Deuxième livre des Macchabées 4

JERUSALEM	Biblia Tysiąclecia
1 Le susdit Simon, passé dénonciateur du trésor et de la patrie, calomniait Onias comme si cedernier avait fait assaillir Héliodore et avait été l'artisan de ce malheur.	1 Wspomniany już Szymon, który był zdrajcą skarbów i ojczyzny, oskarżył Oniasza, jakoby on działał przeciwko Heliodorowi i był sprawcą tych nieszczęść.
2 Le bienfaiteur de la cité, le protecteur de ses frères de race, le zélé observateur des lois, il osaiten faire un ennemi de la chose publique.	2 Dobroczyńcę miasta oraz tego, który wspomagał swych rodaków i gorliwie zachowywał Prawo, odważył się nazwać wrogiem ładu w państwie.
3 Cette haine grandit au point que des meurtres furent commis par des affidés de Simon.	3 Nienawiść doszła do tego stopnia, że jeden ze zwolenników Szymona zaczął dopuszczać się zabójstw.
4 Considérant combien une telle rivalité était fâcheuse, et qu'Apollonius, fils de Ménesthée,stratège de Coelé-Syrie et Phénicie, ne faisait qu'accroître la méchanceté de Simon,	4 Oniasz zaś widząc jak trudne byłoby współzawodnictwo i że Apoloniusz, syn Menesteusa, wódz wojsk Celesyrii i Fenicji, podnieca złość Szymona,
5 Onias se transporta chez le roi, non pour être l'accusateur de ses concitoyens, mais ayant envue l'intérêt général et particulier de tout le peuple.	5 udał się do króla nie po to, aby być oskrażycielem rodaków, ale mając na uwadze dobro ogólne, a zwłaszcza całego narodu.
6 Il voyait bien en effet que, sans une intervention royale, il était impossible d'obtenir désormaisla paix publique, et que Simon ne mettrait pas un terme à sa folie.	6 Wiedział bowiem, że bez zarządzenia królewskiego nie będzie możliwe osiągnięcie pokoju publicznego i że Szymon nie zaprzestanie swego szaleństwa.
7 Séleucus ayant quitté cette vie et Antiochus, surnommé Epiphane, lui ayant succédé, Jason,frère d'Onias, usurpa le pontificat:	7 Kiedy Seleukos zakończył życie, a władzę objął Antioch mający przydomek Epifanes, w niegodziwy sposób dostał się na arcykapłańskie stanowisko Jazon, brat Oniasza.
8 il promit au roi, au cours d'une entrevue, 360 talents d'argent et 80 talents à prélever surquelque autre revenu.	8 W czasie spotkania obiecywał on królowi trzysta sześćdziesiąt talentów w srebrze, a ponadto z innych jakichś dochodów osiemdziesiąt talentów.
9 Il s'engageait en outre à payer 150 autres talents si le roi lui donnait pouvoir d'établir ungymnase et une éphébie et de dresser la liste des Antiochéens de Jérusalem.	9 Ponadto jeszcze zobowiązał się do wypłacenia innych stu pięćdziesięciu, jeżeli mu będzie dozwolone urządzić własnym kosztem gimnazjum i efebion, a mieszkańców Jerozolimy zapisać jako Antiocheńczyków.
10 Le roi ayant consenti, Jason, dès qu'il eut saisi le pouvoir, amena ses frères de race à lapratique de la vie grecque.	10 Król zgodził się, a kiedy on objął władzę, zaraz zaczął narzucać swym rodakom grecki sposób życia.
11 Il supprima les franchises que les rois, par philanthropie, avaient accordées aux Juifs grâce àl'entremise de Jean, père de cet Eupolème qui sera envoyé en ambassade pour conclure un traité d'amitié etd'alliance avec les Romains; détruisant les institutions légitimes, Jason inaugura des usages contraires à la Loi.	11 Zniósł humanitarne przywileje królewskie, z jakich korzystali Żydzi dzięki staraniom Jana, ojca Eupolemosa, tego, który udał się w poselstwie, aby z Rzymianami zawrzeć traktat przyjaźni i wzajemnej obrony. Burząc Prawem uświęcone urządzenia, wprowadzał zwyczaje przeciwne Prawu.
