1 Maccabees 8

Revised Standard Version Catholic Edition	Biblia Tysiąclecia
1 Now Judas heard of the fame of the Romans, that they were very strong and were well-disposed toward all who made an alliance with them, that they pledged friendship to those who came to them,	1 Juda dowiedział się o sławie, jaką cieszą się Rzymianie: że są nadzwyczaj mocni, że życzliwość okazują tym wszystkim, którzy się do nich przyłączają, a nawet przyjaźń zawierają z tymi, którzy udają się do nich,
2 and that they were very strong. Men told him of their wars and of the brave deeds which they were doing among the Gauls, how they had defeated them and forced them to pay tribute,	2 gdyż są nadzwyczaj mocni. Opowiadano mu o ich wojnach i o bohaterskich czynach, których dokonali w wojnie z Galatami, jak ich zwyciężyli i zmusili do płacenia daniny;
3 and what they had done in the land of Spain to get control of the silver and gold mines there,	3 tak samo i o czynach dokonanych w hiszpańskim kraju w celu zawładnięcia tamtejszymi kopalniami srebra i złota;
4 and how they had gained control of the whole region by their planning and patience, even though the place was far distant from them. They also subdued the kings who came against them from the ends of the earth, until they crushed them and inflicted great disaster upon them; the rest paid them tribute every year.	4 jak każdym krajem, choćby to był kraj najbardziej od nich odległy, zawładnęli dzięki swojej roztropności i cierpliwości; jak pokonali królów, którzy z końca świata przeciw nim wyruszyli, zadając im wielką klęskę, i jak inni corocznie płacą im daniny.
5 Philip, and Perseus king of the Macedonians, * and the others who rose up against them, they crushed in battle and conquered.	5 Tak samo królów kittejskich, Filipa i Perseusza, razem z tymi, którzy przeciwko nim wzniecili powstanie, w czasie wojny starli i siłą poddali swej władzy.
6 They also defeated Antiochus the Great, king of Asia, who went to fight against them with a hundred and twenty elephants and with cavalry and chariots and a very large army. He was crushed by them;	6 Pokonany przez nich został nawet Antioch Wielki, król Azji, który wyszedł na wojnę przeciwko nim, mając sto dwadzieścia słoni, konnicę, rydwany i bardzo wiele wojska,
7 they took him alive and decreed that he and those who should reign after him should pay a heavy tribute and give hostages and surrender some of their best provinces,	7 a jednak wzięli go do niewoli żywego i wyznaczyli jemu i jego następcom zapłacenie sobie wielkiej daniny, danie zakładników i odstąpienie krain,
8 the country of India and Media and Lydia. These they took from him and gave to Eumenes the king.	8 mianowicie: Indii, Medii, Lidii i części najpiękniejszych ich posiadłości. Oni zaś odebrali je od niego i oddali królowi Eumenesowi.
9 The Greeks planned to come and destroy them,	9 Opowiadano też, jak mieszkańcy Hellady zamierzali wyruszyć, aby ich wytępić.
10 but this became known to them, and they sent a general against the Greeks * and attacked them. Many of them were wounded and fell, and the Romans * took captive their wives and children; they plundered them, conquered the land, tore down their strongholds, and enslaved them to this day.	10 Oni jednak dowiedzieli się o tym, wysłali do nich jednego wodza, który walczył z nimi, tak że padło spośród nich wielu zabitych, żony ich i dzieci zostały wzięte do niewoli, złupili ich, a ziemię ich sobie przywłaszczyli, zburzyli ich twierdze, a ich samych aż do tego dnia trzymają w niewoli.
11 The remaining kingdoms and islands, as many as ever opposed them, they destroyed and enslaved;	11 Każde inne królestwo i każdą wyspę, która kiedykolwiek im się przeciwstawiła, zgnietli i poddali je sobie w niewolę, z przyjaciółmi zaś swoimi i ze sprzymierzeńcami zachowują przyjaźń.
12 but with their friends and those who rely on them they have kept friendship. They have subdued kings far and near, and as many as have heard of their fame have feared them.	12 Nad pobliskimi królestwami rozciągnęli swoją władzę i nad tymi, które są daleko, do tego stopnia, że strach przejmuje wszystkich, gdy słyszą o ich imieniu.
13 Those whom they wish to help and to make kings, they make kings, and those whom they wish they depose; and they have been greatly exalted.	13 Komu zechcą pomóc w osiągnięciu władzy królewskiej, ten panuje, a których chcą, zrzucają z tronu, bo doszli do ogromnej potęgi.
14 Yet for all this not one of them has put on a crown or worn purple as a mark of pride,	14 Przy tym wszystkim zaś ani jeden z nich nie kładzie sobie diademu na głowę i nikt nie okrywa się purpurą, aby się nią chełpić.
15 but they have built for themselves a senate chamber, and every day three hundred and twenty senators constantly deliberate concerning the people, to govern them well.	15 Raczej ustanowili sobie radę. Codziennie zbiera się ich trzystu dwudziestu i zawsze radzą nad ludem, jak by najlepiej zachować w nim ład.
