| 1 Siedmiu braci razem z matką również zostało schwytanych. Bito ich biczami i rzemieniami, gdyż król chciał ich zmusić, aby skosztowali wieprzowiny zakazanej przez Prawo. | 1 It happened also that seven brothers and their mother were arrested and were being compelled by the king, under torture with whips and cords, to partake of unlawful swine's flesh. |
| 2 Jeden z nich, przemawiając w imieniu wszystkich, tak powiedział: O co pragniesz zapytać i czego dowiedzieć się od nas? Jesteśmy bowiem gotowi raczej zginąć, aniżeli przekroczyć ojczyste prawa. | 2 One of them, acting as their spokesman, said, "What do you intend to ask and learn from us? For we are ready to die rather than transgress the laws of our fathers." |
| 3 Rozgniewał się na to król i kazał rozpalić patelnie i kotły. | 3 The king fell into a rage, and gave orders that pans and caldrons be heated. |
| 4 Skoro tylko się rozpaliły, rozkazał temu, który przemawiał w imieniu wszystkich, obciąć język, ściągnąć skórę z głowy i obciąć końce członków, na oczach innych braci i matki. | 4 These were heated immediately, and he commanded that the tongue of their spokesman be cut out and that they scalp him and cut off his hands and feet, while the rest of the brothers and the mother looked on. |
| 5 Gdy był on już całkiem bezwładny , rozkazał go sprowadzić do ognia, bo jeszcze oddychał, i smażyć na patelni. Gdy zaś swąd z patelni szeroko się rozchodził, [pozostali bracia] wzajemnie razem z matką napominali się, aby mężnie złożyć życie. Mówili w ten sposób: | 5 When he was utterly helpless, the king ordered them to take him to the fire, still breathing, and to fry him in a pan. The smoke from the pan spread widely, but the brothers and their mother encouraged one another to die nobly, saying, |
| 6 Pan Bóg widzi i naprawdę ma litość nad nami, zgodnie z tym, co Mojżesz przepowiedział w pieśni, która wyraźnie o tym świadczy w tych słowach: Będzie miał litość nad swymi sługami. | 6 "The Lord God is watching over us and in truth has compassion on us, as Moses declared in his song which bore witness against the people to their faces, when he said, OAnd he will have compassion on his servants.'" |
| 7 Kiedy pierwszy w ten sposób zakończył życie, przyprowadzono drugiego na miejsce kaźni. Gdy ściągnięto mu skórę z głowy razem z włosami, zapytano go: Czy będziesz jadł, zanim ciało, członek po członku, będzie poddane kaźni? | 7 After the first brother had died in this way, they brought forward the second for their sport. They tore off the skin of his head with the hair, and asked him, "Will you eat rather than have your body punished limb by limb?" |
| 8 On zaś odpowiedział ojczystą mową: Nie! Dlatego on także z kolei został poddany katuszom, jak pierwszy. | 8 He replied in the language of his fathers, and said to them, "No." Therefore he in turn underwent tortures as the first brother had done. |
| 9 W chwili, gdy oddawał ostatnie tchnienie, powiedział: Ty, zbrodniarzu, odbierasz nam to obecne życie. Król świata jednak nas, którzy umieramy za Jego prawa, wskrzesi i ożywi do życia wiecznego. | 9 And when he was at his last breath, he said, "You accursed wretch, you dismiss us from this present life, but the King of the universe will raise us up to an everlasting renewal of life, because we have died for his laws." |
| 10 Po nim był męczony trzeci. Na żądanie natychmiast wysunął język, a ręce wyciągnął bez obawy | 10 After him, the third was the victim of their sport. When it was demanded, he quickly put out his tongue and courageously stretched forth his hands, |
| 11 i mężnie powiedział: Od Nieba je otrzymałem, ale dla Jego praw nimi gardzę, a spodziewam się, że od Niego ponownie je otrzymam. | 11 and said nobly, "I got these from Heaven, and because of his laws I disdain them, and from him I hope to get them back again." |
| 12 Nawet sam król i całe jego otoczenie zdumiewało się odwagą młodzieńca, jak za nic miał cierpienia. | 12 As a result the king himself and those with him were astonished at the young man's spirit, for he regarded his sufferings as nothing. |
| 13 Gdy ten już zakończył życie, takim samym katuszom poddano czwartego. | 13 When he too had died, they maltreated and tortured the fourth in the same way. |
