| 1 Gdy okoliczne narody dowiedziały się, że odbudowano ołtarz, a świątynię na nowo poświęcono, tak jak poprzednio, rozgniewały się bardzo | 1 Assim que as nações circunvizinhas ouviram dizer que o altar e o santuário tinham sido reedificados como dantes, iraram-se muito |
| 2 i postanowiły, że trzeba wytępić tych z rodu Jakuba, którzy mieszkają pomiędzy nimi. Zaczęto więc lud mordować i tępić. | 2 e resolveram exterminar os da linhagem de Jacob, que viviam entre elas; (consequentemente) começaram a matar alguns do povo e a perseguir (outros). |
| 3 Juda jednak walczył przeciwko synom Ezawa w Idumei, przeciwko Akrabattanie, bo dokoła osaczali Izraela. Zadał im wielką klęskę, zgnębił ich i zabrał łupy na nich zdobyte. | 3 Entretanto Judas fazia guerra aos filhos de Esaú na Idumeia, em Acrabatane, porque perseguiam Israel; infligiu-lhes uma grande derrota, esmagou-os e levou os seus despojos. |
| 4 Potem przypomniał sobie złości Bajanitów. Oni to bowiem urządzali zasadzki na drodze i przez to byli dla ludu sidłem i zawadą. | 4 Lembrou-se também da malícia dos filhos de Bean, que serviam como de laço e de tropeço para apanhar o povo, armando-lhe emboscadas no caminho. |
| 5 Zamknęli się przed nim w wieżach, ale on ich obległ i obłożył ich klątwą, a potem spalił ich wieże razem z tymi, którzy się do nich schronili. | 5 Foram repelidos para as suas torres, a que pôs cerco; votou-os ao extermínio, lançando fogo às suas torres, que queimou com todos os que estavam nelas. |
| 6 Następnie przeprawił się do Ammonitów. Tam jednak zastał wojsko mocne i lud liczny pod dowództwem Tymoteusza. | 6 De lá passou para entre os filhos de Amon, onde encontrou fortes tropas, e um povo numeroso, de que Timóteo era o chefe. |
| 7 Stoczył z nimi wiele bitew, tak że zostali przed nim starci, i zadał im klęskę. | 7 Teve com eles diversos recontros, derrotou-os e despedaçou-os. |
| 8 Zdobył jeszcze Jazer i przynależne miejscowości i wtedy dopiero wrócił do Judei. | 8 Tomou a cidade de Gazer e as povoações dependentes dela, e voltou para a Judeia. |
| 9 Poganie z Gileadu zebrali się także, aby wytępić Izraelitów, którzy mieszkali na ich ziemiach. Oni jednak uciekli do twierdzy Datema | 9 Entretanto os gentios, que viviam em Galaad, uniram-se contra os Israelitas, que estavam no seu país, para os exterminar, mas estes fugiram para a fortaleza de Dateman |
| 10 i wysłali pismo do Judy i do jego braci z prośbą: Poganie, którzy mieszkają wokoło nas, zebrali się przeciwko nam, aby nas wytępić. | 10 e mandaram cartas a Judas e aos seus, irmãos, em que lhes diziam : Juntaram-se contra nós as nações circunvizinhas, para nos exterminarem: |
| 11 Przygotowują się, aby przyjść i zdobyć twierdzę, do której się schroniliśmy. Dowódcą ich wojska jest Tymoteusz. | 11 preparam-se para vir tomar a fortaleza, onde nos refugiámos; Timóteo comanda o seu exército. |
| 12 Przybądź więc i wybaw nas z ich ręki, mnóstwo nas bowiem już zginęło. | 12 Vem, pois, agora, livrar-nos das suas mãos, porque muitos dos nossos já pereceram. |
| 13 Mordują także wszystkich naszych braci, którzy mieszkają w Tubi, uprowadzili ich żony i dzieci, a mienie im zabrali, zginęło tam około tysiąca ludzi. | 13 Todos os nossos irmãos, que habitavam na região de Tob, foram mortos; levaram cativas as suas mulheres e os seus filhos, tomaram os seus despojos e mataram lá perto de mil homens. |
| 14 Jeszcze nie skończono czytać tych listów, gdy przybyli inni posłańcy z Galilei, którzy rozdzierając swe szaty, oznajmili tymi słowami: | 14 Quando ainda se estavam lendo estas cartas, eis que chegaram outros mensageiros da Galileia, com as vestes rasgadas, trazendo novas semelhantes, |
