Sirach 11

NEW AMERICAN BIBLE	Biblia Tysiąclecia
1 The poor man's wisdom lifts his head high and sets him among princes.	1 Mądrość biednego podniesie mu głowę i posadzi go między możnymi.
2 Praise not a man for his looks; despise not a man for his appearance.	2 Nie wychwalaj męża z powodu jego pięknej postawy ani się nie brzydź człowiekiem z powodu jego wyglądu.
3 Least is the bee among winged things, but she reaps the choicest of all harvests.	3 Mała jest pszczoła wśród latających stworzeń, lecz owoc jej ma pierwszeństwo pośród słodyczy.
4 Mock not the worn cloak and jibe at no man's bitter day: For strange are the works of the LORD, hidden from men his deeds.	4 Nie chlub się ubraniem, które cię okrywa, a w dniu twej chwały nie bądź zarozumiały: zdumiewające są bowiem dzieła Pana i zakryte sprawy Jego przed ludźmi.
5 The oppressed often rise to a throne, and some that none would consider wear a crown.	5 Wielu poniżonych zasiadło na tronie, i ten, o którym nikt nie myślał, nosił koronę.
6 The exalted often fall into utter disgrace; the honored are given into enemy hands.	6 Wielu panujących bardzo zelżono i władców wydano w ręce obcych.
7 Before investigating, find no fault; examine first, then criticize.	7 Nie oskarżaj, zanim dokładnie nie zbadasz, najpierw zastanów się, a dopiero potem udzielaj nagany.
8 Before hearing, answer not, and interrupt no one in the middle of his speech.	8 Nie odpowiadaj, zanim nie wysłuchasz, a w środek mów nie wpadaj!
9 Dispute not about what is not your concern; in the strife of the arrogant take no part.	9 Nie wadź się o rzecz, która ci nie jest konieczna, i nie mieszaj się do sporów grzeszników!
10 My son, why increase your cares, since he who is avid for wealth will not be blameless? Even if you run after it, you will never overtake it; however you seek it, you will not find it.	10 Synu, nie bierz na siebie za wiele spraw, bo jeśli będziesz je mnożył, nie unikniesz szkody. I choćbyś pędził, nie dopędzisz, a uciekając nie uciekniesz.
11 One may toil and struggle and drive, and fall short all the more.	11 Niejeden pracuje, trudzi się i spieszy, a tym bardziej pozostaje w tyle.
12 Another goes his way a weakling and a failure, with little strength and great misery-- Yet the eyes of the LORD look favorably upon him; he raises him free of the vile dust,	12 Niejeden słaby potrzebuje pomocy, brak mu sił i obfituje w biedę, lecz gdy tylko oczy Pana łaskawie na niego spojrzą, wydźwignie On go z nędzy
13 Lifts up his head and exalts him to the amazement of the many.	13 i podniesie mu głowę, a wielu zdumieje się tym, co go spotkało.
14 Good and evil, life and death, poverty and riches, are from the LORD.	14 Dobra i niedole, życie i śmierć, ubóstwo i bogactwo pochodzą od Pana.
15 Wisdom and understanding and knowledge of affairs, love and virtuous paths are from the LORD.	15 Mądrość, wiedza i znajomość Prawa są od Pana, miłość drogi dobrych czynów są od Niego.
16 Error and darkness were formed with sinners from their birth, and evil grows old with evildoers.	16 Błąd i mrok stworzone są dla grzeszników, a dla tych, którzy są dumni z niegodziwości, nieszczęścia będą towarzyszami starości,
17 The LORD'S gift remains with the just; his favor brings continued success.	17 Dar Pana spocznie na ludziach bogobojnych, a upodobanie Jego na zawsze zapewni im szczęście.
18 A man may become rich through a miser's life, and this is his allotted reward:	18 Niejeden wzbogacił się mozołem i swoją chciwością, a oto udział jego w nagrodzie:
19 When he says: "I have found rest, now I will feast on my possessions," He does not know how long it will be till he dies and leaves them to others.	19 gdy powie: Znalazłem odpoczynek i teraz mogę żyć z moich dostatków - nie wie, ile czasu minie, a zostawi je innym i umrze.
20 My son, hold fast to your duty, busy yourself with it, grow old while doing your task.	20 Trwaj w przymierzu twoim i bądź mu oddany, a wypełniając je zestarzej się!
21 Admire not how sinners live, but trust in the LORD and wait for his light; For it is easy with the LORD suddenly, in an instant, to make a poor man rich.	21 Niech cię w podziw nie wprawiają czyny grzesznika, ufaj Panu i wytrwaj w twym trudzie, albowiem łatwą jest rzeczą w oczach Pana natychmiast i niespodziewanie wzbogacić ubogiego.
22 God's blessing is the lot of the just man, and in due time his hopes bear fruit.	22 Błogosławieństwo Pana nagrodą bogobojnych i prędko zakwitnie Jego błogosławieństwo.
23 Say not: "What do I need? What further pleasure can be mine?"	23 Nie mów: Czego potrzebuję i jakie dobra mam mieć od tej chwili?
24 Say not: "I am independent. What harm can come to me now?"	24 Nie mów: Wystarczam sam sobie i jakież zło może mnie obecnie spotkać?
25 The day of prosperity makes one forget adversity; the day of adversity makes one forget prosperity.	25 W czasie pomyślności zapomina się o przykrościach, a w czasie przykrości nie pamięta się o pomyślności.
26 For it is easy with the LORD on the day of death to repay man according to his deeds.	26 A dla Pana łatwą jest rzeczą w dzień śmierci oddać człowiekowi według jego postępowania.
27 A moment's affliction brings forgetfulness of past delights; when a man dies, his life is revealed.	27 Godzina nieszczęścia pokrywa zapomnieniem dobrobyt, a przy końcu życia wychodzą na jaw sprawy człowieka.
28 Call no man happy before his death, for by how he ends, a man is known.	28 Przed śmiercią nikogo nie nazywaj szczęśliwym, gdyż dopiero w ostatniej chwili poznaje się męża.
29 Bring not every man into your house, for many are the snares of the crafty one;	29 Nie wprowadzaj do domu swego każdego człowieka, różnorodne są bowiem podstępy oszusta.
30 Though he seem like a bird confined in a cage, yet like a spy he will pick out the weak spots.	30 Jak złowiona kuropatwa w klatce, tak serce pysznego: jak szpieg wypatruje on słabe strony,
31 The talebearer turns good into evil; with a spark he sets many coals afire.	31 podając dobre rzeczy za złe, przygotowuje zasadzkę i najlepszym twym zaletom przygania.
32 The evil man lies in wait for blood, and plots against your choicest possessions.	32 Przez iskrę węgiel napełnia się ogniem, a człowiek niegodziwy czyha na krew.
33 Avoid a wicked man, for he breeds only evil, lest you incur a lasting stain.	33 Strzeż się człowieka złego, który knuje niegodziwości, by nie sprowadził na ciebie hańby niezatartej.
34 Lodge a stranger with you, and he will subvert your course, and make a stranger of you to your own household.	34 Przyjmij obcego do domu, a wtrąci cię w zamieszanie i oddali cię od twoich najbliższych.