| 14 Konając tak powiedział: Lepiej jest nam, którzy giniemy z ludzkich rąk, w Bogu pokładać nadzieję, że znów przez Niego będziemy wskrzeszeni. Dla ciebie bowiem nie ma wskrzeszenia do życia. | 14 And when he was near death, he said, "One cannot but choose to die at the hands of men and to cherish the hope that God gives of being raised again by him. But for you there will be no resurrection to life!" |
| 15 Następnie przyprowadzono piątego i poddano katuszom. | 15 Next they brought forward the fifth and maltreated him. |
| 16 On zaś wpatrując się w niego powiedział: Śmiertelny jesteś, choć masz władzę nad ludźmi i czynisz to, co zechcesz. Nie myśl jednak, że nasz naród jest opuszczony przez Boga. | 16 But he looked at the king, and said, "Because you have authority among men, mortal though you are, you do what you please. But do not think that God has forsaken our people. |
| 17 Ty zaś zaczekaj, a zobaczysz wielką Jego moc, jak ciebie i twoje potomstwo podda katuszom. | 17 Keep on, and see how his mighty power will torture you and your descendants!" |
| 18 Po nim przyprowadzono szóstego, ten zaś konając powiedział: Nie oszukuj na darmo sam siebie! My bowiem z własnej winy cierpimy, zgrzeszywszy przeciwko naszemu Bogu. Dlatego też przyszły na nas tak potwórne nieszczęścia. | 18 After him they brought forward the sixth. And when he was about to die, he said, "Do not deceive yourself in vain. For we are suffering these things on our own account, because of our sins against our own God. Therefore astounding things have happened. |
| 19 Ty jednak nie przypuszczaj, że pozostaniesz bez kary, skoro odważyłeś się prowadzić wojnę z Bogiem. | 19 But do not think that you will go unpunished for having tried to fight against God!" |
| 20 Przede wszystkim zaś godna podziwu i trwałej pamięci była matka. Przyglądała się ona w ciągu jednego dnia śmierci siedmiu synów i zniosła to mężnie. Nadzieję bowiem pokładała w Panu. | 20 The mother was especially admirable and worthy of honorable memory. Though she saw her seven sons perish within a single day, she bore it with good courage because of her hope in the Lord. |
| 21 Pełna szlachetnych myśli, zagrzewając swoje kobiece usposobienie męską odwagą, każdego z nich upominała w ojczystym języku. Mówiła do nich: | 21 She encouraged each of them in the language of their fathers. Filled with a noble spirit, she fired her woman's reasoning with a man's courage, and said to them, |
| 22 Nie wiem, w jaki sposób znaleźliście się w moim łonie, nie ja wam dałam tchnienie i życie, a członki każdego z was nie ja ułożyłam. | 22 "I do not know how you came into being in my womb. It was not I who gave you life and breath, nor I who set in order the elements within each of you. |
| 23 Stwórca świata bowiem, który ukształtował człowieka i wynalazł początek wszechrzeczy, w swojej litości ponownie odda wam tchnienie i życie, dlatego że wy gardzicie sobą teraz dla Jego praw. | 23 Therefore the Creator of the world, who shaped the beginning of man and devised the origin of all things, will in his mercy give life and breath back to you again, since you now forget yourselves for the sake of his laws." |
| 24 Antioch był przekonany, że nim gardzono i dopatrywał się obelgi w tych słowach. Ponieważ zaś najmłodszy był jeszcze przy życiu, nie tylko dał mu ustną obietnicę, ale nawet pod przysięgą zapewnił go, że jeżeli odwróci się od ojczystych praw, uczyni go bogatym i szczęśliwym, a nawet zamianuje go przyjacielem i powierzy mu ważne zadanie. | 24 Antiochus felt that he was being treated with contempt, and he was suspicious of her reproachful tone. The youngest brother being still alive, Antiochus not only appealed to him in words, but promised with oaths that he would make him rich and enviable if he would turn from the ways of his fathers, and that he would take him for his friend and entrust him with public affairs. |
| 25 Kiedy zaś młodzieniec nie zwracał na to żadnej uwagi, król przywołał matkę i namawiał ją, aby chłopcu udzieliła zbawiennej rady. | 25 Since the young man would not listen to him at all, the king called the mother to him and urged her to advise the youth to save himself. |
| 26 Po długich namowach zgodziła się nakłonić syna. | 26 After much urging on his part, she undertook to persuade her son. |