| 15 Z Ptolemaidy, Tyru, Sydonu i z pogańskiej części Galilei zebrało się wielu po to, aby nas zgubić. | 15 pois diziam que os de Ptolemaida, de Tiro, de Sidónia e de toda a Galileia dos estrangeiros se tinham coligado com o fim de os perder. |
| 16 Gdy Juda i lud dowiedzieli się o tych wydarzeniach, zwołano wielkie zgromadzenie, aby się naradzić, jak należy pomóc braciom, którzy są w ucisku, gdyż poganie walczą przeciwko nim. | 16 Logo que Judas e o povo ouviram estas novas, convocaram uma grande assembleia, para- deliberarem o que se devia fazer em favor dos seus irmãos, que se achavam na angústia e que eram atacados por aqueles homens. |
| 17 Wtedy Juda powiedział do swego brata Szymona: Wybierz sobie żołnierzy, idź i uwolnij swych braci, którzy mieszkają w Galilei. Ja zaś i mój brat Jonatan pójdziemy do Gileadu. | 17 Disse Judas a seu irmão Simão: Escolhe homens e vai livrar os teus irmãos que estão na Galileia; eu e o meu irmão Jónatas iremos a Galaad. |
| 18 W Judei na straży postawił Józefa, syna Zachariasza, i Azariasza, wodza ludu, razem z pozostałą częścią wojska. | 18 Deixou José, filho de Zacarias, e Azarias, à frente do povo, para guardarem a Judeia com o resto das tropas, |
| 19 Rozkazał im, mówiąc: Stańcie na czele tego ludu, ale bitwy z poganami nie staczajcie tak długo, aż my powrócimy. | 19 dando-lhes esta ordem; Governai este povo, mas não deis batalha contra os gentios, enquanto não regressarmos. |
| 20 Potem podzielił wojsko: z Szymonem trzy tysiące żołnierzy w drogę do Galilei, a z Judą osiem tysięcy żołnierzy do Gileadu. | 20 Foram dados a Simão três mil homens, para ir à Galileia, e a Judas oito mil, para ir a Galaad. |
| 21 Szymon udał się do Galilei i wiele bitew stoczył z poganami, tak że poganie zostali starci przed nim, | 21 Simão marchou para a Galileia e deu muitas vezes batalha às nações, que foram derrotadas na sua presença; perseguiu-as até à porta |
| 22 a on ścigał ich aż do bram Ptolemaidy. Spomiędzy pogan padło blisko trzy tysiące żołnierzy, a on zabrał łupy na nich zdobyte. | 22 de Ptolemaida; morreram daqueles gentios perto de três mil homens, de cujos despojos se apoderou. |
| 23 Zabrał też ludzi, którzy mieszkali w Galilei i w Arbattach, razem z żonami i dziećmi, i ze wszystkim, co było ich własnością, i przyprowadził ich z wielką radością do Judei. | 23 Depois tomou consigo os (Judeus) que estavam na Galileia e em Arbates, com suas mulheres, seus filhos e tudo quanto tinham, e conduziu-os para a Judeia com grande regozijo. |
| 24 Juda Machabeusz zaś i jego brat Jonatan przeprawili się przez Jordan i trzy dni szli przez pustynię. | 24 Por seu lado, Judas Macabeu e seu irmão Jónatas passaram o Jordão e marcharam durante três dias pelo deserto. |
| 25 Wtedy spotkali się z Nabatejczykami. Oni jednak przyjęli ich pokojowo i opowiedzieli im o wszystkim, co się działo z ich braćmi w Gileadzie, | 25 Os Nabateus saíram-lhes ao encontro, receberam-nos pacificamente e contaram-lhes tudo o que tinha acontecido a seus irmãos em Galaad, |
| 26 że mianowicie wielu z nich jest zamkniętych w Bosorra, w Bosor i Alema, w Kasfo, w Maked i Karnaim - a wszystko to są miasta wielkie i obronne - | 26 como muitos deles tinham sido encerrados em Bosra e em Bosor, em Alimas, em Casfor, em Maked e em Carnaim, as quais todas eram cidades fortificadas e grandes. |
| 27 a także w pozostałych miastach Gileadu są pozamykani. Następnego dnia poganie mają zamiar otoczyć twierdze wojskiem, zdobyć je i w ciągu jednego dnia wymordować ich wszystkich. | 27 (Acrescentaram) que da mesma sorte se achavam encerrados outros nas restantes cidades de Galaad, e (que os seus inimigos) tinham resolvido fazer marchar no dia seguinte o seu exército contra essas fortalezas, com o fim de os apanhar e os exterminar a todos num só dia. |
