Deuteronomy 1

Revised Standard Version Catholic Edition	Biblia Tysiąclecia
1 These are the words that Moses spoke to all Israel beyond the Jordan in the wilderness, in the Arabah over against Suph, between Paran and Tophel, Laban, Hazeroth, and Dizahab.	1 Tymi słowami przemawiał Mojżesz do całego Izraela za Jordanem na pustyni, w Arabie naprzeciw Suf, między Paran, Tofel, Laban, Chaserot i Di-Zahab.
2 It is eleven days' journey from Horeb by the way of Mount Seir to Kadesh-barnea.	2 Jedenaście dni drogi jest przez góry Seir z Horebu do Kadesz-Barnea.
3 And in the fortieth year, on the first day of the eleventh month, Moses spoke to the people of Israel according to all that the LORD had given him in commandment to them,	3 W czterdziestym roku, jedenastym miesiącu, pierwszym dniu miesiąca powiedział Mojżesz Izraelitom wszystko, co mu Pan dla nich zlecił.
4 after he had defeated Sihon the king of the Amorites, who lived in Heshbon, and Og the king of Bashan, who lived in Ashtaroth and in Edre-i.	4 Po pokonaniu Sichona, króla Amorytów, mieszkającego w Cheszbonie, i Oga, króla Baszanu, mieszkającego w Asztarot w Edrei,
5 Beyond the Jordan, in the land of Moab, Moses undertook to explain this law, saying,	5 za Jordanem, w kraju Moabu, począł Mojżesz wpajać to prawo, mówiąc:
6 "The LORD our God said to us in Horeb, 'You have stayed long enough at this mountain;	6 Pan, nasz Bóg mówił do nas na Horebie: Już dość waszego pobytu na tej górze.
7 turn and take your journey, and go to the hill country of the Amorites, and to all their neighbors in the Arabah, in the hill country and in the lowland, and in the Negeb, and by the seacoast, the land of the Canaanites, and Lebanon, as far as the great river, the river Euphrates.	7 Ruszajcie, idźcie, ciągnijcie ku górom Amorytów, do wszystkich pobliskich narodów [osiadłych] w Arabie, w górach, w Szefeli, w Negebie, nad brzegiem morskim, w ziemi Kananejczyków i w Libanie: aż po wielką rzekę Eufrat.
8 Behold, I have set the land before you; go in and take possession of the land which the LORD swore to your fathers, to Abraham, to Isaac, and to Jacob, to give to them and to their descendants after them.'	8 Patrzcie, wydaję wam ten kraj. Idźcie, posiądźcie tę ziemię, którą Pan poprzysiągł dać Abrahamowi, Izaakowi, Jakubowi, a po nich ich potomstwu.
9 "At that time I said to you, 'I am not able alone to bear you;	9 I rzekłem wam w owym czasie: Ja sam nie mogę już nosić ciężaru was wszystkich.
10 the LORD your God has multiplied you, and behold, you are this day as the stars of heaven for multitude.	10 Pan, wasz Bóg, rozmnożył was: dziś jesteście liczni niby gwiazdy na niebie.
11 May the LORD, the God of your fathers, make you a thousand times as many as you are, and bless you, as he has promised you!	11 A Pan, Bóg ojców naszych, niech was jeszcze tysiąckrotnie pomnoży i błogosławi wam, jak to obiecał.
12 How can I bear alone the weight and burden of you and your strife?	12 Jak zdołam sam udźwignąć wasz ciężar, wasze brzemię i wasze spory?
13 Choose wise, understanding, and experienced men, according to your tribes, and I will appoint them as your heads.'	13 Wybierzcie sobie w waszych pokoleniach mężów rozumnych, mądrych i szanowanych, abym ich postawił wam na czele.
14 And you answered me, 'The thing that you have spoken is good for us to do.'	14 Odpowiedzieliście mi: Dobre jest, co zamierzasz uczynić.
15 So I took the heads of your tribes, wise and experienced men, and set them as heads over you, commanders of thousands, commanders of hundreds, commanders of fifties, commanders of tens, and officers, throughout your tribes.	15 Wtedy wybrałem "spośród głów waszych pokoleń" mężów mądrych, szanowanych i dałem wam ich za waszych przewodników: naczelników nad tysiącami i naczelników nad setkami, naczelników nad pięćdziesięcioma i naczelników nad dziesięcioma jako zwierzchników nad waszymi pokoleniami.