12 Il se fit en effet un plaisir de fonder un gymnase au pied même de l'acropole, et il conduisitles meilleurs des éphèbes sous le pétase.	12 Umyślnie bowiem pod samym zamkiem wybudował gimnazjum i najlepszych młodzieńców zachęcił do włożenia kapelusza.
13 L'hellénisme atteignit une telle vigueur et la mode étrangère un tel degré, par suite del'excessive perversité de Jason impie et pas du tout pontife,	13 Nastąpiło tak wielkie rozkrzewienie hellenizmu i taka moda na obce obyczaje, pod wpływem niezwykłej nikczemności bezbożnika, nie-arcykapłana Jazona,
14 que les prêtres ne montraient plus aucun zèle pour le service de l'autel, mais que, méprisant leTemple et négligeant les sacrifices, ils se hâtaient de prendre part, dès l'appel du gong, à la distribution, prohibéepar la Loi, de l'huile dans la palestre;	14 że kapłani nie okazywali już żadnej gorliwości w służbie ołtarza, ale gardząc świątynią i zaniedbując ofiary, zaraz na sygnał [do rzucania] dyskiem spieszyli się, aby wziąć udział w niezgodnych z Prawem ćwiczeniach palestry.
15 ne faisant aucun cas des honneurs de leur patrie, ils estimaient au plus haut point les gloireshelléniques.	15 Za nic sobie mając zaszczyty ojczyste, za najpiękniejsze uważali greckie odznaczenia.
16 C'est bien pour ces raisons qu'ils se trouvèrent ensuite dans des situations pénibles, et qu'enceux-là mêmes dont ils cherchaient à copier les façons de vivre et auxquels ils voulaient ressembler en tout, ilsrencontrèrent des ennemis et des bourreaux.	16 Oto dlaczego znaleźli się w trudnym położeniu: w tych [bowiem], których życie chcieli naśladować i do których chcieli się upodobnić, znaleźli wrogów i ciemiężycieli.
17 On ne viole pas impunément les lois divines, c'est ce que démontrera la période suivante.	17 Występowanie bowiem przeciwko Bożym prawom nie ujdzie bezkarnie, ale to się okaże w chwili, która nastanie.
18 Comme on célébrait à Tyr les jeux quadriennaux en présence du roi,	18 Gdy w Tyrze wobec króla obchodzono co pięć lat urządzane igrzyska,
19 l'abject Jason envoya des ambassadeurs, à titre d'Antiochéens de Jérusalem, portant avec eux300 drachmes d'argent pour le sacrifice à Héraclès. Mais ceux-là mêmes qui les portaient jugèrent qu'il neconvenait pas de les affecter au sacrifice et qu'elles seraient réservées à une autre dépense.	19 bezecny Jazon wysłał jako widzów rzekomych przedstawicieli Jerozolimy, będących Antiocheńczykami. Zabrali oni ze sobą trzysta drachm w srebrze na ofiarę dla [boga] Heraklesa. Sami jednak ci, którzy je zabrali, uważali, że nie można i nie wypada ich złożyć na ofiarę, ale że trzeba je oddać na inny cel.
20 Ainsi, l'argent destiné au sacrifice d'Héraclès par celui qui l'envoyait fut affecté, à cause deceux qui l'apportaient, à la construction des trirèmes.	20 Tak więc to, co wysyłający przeznaczyli na ofiarę dla Heraklesa, dzięki przewożącym poszło na budowę trójrzędowców.