| 28 Wtedy Juda razem ze swym wojskiem nagle zmienił swoją drogę i poszedł przez pustynię do Bosorra, zdobył miasto, wszystkich mężczyzn zabił ostrzem miecza, zabrał wszystkie łupy na nich zdobyte, a miasto spalił. | 28 Então Judas com o seu exército, mudando de direcção, marchou imediatamente pelo caminho do deserto de Bosor e tomou a cidade; mandou passar ao fio da espada todos os varões, tomou todos os despojos e pôs fogo a cidade. |
| 29 W nocy zaś wyruszył stamtąd, i udali się w stronę twierdzy. | 29 Saiu de lá de noite e marchou até à fortaleza. |
| 30 Rankiem, gdy podnieśli oczy, oto zobaczyli, jak wojsko liczne, nieprzeliczone, podprowadzało drabiny i machiny oblężnicze, aby zdobyć twierdzę. Już zaczynali z nimi walkę. | 30 Ao romper do dia, tendo levantado os olhos, viram uma multidão inumerável de gente, que transportava escadas e máquinas para tomar a fortaleza, começando já o assalto. |
| 31 Gdy Juda zobaczył, że bitwa już zaczęta, a zgiełk z miasta od trąbienia i okrzyków wzniósł się aż do nieba, | 31 Judas ao ver que o ataque estava já começado, ao ouvir o clamor dos combatentes que, da cidade subia até ao céu, com o som das trombetas, |
| 32 powiedział do żołnierzy swego wojska: Walczcie dzisiaj w obronie swych braci! | 32 disse ao seu exército: Pelejai hoje por vossos irmãos. |
| 33 Trzema oddziałami zaszedł ich od tyłu, podczas gdy grano na trąbach i głośno odmawiano modlitwy. | 33 Marchou em três corpos sobre a rectaguarda do inimigo. Ao mesmo tempo tocaram as trombetas e levantaram gritos a Deus, dirigindo-lhe as suas orações. |
| 34 Wtedy wojsko Tymoteusza poznało, że to jest Machabeusz, i uciekło przed nim. On zaś zadał im wielką klęskę, gdyż tego dnia padło spomiędzy nich blisko osiem tysięcy żołnierzy. | 34 As tropas de Timóteo, ao conhecerem que aquele era Macabeu, fugiram diante dele; Judas fez neles grande estrago, caindo naquele dia cerca de oito mil homens. |
| 35 Wtedy zwrócił się w stronę Alema, uderzył na nie i zdobył. Wszystkich mężczyzn zabił mieczem, zabrał wszystkie łupy na nich zdobyte, a miasto spalił. | 35 Dali passou Judas a Masfa, assaltou-a, tomou-a, matou todos os varões que achou nela, levou os seus despojos e pôs fogo à cidade. |
| 36 Gdy odszedł stamtąd, zdobył Kasfo, Maked, Bosor i inne miasta Gileadu. | 36 Continuou depois a sua expedição, tomando Casbon, Maked, Bosor e outras cidades de Galaad. |
| 37 Po tych wszystkich wypadkach Tymoteusz zebrał inne wojsko i rozłożył się obozem pod Rafon, z drugiej strony potoku. | 37 Depois disto, Timóteo juntou outro exército, e acampou defronte de Bafon, da banda de além da torrente. |
| 38 Juda zaś wysłał wywiadowców, aby obejrzeli obóz, a oni mu donieśli: Do niego ściągnęły wszystkie okoliczne narody, wojsko bardzo liczne. | 38 Judas mandou reconhecer este exército. Tendo voltado os mensageiros, disseram-lhe: Todas as nações que nos cercam juntaram-se com Timóteo, (formando) um exército muito numeroso; |
| 39 Nawet Arabów najęto, aby im pomagali. Rozłożyli się obozem po drugiej stronie potoku i są gotowi wyjść do bitwy z tobą. Juda wyruszył przeciwko nim. | 39 trouxeram em seu auxílio mercenários árabes e acamparam da banda de além da torrente, apercebidos para vir atacar-te. Judas marchou ao seu encontro. |
| 40 Gdy Juda z wojskiem zbliżał się do potoku, Tymoteusz powiedział do dowódców swego wojska: Jeżeli on pierwszy przejdzie do nas, nie będziemy mogli mu się oprzeć, gdyż z pewnością nas pokona. | 40 Então Timóteo disse aos chefes do seu exército; Quando Judas tiver chegado com o seu exército junto da torrente, se ele a atravessar primeiro, vindo atacar-nos, não lhe poderemos resistir, porque terá vantagem sobre nós; |
| 41 Jeżeli jednak będzie się obawiał i z tamtej strony rzeki rozłoży się obozem, wtedy przeprawimy się do niego i pokonamy go. | 41 mas, se ele temer passar, e acampar da outra banda do rio, passemos nós a eles e teremos vantagem sobre ele. |