| 27 Kiedy jednak nachyliła się nad nim, wtedy wyśmiewając okrutnego tyrana, tak powiedziała w języku ojczystym: Synu, zlituj się nade mną! W łonie nosiłam cię przez dziewięć miesięcy, karmiłam cię mlekiem przez trzy lata, wyżywiłam cię i wychowałam aż do tych lat. | 27 But, leaning close to him, she spoke in their native tongue as follows, deriding the cruel tyrant: "My son, have pity on me. I carried you nine months in my womb, and nursed you for three years, and have reared you and brought you up to this point in your life, and have taken care of you. |
| 28 Proszę cię, synu, spojrzyj na niebo i na ziemię, a mając na oku wszystko, co jest na nich, zwróć uwagę na to, że z niczego stworzył je Bóg i że ród ludzki powstał w ten sam sposób. | 28 I beseech you, my child, to look at the heaven and the earth and see everything that is in them, and recognize that God did not make them out of things that existed. Thus also mankind comes into being. |
| 29 Nie obawiaj się tego oprawcy, ale bądź godny braci swoich i przyjmij śmierć, abym w czasie zmiłowania odnalazła cię razem z braćmi. | 29 Do not fear this butcher, but prove worthy of your brothers. Accept death, so that in God's mercy I may get you back again with your brothers." |
| 30 Zaledwie ona skończyła mówić, młodzieniec powiedział: Na co czekacie? Jestem posłuszny nie nakazowi króla, ale słucham nakazu Prawa, które przez Mojżesza było dane naszym ojcom. | 30 While she was still speaking, the young man said, "What are you waiting for? I will not obey the king's command, but I obey the command of the law that was given to our fathers through Moses. |
| 31 Ty zaś, przyczyno wszystkich nieszczęść Hebrajczyków, nie uciekniesz z rąk Bożych. | 31 But you, who have contrived all sorts of evil against the Hebrews, will certainly not escape the hands of God. |
| 32 My bowiem cierpimy za nasze własne grzechy. | 32 For we are suffering because of our own sins. |
| 33 Jeżeli zaś żyjący Król nasz zagniewał się na krótki czas, aby nas ukarać i poprawić, to znów pojedna się ze swoimi sługami. | 33 And if our living Lord is angry for a little while, to rebuke and discipline us, he will again be reconciled with his own servants. |
| 34 Ty zaś, bezbożny i pomiędzy wszystkimi ludźmi najbardziej nikczemny, nie wynoś się na próżno łudząc się zwodniczymi nadziejami. Nie podnoś ręki na niebieskie sługi. | 34 But you, unholy wretch, you most defiled of all men, do not be elated in vain and puffed up by uncertain hopes, when you raise your hand against the children of heaven. |
| 35 Jeszcze bowiem nie uciekłeś przed sądem wszechmocnego i wszystkowidzącego Boga. | 35 You have not yet escaped the judgment of the almighty, all-seeing God. |
| 36 Teraz bowiem nasi bracia, którzy przetrwali krótkie cierpienia prowadzące do wiecznego życia, stali się uczestnikami [obietnic] przymierza Bożego. Ty zaś na sądzie Bożym poniesiesz sprawiedliwą karę za swoją pychę. | 36 For our brothers after enduring a brief suffering have drunk of everflowing life under God's covenant; but you, by the judgment of God, will receive just punishment for your arrogance. |
| 37 Ja, tak samo jak moi bracia, i ciało, i duszę oddaję za ojczyste prawa. Proszę przy tym Boga, aby wnet zmiłował się nad narodem, a ciebie doświadczeniami i karami zmusił do wyznania, że On jest jedynym Bogiem. | 37 I, like my brothers, give up body and life for the laws of our fathers, appealing to God to show mercy soon to our nation and by afflictions and plagues to make you confess that he alone is God, |
| 38 Na mnie i na braciach moich niech zatrzyma się gniew Wszechmocnego, który sprawiedliwie spadł na cały nasz naród. | 38 and through me and my brothers to bring to an end the wrath of the Almighty which has justly fallen on our whole nation." |
| 39 Wtedy król rozgniewał się i kazał go poddać straszniejszym męczarniom niż innych. Gorzkie mu bowiem były wyrzuty. | 39 The king fell into a rage, and handled him worse than the others, being exasperated at his scorn. |
| 40 Tak więc i ten zakończył życie czysty i pełen ufności w Panu. | 40 So he died in his integrity, putting his whole trust in the Lord. |
| 41 Ostatnia po synach zmarła matka. | 41 Last of all, the mother died, after her sons. |
| 42 To niech wystarczy o ucztach ofiarnych i o okrutnych katuszach. | 42 Let this be enough, then, about the eating of sacrifices and the extreme tortures. |