16 And I charged your judges at that time, 'Hear the cases between your brethren, and judge righteously between a man and his brother or the alien that is with him.	16 Wtedy to rozkazałem waszym sędziom: Przesłuchujcie braci waszych, rozstrzygajcie sprawiedliwie spór każdego ze swym bratem czy też obcym.
17 You shall not be partial in judgment; you shall hear the small and the great alike; you shall not be afraid of the face of man, for the judgment is Gods; and the case that is too hard for you, you shall bring to me, and I will hear it.'	17 W sądzeniu unikajcie stronniczości, wysłuchujcie małego i wielkiego, nie lękajcie się nikogo, gdyż jest to sąd Boży. Gdyby wam sprawa wydawała się za trudna, mnie ją przedstawcie, abym ją wysłuchał.
18 And I commanded you at that time all the things that you should do.	18 W owym czasie poleciłem wam wszystko, co macie czynić.
19 "And we set out from Horeb, and went through all that great and terrible wilderness which you saw, on the way to the hill country of the Amorites, as the LORD our God commanded us; and we came to Kadesh-barnea.	19 Potem opuściliśmy Horeb i szliśmy przez całą tę pustynię wielką i straszną, którą widzieliście, w kierunku gór Amorytów, jak nam polecił Pan, nasz Bóg, i doszliśmy do Kadesz-Barnea.
20 And I said to you, 'You have come to the hill country of the Amorites, which the LORD our God gives us.	20 Wtedy wam powiedziałem: Przyszliście aż do gór Amorytów, które nam daje Pan, nasz Bóg.
21 Behold, the LORD your God has set the land before you; go up, take possession, as the LORD, the God of your fathers, has told you; do not fear or be dismayed.'	21 Patrz! Pan, twój Bóg, wydał tobie tę ziemię. Wejdź, weź ją w posiadanie, jak ci obiecał Pan, Bóg twoich ojców. Nie lękaj się, nie trać ducha!
22 Then all of you came near me, and said, 'Let us send men before us, that they may explore the land for us, and bring us word again of the way by which we must go up and the cities into which we shall come.'	22 Wtedy przystąpiliście do mnie wszyscy i rzekliście: Wyślijmy mężów przed sobą dla zbadania kraju i poznania drogi, którą mamy iść, oraz miast, do których mamy wkroczyć.
23 The thing seemed good to me, and I took twelve men of you, one man for each tribe;	23 Rzecz wydała mi się dobra. I wziąłem spośród was dwunastu mężów, po jednym z każdego pokolenia.
24 and they turned and went up into the hill country, and came to the Valley of Eshcol and spied it out.	24 Oni wyruszyli, poszli w góry i dotarli aż do doliny Eszkol, którą zbadali.
25 And they took in their hands some of the fruit of the land and brought it down to us, and brought us word again, and said, 'It is a good land which the LORD our God gives us.'	25 Wzięli w ręce trochę owocu tej ziemi, przynieśli wam i takie złożyli sprawozdanie: Kraj, który nam daje Pan, nasz Bóg, jest dobry.
26 "Yet you would not go up, but rebelled against the command of the LORD your God;	26 Lecz nie chcieliście iść i wzgardziliście nakazem Pan, waszego Boga.
27 and you murmured in your tents, and said, 'Because the LORD hated us he has brought us forth out of the land of Egypt, to give us into the hand of the Amorites, to destroy us.	27 Szemraliście w namiotach, mówiąc: Z nienawiści do nas wyprowadził nas Pan z ziemi egipskiej, by wydać nas w ręce Amorytów na zagładę.
28 Whither are we going up? Our brethren have made our hearts melt, saying, "The people are greater and taller than we; the cities are great and fortified up to heaven; and moreover we have seen the sons of the Anakim there."'	28 Gdzież pójdziemy? Nasi bracia napełnili nam serce strachem, mówiąc: Lud to jest liczniejszy i wyższy wzrostem od nas, miasta ogromne, obwarowane aż do nieba. Widzieliśmy tam nawet synów Anaka.
29 Then I said to you, 'Do not be in dread or afraid of them.	29 I rzekłem wam: Nie drżyjcie, nie lękajcie się ich.
30 The LORD your God who goes before you will himself fight for you, just as he did for you in Egypt before your eyes,	30 Pan, Bóg wasz, który idzie przed wami, będzie za was walczył, podobnie jak uczynił w Egipcie na waszych oczach.
