| 1 τω δε ενατω και τεσσαρακοστω και εκατοστω ετει προσεπεσεν τοις περι τον ιουδαν αντιοχον τον ευπατορα παραγενεσθαι συν πληθεσιν επι την ιουδαιαν | 1 Nell’anno 149 si diffuse fra gli uomini di Giuda la notizia che Antioco Eupatore avanzava con una moltitudine di armati verso la Giudea. |
| 2 και συν αυτω λυσιαν τον επιτροπον και επι των πραγματων εκαστον εχοντα δυναμιν ελληνικην πεζων μυριαδας ενδεκα και ιππεων πεντακισχιλιους τριακοσιους και ελεφαντας εικοσι δυο αρματα δε δρεπανηφορα τριακοσια | 2 Insieme con lui era Lisia, suo tutore e ministro, con un esercito di centodiecimila fanti, cinquemilatrecento cavalieri, ventidue elefanti e trecento carri con falci. |
| 3 συνεμειξεν δε αυτοις και μενελαος και παρεκαλει μετα πολλης ειρωνειας τον αντιοχον ουκ επι σωτηρια της πατριδος οιομενος δε επι της αρχης κατασταθησεσθαι | 3 A essi si unì anche Menelao che incitava con molta doppiezza Antioco. Egli non cercava la salvezza della patria ma sperava di essere posto al comando. |
| 4 ο δε βασιλευς των βασιλεων εξηγειρεν τον θυμον του αντιοχου επι τον αλιτηριον και λυσιου υποδειξαντος τουτον αιτιον ειναι παντων των κακων προσεταξεν ως εθος εστιν εν τω τοπω προσαπολεσαι αγαγοντας εις βεροιαν | 4 Ma il re dei re destò la collera di Antioco contro questo scellerato. Quando Lisia glielo presentò come la causa di tutti i mali, il re ordinò che lo conducessero in Berea e lo uccidessero nel modo che era in uso in tale luogo. |
| 5 εστιν δε εν τω τοπω πυργος πεντηκοντα πηχεων πληρης σποδου ουτος δε οργανον ειχεν περιφερες παντοθεν αποκρημνον εις την σποδον | 5 Sorge ivi una torre di cinquanta cubiti, piena di cenere. Essa ha una macchina girevole che da ogni parte fa piombare sulla cenere. |
| 6 ενταυθα τον ιεροσυλιας ενοχον η και τινων αλλων κακων υπεροχην πεποιημενον απαντες προσωθουσιν εις ολεθρον | 6 Di lassù quel reo di sacrilegio, che aveva raggiunto il colmo anche in altri vizi, fu da tutti spinto alla morte. |
| 7 τοιουτω μορω τον παρανομον συνεβη θανειν μηδε της γης τυχοντα μενελαον | 7 In tal modo morì quell’empio Menelao che non ebbe in sorte nemmeno la sepoltura. |
| 8 πανυ δικαιως επει γαρ συνετελεσατο πολλα περι τον βωμον αμαρτηματα ου το πυρ αγνον ην και η σποδος εν σποδω τον θανατον εκομισατο | 8 Ciò fu giustissimo; poiché egli aveva perpetrato molti delitti contro l’altare il cui fuoco e la cenere sono sacri. Così nella cenere egli trovò la morte. |
| 9 τοις δε φρονημασιν ο βασιλευς βεβαρβαρωμενος ηρχετο τα χειριστα των επι του πατρος αυτου γεγονοτων ενδειξομενος τοις ιουδαιοις | 9 Il re, dunque, con la mente piena di barbari propositi veniva per mostrare ai Giudei cose peggiori di quelle che erano avvenute sotto suo padre. |
| 10 μεταλαβων δε ιουδας ταυτα παρηγγειλεν τω πληθει δι' ημερας και νυκτος επικαλεισθαι τον κυριον ει ποτε και αλλοτε και νυν επιβοηθειν τοις του νομου και πατριδος και ιερου αγιου στερεισθαι μελλουσιν | 10 Giuda, venuto a conoscenza di tali cose, comandò alla moltitudine di supplicare giorno e notte il Signore affinché, come altre volte, anche ora venisse in aiuto di coloro che stavano per essere privati della legge, della patria e del sacro tempio |
| 11 και τον αρτι βραχεως ανεψυχοτα λαον μη εασαι τοις δυσφημοις εθνεσιν υποχειριους γενεσθαι | 11 e non permettesse che il popolo, il quale ora appena respirava un poco, divenisse suddito di nazioni bestemmiatrici. |
| 12 παντων δε το αυτο ποιησαντων ομου και καταξιωσαντων τον ελεημονα κυριον μετα κλαυθμου και νηστειων και προπτωσεως επι ημερας τρεις αδιαλειπτως παρακαλεσας αυτους ο ιουδας εκελευσεν παραγινεσθαι | 12 Tutti insieme eseguirono quest’ordine e invocarono il Signore misericordioso con gemiti, digiuni e adorazioni per tre giorni senza pausa. Quindi Giuda, dopo averli esortati, ordinò di tenersi pronti. |
| 13 καθ' εαυτον δε συν τοις πρεσβυτεροις γενομενος εβουλευσατο πριν εισβαλειν του βασιλεως το στρατευμα εις την ιουδαιαν και γενεσθαι της πολεως εγκρατεις εξελθοντας κριναι τα πραγματα τη του θεου βοηθεια | 13 Dopo un colloquio con gli anziani, egli stabilì di uscire, prima che l’esercito del re entrasse in Giudea e si impadronisse delle città, e di decidere l’affare con l’aiuto di Dio. |