21 Apollonius, fils de Ménesthée, avait été envoyé en Egypte pour assister aux noces du roiPhilométor. Antiochus apprit que ce dernier était devenu hostile à ses affaires et se préoccupa de sa propresécurité: c'est ce qui l'amena à Joppé, d'où il se rendit à Jérusalem.	21 Gdy Apoloniusz, syn Menesteusa, został posłany do Egiptu na uroczystość wstąpienia na tron króla Filometora, Antioch dowiedział się, że ten [król] stał się wrogiem jego panowania, zatroszczył się więc o własne bezpieczeństwo. Dlatego też znalazłszy się w Jafie, udał się do Jerozolimy,
22 Grandement reçu par Jason et par la ville, il fut introduit à la lumière des flambeaux et aumilieu des acclamations. A la suite de quoi, il emmena l'armée camper en Phénicie.	22 gdzie bardzo uroczyście został przyjęty przez Jazona i miasto, przy świetle pochodni i wśród okrzyków. Później podobnie [uroczyście] razem z wojskiem udał się do Fenicji.
23 Au bout de trois ans, Jason envoya Ménélas, frère du Simon signalé plus haut, porter l'argentau roi et mener à bien les négociations des affaires urgentes.	23 Po upływie trzech lat Jazon posłał do Menelaosa, brata wyżej wspomnianego Szymona, aby odwiózł pieniądze dla króla i doprowadził do końca podjęte już pilne sprawy.
24 Ménélas, s'étant fait recommander au roi et l'ayant abordé avec les manières d'un personnagede marque, se fit attribuer le pontificat à lui-même, offrant 300 talents d'argent de plus que n'avait offert Jason.	24 On zaś stawiony przed króla olśnił go pozorami wpływów, zdobył więc dla siebie godność arcykapłańską, ofiarowując o trzysta talentów więcej od Jazona.
25 Muni des lettres royales d'investiture, il s'en revint, n'ayant rien qui fût digne de la grand-prêtrise mais n'apportant que les fureurs d'un tyran cruel et les rages d'une bête sauvage.	25 Zaopatrzony w listy królewskie wrócił z powrotem. Nie wykazał on wcale cech godnych stanowiska arcykapłana, bo tylko dyszał zawziętością okrutnego tyrana i złością dzikiego zwierza.
26 Ainsi Jason qui avait supplanté son propre frère, supplanté à son tour par un autre, dut gagneren fugitif l'Ammanitide.	26 Tak więc Jazon, który wygnał podstępnie własnego brata, sam został przez drugiego wygnany i zmuszony uciekać do kraju Ammonitów.
27 Quant à Ménélas, il possédait sans doute le pouvoir, mais il ne versait rien au roi des sommesqu'il lui avait promises.	27 Menelaos zaś objął władzę, nic jednak nie wypłacił z tych sum, które obiecał królowi,
28 Sostrate cependant, préfet de l'acropole, lui présentait des réclamations, car c'est à lui querevenait la perception des impôts. Aussi bien tous les deux furent-ils convoqués par le roi.	28 choć domagał się ich Sostratos, dowódca zamku. Do niego bowiem należało pobieranie podatków. Z tego powodu obydwaj zostali wezwani przed króla.
29 Tandis que Ménélas laissait pour le remplacer comme grand prêtre son propre frèreLysimaque, Sostrate laissait Kratès, le chef des Chypriotes.	29 Wtedy Menelaos zostawił w swoim zastępstwie na stanowisku arcykapłańskim Lizymacha, własnego brata, Sostratos zaś Kratesa, dowódcę Cypryjczyków.
30 Sur ces entrefaites, il arriva que les habitants de Tarse et de Mallos se révoltèrent parce queleurs villes avaient été données en présent à Antiochis, la concubine du roi.	30 Po tych wydarzeniach mieszkańcy Tarsu i Mallos zbuntowali się, dlatego że zostali podarowani królewskiej nałożnicy Antiochis.