| 42 Gdy Juda zbliżył się do potoku, nad jego brzegiem postawił pisarzy i rozkazał im: Nie pozwalajcie, żeby ktokolwiek się zatrzymywał, wszyscy niech idą do walki! | 42 Nisto Judas chegou à torrente, pôs ao longo da torrente os escribas do povo e deu-lhes esta ordem; Não deixeis ficar aqui homem algum; venham todos ao combate. |
| 43 Sam pierwszy przeprawił się na ich brzeg, a za nim cały lud. Wszyscy poganie zostali przed nimi starci do tego stopnia, że porzucili swą broń i uciekli na dziedziniec świątyni w Karnain, | 43 E foi ele o primeiro que passou a eles, e todo o povo após ele. Derrotou todos os gentios, os quais arrojaram as suas armas e fugiram para um templo, que havia em Carnaim. |
| 44 ale oni miasto zdobyli i świątynię spalili razem z tymi, którzy w niej byli. Karnain zostało pokonane i nie mogło się już Judzie przeciwstawić. | 44 Os Judeus apoderam-se da cidade e queimaram o templo com todos os que estavam dentro. Carnaim foi assolada, sem poder resistir ao ímpeto de Judas. |
| 45 Wtedy Juda zebrał wszystkich Izraelitów, którzy mieszkali w Gileadzie, od najmniejszego aż do największego, razem z żonami, dziećmi i mieniem - bardzo wielki obóz - aby się udać do ziemi judzkiej. | 45 Então Judas congregou todos os Israelitas, que havia em Galaad, desde o mais pequeno ao maior, com suas mulheres, filhos e bens imensa multidão! para os conduzir à terra de Judá. |
| 46 Przybyli do Efron, a było to miasto wielkie i bardzo mocne, położone w przejściu, i nie można było zboczyć ani na prawo, ani na lewo, aby je ominąć; trzeba było przejść przez jego środek. | 46 Chegaram a Efron, cidade grande, situada no caminho de retorno, e muito forte; não se podia declinar dela nem para a direita, nem para a esquerda, pois o caminho passava pelo seu meio. |
| 47 Mieszkańcy miasta jednak zamknęli się i bramy zabarykadowali kamieniami. | 47 Os que estavam na cidade fecharam-se dentro e obstruíram as portas com pedras. Judas enviou-lhes mensageiros com palavras de paz; |
| 48 Juda wysłał do nich poselstwo i przemawiał do nich przyjaznymi słowami: Przejdziemy przez twoją ziemię, idziemy bowiem do swego kraju. Nikt wam nic złego nie uczyni, tylko pieszo przejdziemy. Nie chcieli mu jednak otworzyć. | 48 Sede servidos de nos deixar passar pelo vosso país, à fim de irmos para a nossa terra, e ninguém vos fará mal algum. Apenas passaremos. Eles, porém, não quiseram abrir-lhes. |
| 49 Juda więc polecił ogłosić wojsku rozkaz, że każdy ma iść do natarcia z tego miejsca, na którym stoi. | 49 Então Judas mandou apregoar pelo acampamento que cada um fosse atacar a cidade pelo lugar em que estivesse. |
| 50 Ci więc ludzie, którzy należeli do wojska, rozpoczęli bitwę. Cały dzień i całą noc trwała walka przeciw miastu, aż miasto wpadło w jego ręce. | 50 Os homens de guerra, portanto, prepararam-se. Judas deu o assalto àquela cidade durante todo o dia e toda a noite, e a cidade caiu nas suas mãos. |
| 51 Wtedy wszystkich mężczyzn zabił ostrzem miecza, miasto doszczętnie zburzył, zabrał łupy na nim zdobyte i po trupach przeszedł przez miasto. | 51 Passaram ao fio da espada todos os varões; (Judas) destruiu a cidade até aos fundamentos, levou os seus despojos e atravessou a cidade por cima de cadáveres. |
| 52 Potem przeszli przez Jordan na wielką równinę pod Bet-Szean. | 52 Depois passaram o Jordão chegando à grande planície que está defronte de Betsan. |
| 53 Juda zaś do pochodu dołączył tych, którzy pozostawali z tyłu, i przez całą drogę dodawał ludowi odwagi tak długo, aż przyszli do ziemi judzkiej. | 53 Judas ia na retaguarda reunindo os atrasados e animando o povo por todo o caminho, até que chegassem ao país de Judá. |