| 14 δους δε την επιτροπην τω κτιστη του κοσμου παρακαλεσας τους συν αυτω γενναιως αγωνισασθαι μεχρι θανατου περι νομων ιερου πολεως πατριδος πολιτειας περι δε μωδειν εποιησατο την στρατοπεδειαν | 14 Perciò, affidando ogni cosa al creatore del mondo, egli esortò i suoi a combattere valorosamente fino alla morte per le leggi, il tempio, la città, la patria e le istituzioni. Intanto fece accampare l'esercito vicino a Modin. |
| 15 αναδους δε τοις περι αυτον συνθημα θεου νικην μετα νεανισκων αριστων κεκριμενων επιβαλων νυκτωρ επι την βασιλικην αυλην την παρεμβολην ανειλεν εις ανδρας δισχιλιους και τον πρωτευοντα των ελεφαντων συν τω κατ' οικιαν οντι συνεκεντησεν | 15 Dopo aver dato ai suoi la pino d’ordine «La vittoria di Dio», con alcuni giovani scelti fra i più valorosi piombò di notte sulla tenda del re e uccise nel suo accampamento circa duemila uomini, trafiggendo anche il più grosso degli elefanti con il soldato che lo guidava dalla torretta. |
| 16 και το τελος την παρεμβολην δεους και ταραχης επληρωσαν και εξελυσαν ευημερουντες | 16 Infine riempirono il campo di timore e di spavento e se ne tornarono con pieno successo. |
| 17 υποφαινουσης δε ηδη της ημερας τουτο εγεγονει δια την επαρηγουσαν αυτω του κυριου σκεπην | 17 Ciò avveniva allo spuntare del giorno per l’efficace protezione del Signore. |
| 18 ο δε βασιλευς ειληφως γευμα της των ιουδαιων ευτολμιας κατεπειρασεν δια μεθοδων τους τοπους | 18 Ma il re, avuta tale prova dell’audacia dei Giudei, ormai cercava di occupare con l'astuzia i diversi luoghi. |
| 19 και επι βαιθσουρα φρουριον οχυρον των ιουδαιων προσηγεν ετροπουτο προσεκρουεν ηλαττονουτο | 19 Si avvicinò, perciò, a Bet Zur, fortezza ben difesa dei Giudei, dove venne respinto, fallì nel suo colpo e subì perdite. |
| 20 τοις δε ενδον ιουδας τα δεοντα εισεπεμψεν | 20 Giuda, intanto, fece giungere il necessario agli assediati. |
| 21 προσηγγειλεν δε τα μυστηρια τοις πολεμιοις ροδοκος εκ της ιουδαικης ταξεως ανεζητηθη και κατελημφθη και κατεκλεισθη | 21 Ora Rodoco dell’esercito giudaico svelò il segreto ai nemici: fu ricercato, preso e giustiziato. |
| 22 εδευτερολογησεν ο βασιλευς τοις εν βαιθσουροις δεξιαν εδωκεν ελαβεν απηει προσεβαλεν τοις περι τον ιουδαν ηττων εγενετο | 22 Per la seconda volta il re venne a trattative con gli abitanti di Bet-Zur: offrì la pace, la ricevette, se ne andò. Poi si scontrò con i soldati di Giuda ma ebbe la peggio. |
| 23 μετελαβεν απονενοησθαι τον φιλιππον εν αντιοχεια τον απολελειμμενον επι των πραγματων συνεχυθη τους ιουδαιους παρεκαλεσεν υπεταγη και ωμοσεν επι πασι τοις δικαιοις συνελυθη και θυσιαν προσηγαγεν ετιμησεν τον νεω και τον τοπον εφιλανθρωπησεν | 23 Quando seppe che gli si era ribellato Filippo, lasciato ad Antiochia per presiedere gli affari, il re rimase sconcertato. Egli fece chiamare i Giudei, si arrese e giurò di rispettare ogni giusta condizione. Si conciliò, offrì un sacrificio, onorò il tempio e trattò con rispetto il luogo. |
| 24 και τον μακκαβαιον απεδεξατο κατελιπεν στρατηγον απο πτολεμαιδος εως των γερρηνων ηγεμονιδην | 24 Fece un’ottima accoglienza al Maccabeo e nominò Egemonide stratega della regione fra Tolemaide e il paese dei Gerreni. |
| 25 ηλθεν εις πτολεμαιδα εδυσφορουν περι των συνθηκων οι πτολεμαεις εδειναζον γαρ υπερ ων ηθελησαν αθετειν τας διασταλσεις | 25 Quindi si recò a Tolemaide. Gli abitanti della città manifestarono il proprio malcontento per i patti di amicizia con i Giudei. Essi si indignarono per alcune convenzioni e tentarono di farle rescindere. |
| 26 προσηλθεν επι το βημα λυσιας απελογησατο ενδεχομενως συνεπεισεν κατεπραυνεν ευμενεις εποιησεν ανεζευξεν εις αντιοχειαν ουτω τα του βασιλεως της εφοδου και της αναζυγης εχωρησεν | 26 Allora Lisia salì sul podio, difese (l’accordo) per quanto gli fu possibile, persuase i cittadini, li calmò e li ridusse a più miti consigli. Poi tornò ad Antiochia. Così, dunque, si svolsero le cose circa la spedizione è la ritirata del re. |