2 Maccabees 15

Revised Standard Version Catholic Edition	Biblia Tysiąclecia
1 When Nicanor heard that Judas and his men were in the region of Samaria, he made plans to attack them with complete safety on the day of rest.	1 Nikanor dowiedział się, że żołnierze Judy znajdują się w okolicy Samarii. Rozkazał więc, aby w dniu odpoczynku, spokojni o swoje bezpieczeństwo, na nich napadli.
2 And when the Jews who were compelled to follow him said, "Do not destroy so savagely and barbarously, but show respect for the day which he who sees all things has honored and hallowed above other days,"	2 Żydzi, którzy pod przymusem szli z nimi razem, mówili: Nie ulega wątpliwości, że nie powinieneś ich gubić w sposób tak dziki i barbarzyński. Uczcij dzień, któremu Ten, co czuwa nad wszystkim, udzielił chwały i świętości.
3 the thrice-accursed wretch asked if there were a sovereign in heaven who had commanded the keeping of the sabbath day.	3 Ten zaś po trzykroć złoczyńca zapytał: Czy jest w niebie Władca, który by kazał święcić dzień szabatu?
4 And when they declared, "It is the living Lord himself, the Sovereign in heaven, who ordered us to observe the seventh day,"	4 Gdy zaś ci odpowiedzieli: Jest Pan żyjący w niebie, Władca, który rozkazał święcić siódmy dzień,
5 he replied, "And I am a sovereign also, on earth, and I command you to take up arms and finish the king's business." Nevertheless, he did not succeed in carrying out his abominable design.	5 na to tamten: A ja - mówi - władca na ziemi, rozkazuję pochwycić za broń i spełnić królewskie polecenia. Mimo to jednak nie zdołał przeprowadzić okrutnego swego zamiaru.
6 This Nicanor in his utter boastfulness and arrogance had determined to erect a public monument of victory over Judas and his men.	6 Nikanor więc przechwalając się i pusząc, postanowił wystawić pomnik z trofeów zdobytych na żołnierzach Judy.
7 But Maccabeus did not cease to trust with all confidence that he would get help from the Lord.	7 Machabeusz zaś miał niezmienną ufność i pełną nadzieję, że uzyska pomoc od Pana.
8 And he exhorted his men not to fear the attack of the Gentiles, but to keep in mind the former times when help had come to them from heaven, and now to look for the victory which the Almighty would give them.	8 Upomniał swoich żołnierzy, żeby nie przerażali się, gdy poganie będą nacierać, żeby wtedy pamiętali o pomocy Nieba, której doznali poprzednio tyle razy. Teraz więc również mają się spodziewać zwycięstwa, jakiego im udzieli Wszechmocny.
9 Encouraging them from the law and the prophets, and reminding them also of the struggles they had won, he made them the more eager.	9 Dodawał im ducha na podstawie Prawa i Proroków, a przypomniawszy im również te bitwy, przez które przeszli, napełnił ich nowym zapałem.
10 And when he had aroused their courage, he gave his orders, at the same time pointing out the perfidy of the Gentiles and their violation of oaths.	10 Rozgrzewając zaś ich zapał, równocześnie wykazywał przestępstwa pogan i łamanie przysięgi.
11 He armed each of them not so much with confidence in shields and spears as with the inspiration of brave words, and he cheered them all by relating a dream, a sort of vision, which was worthy of belief.	11 Kiedy każdy z nich uzbroił się nie tyle tą pewnością, jaką daje tarcza i włócznia, ile pociechą zawartą w dobrych słowach, opowiedział im jeszcze godny wiary sen, rodzaj widzenia, który wszystkich ucieszył.
12 What he saw was this: Onias, who had been high priest, a noble and good man, of modest bearing and gentle manner, one who spoke fittingly and had been trained from childhood in all that belongs to excellence, was praying with outstretched hands for the whole body of the Jews.	12 Widzenie zaś jego było takie: Oniasz, dawny arcykapłan, człowiek największej dobroci, skromny w obejściu, łagodnych obyczajów, pełen godności w słowach, a od dziecka dbający o zachowanie każdej cnoty, on to właśnie wyciągał ręce i modlił się za cały naród żydowski.
13 Then likewise a man appeared, distinguished by his gray hair and dignity, and of marvelous majesty and authority.	13 Potem w ten sam sposób ukazał się mąż, który wyróżniał się siwizną i majestatem, a otaczało go podziwu godne i wspaniałe dostojeństwo.