| 54 Z największą radością weszli na górę Syjon i przyprowadzili zwierzęta na całopalenia, bo nikt z nich nie zginął, aż powrócili w pokoju. | 54 Subiram ao monte Sião com alegria e regozijo e ofereceram holocaustos em acção de graças, por terem voltado em paz, sem que nenhum deles tivesse perecido. |
| 55 W tym czasie, kiedy Juda i Jonatan byli w ziemi gileadzkiej i kiedy ich brat Szymon był w Galilei pod Ptolemaidą, | 55 Durante o tempo em que Judas e Jónatas estavam no país de Galaad, e Simão, irmão deles, na Galileia, diante de Ptolemaida, |
| 56 dowódcy wojska, Józef, syn Zachariasza, i Azariasz dowiedzieli się o bohaterskich czynach, jakich tamci dokonali w czasie wojny. | 56 José, filho de Zacarias, e Azarias chefes do exército, souberam os bons sucessos que eles tinham tido, as batalhas que se tinham dado, |
| 57 Powiedzieli więc: My także powinniśmy zdobyć sobie sławę. Pójdziemy i będziemy walczyć z okolicznymi narodami. | 57 e disseram um para o outro: Façamos também célebre o nosso nome, indo pelejar contra as nações que estão à roda de nós. |
| 58 Wtedy wydali rozkaz wojsku, które było z nimi, i wyruszyli przeciw Jamnii. | 58 Deram ordens aos que compunham o seu exército e marcharam contra Jamnia. |
| 59 Ale Gorgiasz i jego żołnierze wyszli z miasta do walki przeciwko nim. | 59 Górgias saiu da cidade, com os seus soldados, a encontrar-se com eles, oferecendo-lhes batalha. |
| 60 Józef i Azariasz zostali zmuszeni do odwrotu i ścigano ich aż do granic judejskich, a tego dnia spomiędzy ludu izraelskiego padło blisko dwa tysiące żołnierzy. | 60 José e Azarias foram derrotados e postos em fuga até à fronteira da Judeia, perecendo naquele dia, do povo de Israel, cerca de dois mil homens. Foi grande a derrota que o povo sofreu, |
| 61 Lud poniósł wielką klęskę, bo nie słuchali Judy i jego braci, sądząc, że się wsławią męstwem, | 61 por eles não terem seguido as ordens de Judas e de seus irmãos. Imaginando que fariam grandes façanhas. |
| 62 a przecież oni nie pochodzili z rodu tych mężów, przez których ręce zostało dane Izraelowi ocalenie. | 62 Mas eles não pertenciam à raça daqueles homens a quem era dado salvar Israel. |
| 63 A bohater, Juda, i jego bracia mieli bardzo wielką chwałę u całego Izraela i u wszystkich narodów, gdziekolwiek dowiedziano się o ich imieniu. | 63 O heróico Judas e seus irmãos ficaram com grande glória perante todo o Israel e perante todas as nações onde se ouvia o seu nome. |
| 64 Gromadzono się u nich z życzeniami. | 64 O povo saía-lhes ao encontro em aclamações de júbilo. |
| 65 Juda i jego bracia wyruszyli jeszcze i walczyli przeciwko synom Ezawa w kraju, który leży na południe. Zdobył Hebron i przynależne miejscowości, zburzył jego umocnienia, a wieże wokoło spalił. | 65 Passado algum tempo, marchou Judas com seus irmãos para sujeitar os filhos de Esaú, no país que fica para o meio-dia, e tomou por força Hebron e as cidades que dependiam dela, destruindo as suas fortificações e queimando as torres em sua volta |
| 66 Potem wybrał się w drogę do ziemi Filistynów i przeszedł przez Marissę. | 66 Depois disto levantou o acampamento para ir ao país dos Filisteus e atravessou Maresa. |
| 67 W tym czasie padli w walce kapłani, którzy chcieli się wsławić męstwem i nierozważnie poszli do walki. | 67 Naquele dia caíram mortos alguns sacerdotes no combate, por quererem dar mostras do seu valor, saindo à peleja imprudentemente. |
| 68 Juda zwrócił się jeszcze w stronę Azotu, który leży na ziemi Filistynów, zburzył ich ołtarze, spalił posągi ich bogów, z miast zabrał łupy i wtedy dopiero powrócił do ziemi judzkiej. | 68 Judas deu volta para Azot, no país dos Filisteus, demoliu os seus altares, queimou as estátuas dos seus deuses, saqueou as cidades e voltou para a terra de Judá. |
