam całe to wielkie mnóstwo w twoje ręce, abyście wiedzieli, że Ja jestem Panem.
29 And they encamped opposite one another seven days. Then on the seventh day the battle was joined; and the people of Israel smote of the Syrians a hundred thousand foot soldiers in one day.	29 Siedem dni obozowali jedni naprzeciw drugich. Dopiero siódmego dnia doszło do bitwy, a wówczas Izraelici pobili jednego dnia sto tysięcy pieszych Aramjeczyków.
30 And the rest fled into the city of Aphek; and the wall fell upon twenty-seven thousand men that were left. Ben-hadad also fled, and entered an inner chamber in the city.	30 Kiedy pozostali uciekli do Afek, do miasta, wtedy zwalił się mur na dwadzieścia siedem tysięcy pozostałych ludzi. Ben-Hadad też uciekł i w mieście chodził z ukrycia w ukrycie.
31 And his servants said to him, "Behold now, we have heard that the kings of the house of Israel are merciful kings; let us put sackcloth on our loins and ropes upon our heads, and go out to the king of Israel; perhaps he will spare your life."	31 Jego słudzy powiedzieli mu: Racz zauważyć! Słyszeliśmy, że królowie rodu Izraela są łaskawymi królami. Pozwól, że opaszemy worami nasze biodra, a powrozami nasze szyje. Potem pójdziemy do króla izraelskiego, może zostawi nas przy życiu.
32 So they girded sackcloth on their loins, and put ropes on their heads, and went to the king of Israel and said, "Your servant Ben-hadad says, 'Pray, let me live.'" And he said, "Does he still live? He is my brother."	32 Opasali więc worami biodra, a powrozami szyje, i przyszedłszy do króla izraelskiego, powiedzieli: Twój sługa Ben-Hadad mówi: Proszę, daruj mi życie! A on odpowiedział: Czy jeszcze żyje? On jest moim bratem.
33 Now the men were watching for an omen, and they quickly took it up from him and said, "Yes, your brother Ben-hadad." Then he said, "Go and bring him." Then Ben-hadad came forth to him; and he caused him to come up into the chariot.	33 Ludzie ci, wziąwszy to za dobry znak, skwapliwie podchwycili go za słowo i powiedzieli: Ben-Hadad bratem twoim! On zaś rozkazał: Idźcie i przyprowadźcie go! Wkrótce Ben-Hadad wyszedł do niego. Wtedy go przyprowadzili do niego na rydwan.
34 And Ben-hadad said to him, "The cities which my father took from your father I will restore; and you may establish bazaars for yourself in Damascus, as my father did in Samaria." And Ahab said, "I will let you go on these terms." So he made a covenant with him and let him go.	34 Potem [Ben-Hadad] do niego powiedział: Te miasta, które mój ojciec zabrał twemu ojcu, zwrócę ci. Ponadto będziesz mógł urządzić sobie bazary w Damaszku, jak urządził sobie mój ojciec w Samarii. Mnie zaś na podstawie przymierza uwolnisz. Następnie [Achab] zawarł z nim przymierze i wtedy go uwolnił.
35 And a certain man of the sons of the prophets said to his fellow at the command of the LORD, "Strike me, I pray." But the man refused to strike him.	35 Pewien człowiek spośród uczniów prorockich rzekł, z rozkazu Pana, do swego współtowarzysza: Uderzże mnie! Ale ów człowiek nie chciał go uderzyć.
36 Then he said to him, "Because you have not obeyed the voice of the LORD, behold, as soon as you have gone from me, a lion shall kill you." And as soon as he had departed from him, a lion met him and killed him.	36 Wówczas mu rzekł: Ponieważ nie posłuchałeś głosu Pana, oto skoro tylko odejdziesz ode mnie, napadnie na ciebie lew! Kiedy odszedł od niego, lew upatrzył go sobie i zabił go.
37 Then he found another man, and said, "Strike me, I pray." And the man struck him, smiting and wounding him.	37 [ów człowiek] znalazł sobie innego człowieka i rzekł: Uderzże mnie! Wtedy ten człowiek wymierzył mu taki cios, że go zranił.
38 So the prophet departed, and waited for the king by the way, disguising himself with a bandage over his eyes.	38 A ów prorok poszedł i stanąwszy królowi izraelskiemu na drodze, nie dał się poznać, dzięki przepasce na oczach.
39 And as the king passed, he cried to the king and said, "Your servant went out into the midst of the battle; and behold, a soldier turned and brought a man to me, and said, 'Keep this man; if by any means he be missing, your life shall be for his life, or else you shall pay a talent of silver.'	39 A kiedy król go mijał, wtedy on zawołał do króla i rzekł: Twój sługa wszedł w wir walki i oto jakiś człowiek oddalił się i przyprowadziwszy kogoś do mnie, powiedział: Pilnuj tego człowieka. Jeśliby go zabrakło, to będziesz musiał za jego życie oddać twoje życie albo będziesz musiał zapłacić talent srebra.
40 And as your servant was busy here and there, he was gone." The king of Israel said to him, "So shall your judgment be; you yourself have decided it."	40 I właśnie zdarzyło się, że kiedy twój sługa rozglądał się tu i tam, wówczas [pilnowany] znikł. Król izraelski wówczas mu powiedział: Taki niech będzie na ciebie wyrok, ty sam rozstrzygnąłeś.
41 Then he made haste to take the bandage away from his eyes; and the king of Israel recognized him as one of the prophets.	41 A on szybko odsunął opaskę ze swoich oczu. Dopiero wtedy król izraelski spostrzegł, że to jest jeden z proroków.
42 And he said to him, "Thus says the LORD, 'Because you have let go out of your hand the man whom I had devoted to destruction, therefore your life shall go for his life, and your people for his people.'"	42 Wówczas powiedział mu: Tak mówi Pan: Za to, że wypuściłeś ze swojej ręki człowieka, który podlega mojej klątwie, będziesz musiał za jego życie oddać twoje życie i twój lud za jego lud.
43 And the king of Israel went to his house resentful and sullen, and came to Samaria.	43 Król izraelski odjechał więc niezadowolony i rozgniewany. Niebawem przyjechał do Samarii.