31 Le roi alla donc en hâte régler cette affaire, laissant pour le remplacer Andronique, l'un desgrands dignitaires.	31 Król więc natychmiast wyruszył, aby te sprawy załagodzić, pozostawiając w swoich zastępstwie Andronika, jednego z dostojników.
32 Convaincu de saisir une occasion favorable, Ménélas déroba quelques vases d'or dusanctuaire, il en fit cadeau à Andronique et réussit à en vendre d'autres à Tyr et aux villes voisines.	32 Menelaos zaś w przekonaniu, że nadeszła odpowiednia chwila, przywłaszczył sobie i podarował Andronikowi niektóre złote naczynia świątynne. Inne zaś udało mu się sprzedać w Tyrze i w okolicznych miastach.
33 Devant l'évidence du fait, Onias lui adressa des reproches, après s'être retiré dans le lieuinviolable de Daphné voisine d'Antioche.	33 Upewniwszy się o tym Oniasz ostro go upominał, usunąwszy się na miejsce azylu do Dafne, które leży koło Antiochii.
34 En conséquence Ménélas, prenant à part Andronique le pressait de supprimer Onias.Andronique vint donc trouver Onias: se fiant à la ruse et lui tendant la main droite avec serment, il le décida,sans toutefois dissiper tout soupçon, à sortir de son asile, et le mit à mort sur-le-champ sans tenir compte de lajustice.	34 Na skutek tego Menelaos wziął na bok Andronika i wpłynął na niego, aby zgładził Oniasza. Ten więc przybył do Oniasza, namawiał go podstępnie do wyjścia i składając przysięgę podał mu swoją prawicę. Chociaż budził podejrzenia, udało mu się go skłonić do wyjścia z miejsca azylu. Natychmiast też zamordował go bez żadnych względów na sprawiedliwość.
35 Pour ce motif, non seulement les Juifs, mais aussi beaucoup de gens parmi les autres peuplesfurent indignés et trouvèrent intolérable le meurtre injuste de cet homme.	35 Z tej to przyczyny nie tylko Żydzi, ale również wielu spomiędzy innych narodów oburzonych było i zasmuconych zamordowaniem tego męża.
36 Lorsque le roi fut rentré des régions ciliciennes, les Juifs de la capitale et les Grecs quipartageaient leur haine de la violence vinrent le trouver au sujet du meurtre injustifié d'Onias.	36 Kiedy król powrócił z miast Cylicji, udali się do niego Żydzi z miasta oraz niektórzy Grecy oburzeni na to, że Oniasz został zamordowany wbrew prawu.
37 Antiochus, contristé jusqu'au fond de l'âme et touché de compassion, versa des larmes ausouvenir de la prudence et de la modération du défunt.	37 Antioch zaś głęboko zasmucony oraz poruszony współczuciem aż do łez nad zmarłym, ze względu na jego roztropność i wielką łagodność,
38 Enflammé d'indignation, il dépouilla immédiatement Andronique de la pourpre et déchira sesvêtements, puis l'ayant fait mener par toute la ville, il envoya hors de ce monde le meurtrier, à l'endroit même oùil avait exercé son impiété sur Onias, le Seigneur le frappant ainsi d'un juste châtiment.	38 zapłonąwszy gniewem natychmiast zdarł z Andronika purpurowy płaszcz i podarł jego szaty, i kazał go prowadzić przez całe miasto aż na to miejsce, na którym okazał na Oniaszu swoją bezbożność. Tam mordercę zgładził. Tak Pan wymierzył mu zasłużoną karę.
39 Or, un grand nombre de vols sacrilèges ayant été commis dans la ville par Lysimaqued'accord avec Ménélas, et le bruit s'en étant répandu au-dehors, le peuple s'ameuta contre Lysimaque, alors quebeaucoup d'objets d'or avaient déjà été dispersés.	39 Gdy Lizymach za zgodą Menelaosa popełnił wiele świętokradztw w mieście, a wieść o tym rozeszła się na zewnątrz, ludność zbuntowała się przeciw Lizymachowi. Wiele jednak złotych przedmiotów było już roztrwonionych.