31 and in the wilderness, where you have seen how the LORD your God bore you, as a man bears his son, in all the way that you went until you came to this place.'	31 Widziałeś też i na pustyni: Pan niósł cię, jak niesie ojciec swego syna, całą drogę, którą szliście, aż dotarliście do tego miejsca.
32 Yet in spite of this word you did not believe the LORD your God,	32 Jednak mimo to nie ufaliście Panu, Bogu waszemu,
33 who went before you in the way to seek you out a place to pitch your tents, in fire by night, to show you by what way you should go, and in the cloud by day.	33 idącemu przed wami w drodze, by wam szukać miejsca pod obóz - nocą w ogniu, by wam oświetlać drogę, a za dnia w obłoku.
34 "And the LORD heard your words, and was angered, and he swore,	34 Gdy usłyszał Pan głos mów waszych, rozgniewał się i przysiągł mówiąc:
35 'Not one of these men of this evil generation shall see the good land which I swore to give to your fathers,	35 Ani jeden człowiek z tego przewrotnego pokolenia nie ujrzy pięknej krainy, którą poprzysiągłem dać przodkom waszym,
36 except Caleb the son of Jephunneh; he shall see it, and to him and to his children I will give the land upon which he has trodden, because he has wholly followed the LORD!'	36 z wyjątkiem Kaleba, syna Jefunnego. On ją zobaczy. Jemu i jego synom dam ten kraj, po którym on chodził, gdyż on okazał pełne posłuszeństwo wobec Pana.
37 The LORD was angry with me also on your account, and said, 'You also shall not go in there;	37 Przez was i na mnie rozgniewał się Pan mówiąc: I ty tam nie wejdziesz.
38 Joshua the son of Nun, who stands before you, he shall enter; encourage him, for he shall cause Israel to inherit it.	38 Jozue, syn Nuna, który ci służy, on tam wejdzie. Jemu dodaj odwagi, gdyż on wprowadzi Izraela w posiadanie [tej ziemi].
39 Moreover your little ones, who you said would become a prey, and your children, who this day have no knowledge of good or evil, shall go in there, and to them I will give it, and they shall possess it.	39 Najmniejsze dzieci wasze, o których mówiliście, że staną się łupem, i synowie wasi, którzy dziś dobra od zła nie odróżniają, oni tam wejdą, dam ją im, i oni ją posiądą.
40 But as for you, turn, and journey into the wilderness in the direction of the Red Sea.'	40 A wy obróćcie się i idźcie przez pustynię w kierunku Morza Czerwonego.
41 "Then you answered me, 'We have sinned against the LORD; we will go up and fight, just as the LORD our God commanded us.' And every man of you girded on his weapons of war, and thought it easy to go up into the hill country.	41 Odpowiedzieliście mi: Zgrzeszyliśmy przeciw Panu, pójdziemy i będziemy walczyć, jak nam rozkazał Pan, nasz Bóg. I każdy z was przypasał sobie broń, bo uznaliście za łatwe wejście na góry.
42 And the LORD said to me, 'Say to them, Do not go up or fight, for I am not in the midst of you; lest you be defeated before your enemies.'	42 I rzekł Pan do mnie: Powiedz im: Nie chodźcie, nie walczcie, gdyż nie jestem wśród was, byście nie byli rozgromieni przez wrogów.
43 So I spoke to you, and you would not hearken; but you rebelled against the command of the LORD, and were presumptuous and went up into the hill country.	43 Ostrzegałem was, lecz nie chcieliście słuchać, wzgardziliście nakazem Pana, ruszyliście, poszliście w góry.
44 Then the Amorites who lived in that hill country came out against you and chased you as bees do and beat you down in Seir as far as Hormah.	44 Wyszli naprzeciw wam Amoryci, mieszkający w tych górach, gonili was, jak to czynią pszczoły, i pobili was w Seirze aż do Chorma.
45 And you returned and wept before the LORD; but the LORD did not hearken to your voice or give ear to you.	45 Wróciliście i płakaliście przed Panem, a nie wysłuchał Pan waszego wołania i nie zwrócił na was uwagi.
46 So you remained at Kadesh many days, the days that you remained there.	46 Zatrzymaliście się w Kadesz na wiele dni - na cały czas waszego pobytu.