14 And Onias spoke, saying, "This is a man who loves the brethren and prays much for the people and the holy city, Jeremiah, the prophet of God."	14 Oniasz zabierając głos powiedział: To jest przyjaciel naszych braci, który wiele modli się za naród i za całe święte miasto, Jeremiasz, Boży prorok.
15 Jeremiah stretched out his right hand and gave to Judas a golden sword, and as he gave it he addressed him thus:	15 Potem Jeremiasz wyciągnął prawicę, aby podać Judzie złoty miecz, dając zaś go, powiedział te słowa:
16 "Take this holy sword, a gift from God, with which you will strike down your adversaries."	16 Weź święty miecz, dar od Boga, przy jego pomocy pokonasz nieprzyjaciół.
17 Encouraged by the words of Judas, so noble and so effective in arousing valor and awaking manliness in the souls of the young, they determined not to carry on a campaign but to attack bravely, and to decide the matter, by fighting hand to hand with all courage, because the city and the sanctuary and the temple were in danger.	17 Zachęceni słowami Judy, które były bardzo piękne i mogły zapalić do męstwa, a dusze młodzieńców napełnić męską odwagą, postanowili nie zatrzymywać się w obozie, ale odważnie wyjść naprzód, a z najwyższym męstwem przystępując do walki rozstrzygnąć losy. Miasto bowiem, świętości i świątynia były w niebezpieczeństwie.
18 Their concern for wives and children, and also for brethren and relatives, lay upon them less heavily; their greatest and first fear was for the consecrated sanctuary.	18 O żony bowiem i dzieci, ponadto zaś o braci i krewnych mniejsza w nich była obawa, najbardziej zaś i na pierwszym miejscu lękali się o święty przybytek.
19 And those who had to remain in the city were in no little distress, being anxious over the encounter in the open country.	19 Ci zaś, którzy pozostali w mieście, nie mniej byli zatrwożeni. Niepokoili się bowiem o rozgrywające się w polu działania wojenne.
20 When all were now looking forward to the coming decision, and the enemy was already close at hand with their army drawn up for battle, the elephants strategically stationed and the cavalry deployed on the flanks,	20 Nawet kiedy już wszyscy oczekiwali mającego nastąpić wyniku, kiedy już żołnierze się zebrali, a wojsko w szyku bojowym zostało ustawione, a bestie umieszczone ze strony dogodnej, konnica zaś stanęła na skrzydłach,
21 Maccabeus, perceiving the hosts that were before him and the varied supply of arms and the savagery of the elephants, stretched out his hands toward heaven and called upon the Lord who works wonders; for he knew that it is not by arms, but as the Lord decides, that he gains the victory for those who deserve it.	21 Machabeusz widząc masy stojącego wojska, różnorodną broń i dziki wygląd bestii, wyciągnął ręce do nieba i wzywał Pana, który czyni cuda. Wiedział bowiem, że przygotowuje on zwycięstwo wedle zasługi, nie dzięki broni, ale jak się Jemu będzie wydawało słuszne.
22 And he called upon him in these words: "O Lord, thou didst send thy angel in the time of Hezekiah king of Judea, and he slew fully a hundred and eighty-five thousand in the camp of Sennacherib.	22 Wzywając zaś Go, mówił w ten sposób: Ty, Władco, wysłałeś swego anioła, za Ezechiasza, króla judzkiego, a zgładził on w obozie Sennacheryba około stu osiemdziesięciu pięciu tysięcy ludzi.
23 So now, O Sovereign of the heavens, send a good angel to carry terror and trembling before us.	23 Teraz również, Władco nieba, poślij dobrego anioła przed nami na trwogę i przestrach.
24 By the might of thy arm may these blasphemers who come against thy holy people be struck down." With these words he ended his prayer.	24 Niech wielkością Twojego ramienia zostaną powaleni ci, którzy z bluźnierstwem na ustach przyszli tutaj przeciwko Twojemu świętemu ludowi. Na tym zakończył.
25 Nicanor and his men advanced with trumpets and battle songs;	25 Żołnierze Nikanora wyruszyli do natarcia, przy głosie trąb i bojowych pieśni,
26 and Judas and his men met the enemy in battle with invocation to God and prayers.	26 a żołnierze Judy wśród błagań modlitewnych rzucili się na nieprzyjaciela.