40 Comme la multitude s'était soulevée, débordante de colère, Lysimaque arma près de 3.000hommes et prit l'initiative des violences; marchait en tête un certain Auranos, homme avancé en âge, et nonmoins en folie.	40 Kiedy zaś tłumy podniosły się, a ich gniew doszedł do szczytu, Lizymach uzbroił blisko trzy tysiące ludzi i rozpoczął niesprawiedliwe, gwałtowne postępowanie. Dowódcą był pewien Auranos posunięty w latach i nie mniej w głupocie.
41 Prenant conscience de l'attaque de Lysimaque, les uns s'armaient de pierres, les autres degourdins, certains prenaient à pleines mains la cendre qui se trouvait là, et tous assaillirent pêle-mêle les gens deLysimaque.	41 Widząc gwałtowne postępowanie Lizymacha, jedni pochwycili za kamienie, drudzy za kije, niektórzy zaś nabrali leżącego tam piasku i jeden przez drugiego rzucali na ludzi Lizymacha.
42 Aussi bien leur firent-ils beaucoup de blessés et quelques morts; ils mirent le reste en fuite et,quant au voleur sacrilège, ils le massacrèrent près du Trésor.	42 Skutkiem tego wielu z nich poranili, niektórych nawet zabili, wszystkich zaś zmusili do ucieczki. Samego świętokradcę zamordowali koło skarbca.
43 Sur ces faits un procès fut intenté à Ménélas.	43 W tych sprawach zostało wszczęte dochodzenie przeciwko Menelaosowi.
44 Lorsque le roi vint à Tyr, les trois hommes envoyés par le sénat soutinrent devant lui lajustice de leur cause.	44 Trzech mężów z rady starszych wniosło oskarżenie przeciw niemu, gdy król przybył do Tyru.
45 Voyant déjà la partie perdue, Ménélas promit des sommes importantes à Ptolémée, fils deDorymène, pour qu'il gagnât le roi à sa cause.	45 Menelaos widząc, że jest zgubiony, obiecał Ptolemeuszowi, synowi Dorymenesa, wielką sumę, aby ułagodzić króla.
46 Aussi Ptolémée, ayant emmené le roi sous un portique comme pour prendre le frais, le fitchanger d'avis,	46 Ptolemeusz zaś wziął ze sobą króla do perystylu, jak gdyby po to, aby się ochłodzić, i wpłynął na zmianę poglądów króla.
47 si bien qu'il renvoya Ménélas, l'auteur de tout ce mal, absous des accusations portées contrelui, et qu'il condamna à mort des malheureux qui, s'ils avaient plaidé leur cause même devant des Scythes,eussent été renvoyés innocents.	47 Uwolnił on Menelaosa, winnego wszystkiego zła, o jakie był oskarżony, nieszczęśliwych zaś, którzy byliby uniewinnieni, nawet gdyby ich oskarżono przed Scytami, skazał na śmierć.
48 Ceux donc qui avaient pris la défense de la ville, des bourgs et des vases sacrés subirent sansdélai cette peine injuste.	48 Zaraz też niesprawiedliwą karę ponieśli ci, którzy wstawili się za miasto, naród i święte naczynia.
49 Aussi vit-on même des Tyriens, outrés d'une telle méchanceté, pourvoir magnifiquement àleur sépulture.	49 Z tej przyczyny nawet mieszkańcy Tyru oburzeni urządzili im uroczysty pogrzeb.
50 Quant à Ménélas, grâce à la cupidité des puissants, il se maintint au pouvoir, grandissant enmalice et se posant en principal adversaire de ses concitoyens.	50 Menelaos zaś pozostał na stanowisku dzięki chciwości tych, którzy mieli władzę, będąc zaś głównym prześladowcą rodaków umacniał się w złu.