16 They trust one man each year to rule over them and to control all their land; they all heed the one man, and there is no envy or jealousy among them.	16 Corocznie zaś jednemu tylko człowiekowi powierzają zarząd nad nimi i panowanie nad całym krajem, który im podlega, a wszyscy temu jednemu są posłuszni i nie ma pomiędzy nimi zazdrości ani nienawiści.
17 So Judas chose Eupolemus the son of John, son of Accos, and Jason the son of Eleazar, and sent them to Rome to establish friendship and alliance,	17 Juda więc wybrał Eupolemosa, syna Jana, który był synem Akkosa, oraz Jazona, syna Eleazara, aby ich posłać do Rzymu. Mieli oni zawrzeć z nimi przyjaźń i przymierze
18 and to free themselves from the yoke; for they saw that the kingdom of the Greeks was completely enslaving Israel.	18 w tym celu, aby zdjęli z nich jarzmo. Widać bowiem było, że królestwo greckie usiłuje wziąć Izraela w niewolę.
19 They went to Rome, a very long journey; and they entered the senate chamber and spoke as follows:	19 Udali się więc do Rzymu, a droga była bardzo daleka, weszli do senatu i tak się odezwali:
20 "Judas, who is also called Maccabeus, and his brothers and the people of the Jews have sent us to you to establish alliance and peace with you, that we may be enrolled as your allies and friends."	20 Juda, który nosi przydomek Machabeusz, jego bracia i lud żydowski wysłali nas do was, abyśmy z wami zawarli przymierze i pokój, aby zapisano nas jako waszych sprzymierzeńców i przyjaciół.
21 The proposal pleased them,	21 Przemówienie im się podobało.
22 and this is a copy of the letter which they wrote in reply, on bronze tablets, and sent to Jerusalem to remain with them there as a memorial of peace and alliance:	22 To zaś jest odpis listu, który został napisany na tablicach z brązu i posłany do Jerozolimy, aby tam był u nich jako akt upamiętniający pokój i przymierze:
23 "May all go well with the Romans and with the nation of the Jews at sea and on land for ever, and may sword and enemy be far from them.	23 Niech Rzymianom i narodowi żydowskiemu zawsze dobrze się powodzi na morzu i na lądzie, a miecz nieprzyjacielski niech będzie od nich z daleka!
24 If war comes first to Rome or to any of their allies in all their dominion,	24 Jeżeliby jednak najpierw albo Rzymowi, albo któremukolwiek z jego sprzymierzeńców na całym obszarze podległym ich władzy zagrażała wojna,
25 the nation of the Jews shall act as their allies wholeheartedly, as the occasion may indicate to them.	25 wtedy naród żydowski zależnie od tego, jak okoliczności będą wymagały, z całym poświęceniem będzie w walce pomagał.
26 And to the enemy who makes war they shall not give or supply grain, arms, money, or ships, as Rome has decided; and they shall keep their obligations without receiving any return.	26 Walczącym zaś wrogom, o ile Rzym będzie uważał za słuszne, nie będzie dawał ani dostarczał zboża, broni, pieniędzy ani okrętów. Postanowień tych będą przestrzegali bez żadnego wynagrodzenia.
27 In the same way, if war comes first to the nation of the Jews, the Romans shall willingly act as their allies, as the occasion may indicate to them.	27 Tak samo jeżeli narodowi żydowskiemu najpierw wojna będzie zagrażała, wtedy Rzymianie, zależnie od tego, jak okoliczności będą im wskazywały, chętnie w walce będą im pomagali.
28 And to the enemy allies shall be given no grain, arms, money, or ships, as Rome has decided; and they shall keep these obligations and do so without deceit.	28 Walczącym zaś wrogom, o ile Rzym będzie uważał za słuszne, nie będą dostarczane: zboże, broń, pieniądze ani okręty. Postanowień tych będą przestrzegali bez żadnego podstępu.
29 Thus on these terms the Romans make a treaty with the Jewish people.	29 Na podstawie tych postanowień Rzymianie ułożyli swoje stosunki z ludem żydowskim.
30 If after these terms are in effect both parties shall determine to add or delete anything, they shall do so at their discretion, and any addition or deletion that they may make shall be valid.	30 Jeżeliby zaś jedni i drudzy do tych postanowień coś chcieli dodać albo z nich coś skreślić, będą mogli to uczynić wedle swej woli; dodatek albo skreślenie będą ważne.
31 "And concerning the wrongs which King Demetrius is doing to them we have written to him as follows, 'Why have you made your yoke heavy upon our friends and allies the Jews?	31 Co zaś dotyczy krzywd wyrządzonych im przez króla Demetriusza, to napisaliśmy do niego te słowa: Dlaczego na naszych przyjaciół i sprzymierzeńców, na Żydów, włożyłeś tak ciężkie jarzmo?
32 If now they appeal again for help against you, we will defend their rights and fight you on sea and on land.'"	32 Jeżeli jeszcze będą skarżyli się na ciebie, wtedy ujmiemy się za ich prawami i pobijemy cię na morzu i na lądzie.