27 So, fighting with their hands and praying to God in their hearts, they laid low no less than thirty-five thousand men, and were greatly gladdened by God's manifestation.	27 Walcząc rękoma, sercem zaś modląc się do Boga, położyli trupem nie mniej niż trzydzieści pięć tysięcy żołnierzy. Cieszyli się przy tym bardzo z widocznej Bożej pomocy.
28 When the action was over and they were returning with joy, they recognized Nicanor, lying dead, in full armor.	28 Kiedy już było po bitwie i kiedy już z radością rozwiązali swoje szyki, rozpoznali Nikanora, który padł w pełnym uzbrojeniu.
29 Then there was shouting and tumult, and they blessed the Sovereign Lord in the language of their fathers.	29 Gdy zaś powstał krzyk i zamieszanie, ojczystym językiem błogosławili Władcę.
30 And the man who was ever in body and soul the defender of his fellow citizens, the man who maintained his youthful good will toward his countrymen, ordered them to cut off Nicanor's head and arm and carry them to Jerusalem.	30 Ten, który całkowicie się poświęcił, ciałem i duszą, pierwszy walczył w obronie obywateli, który zachował młodzieńczą życzliwość dla swych współrodaków - wydał rozkaz, żeby odciąć głowę Nikanora i rękę razem z ramieniem, i zanieść do Jerozolimy.
31 And when he arrived there and had called his countrymen together and stationed the priests before the altar, he sent for those who were in the citadel.	31 Znalazłszy się tam, zwołał swoich współrodaków, i postawiwszy kapłanów przy ołtarzu, posłał po tych, którzy byli w zamku
32 He showed them the vile Nicanor's head and that profane man's arm, which had been boastfully stretched out against the holy house of the Almighty;	32 i pokazał im głowę pełnego przestępstw Nikanora oraz rękę bluźniercy, którą z takim zuchwalstwem wyciągnął przeciwko świętemu domowi Wszechmocnego.
33 and he cut out the tongue of the ungodly Nicanor and said that he would give it piecemeal to the birds and hang up these rewards of his folly opposite the sanctuary.	33 Potem wyciął język bezbożnego Nikanora i powiedział, aby na części go posiekać i dać ptakom, zapłatę zaś za głupotę zawiesić naprzeciwko świątyni.
34 And they all, looking to heaven, blessed the Lord who had manifested himself, saying, "Blessed is he who has kept his own place undefiled."	34 Wszyscy zaś pod niebiosa wysławiali Pana, który się wspaniale objawił, i mówili: Błogosławiony niech będzie Ten, który ustrzegł swoją świątynię od zbezczeszczenia.
35 And he hung Nicanor's head from the citadel, a clear and conspicuous sign to every one of the help of the Lord.	35 Głowę Nikanora zawiesił [Juda] obok zamku jako wyraźny i dla wszystkich widoczny znak Bożej pomocy.
36 And they all decreed by public vote never to let this day go unobserved, but to celebrate the thirteenth day of the twelfth month -- which is called Adar in the Syrian language -- the day before Mordecai's day.	36 Wszyscy zaś przy ogólnej zgodzie postanowili, że nie można pozwolić, aby ten dzień minął bez uroczystości, że uroczyście obchodzić trzeba trzynasty dzień dwunastego miesiąca, zwanego po syryjsku Adar, jeden dzień przed dniem Mardocheusza.
37 This, then, is how matters turned out with Nicanor. And from that time the city has been in the possession of the Hebrews. So I too will here end my story.	37 A skoro w ten sposób zakończyły się sprawy odnoszące się do Nikanora, i od tamtych czasów miasto pozostawało w rękach Hebrajczyków, ja sam również zakończę opowiadanie.
38 If it is well told and to the point, that is what I myself desired; if it is poorly done and mediocre, that was the best I could do.	38 Jeżeli jest ono pięknie i zgrabnie ułożone, to tego właśnie ja sam chciałem; jeżeli zaś małą ma wartość i jest przeciętne, to zrobiłem, co było w mej mocy.
39 For just as it is harmful to drink wine alone, or, again, to drink water alone, while wine mixed with water is sweet and delicious and enhances one's enjoyment, so also the style of the story delights the ears of those who read the work. And here will be the end.	39 Mało bowiem wartości ma picie samego wina, a tak samo również wody, natomiast wino zmieszane z wodą jest miłe i sprawia wielką przyjemność. Tak samo sposób, w jaki opowiadanie jest ułożone, służy do uradowania tych, do których uszu ono dojdzie. Tutaj niech będzie koniec.