| 1 W czasie swojej wyprawy po górnej krainie król Antioch dowiedział się, że w Persji w Elimais, jest miasto sławne z bogactwa, ze srebra i złota, | 1 Cependant le roi Antiochus parcourait les provinces d'en haut. Il apprit qu'il y avait en Perseune ville du nom d'Elymaïs, fameuse par ses richesses, son argent et son or, |
| 2 że jest tam nadzwyczaj bogata świątynia, a w niej złote hełmy, pancerze i zbroja, jaką pozostawił tam król macedoński Aleksander, syn Filipa, który panował najpierw nad Grekami. | 2 avec un temple très riche renfermant des pièces d'armure en or, des cuirasses et des armesqu'y avait laissées Alexandre, fils de Philippe, roi de Macédoine, qui régna le premier sur les Grecs. |
| 3 Udał się więc tam, usiłował zdobyć miasto i obrabować je, to mu się jednak nie powiodło, gdyż mieszkańcy miasta poznali jego zamiary. | 3 Il vint donc tenter de prendre cette ville pour la piller, mais il n'y réussit pas, les gens de laville ayant eu connaissance de la chose. |
| 4 Stanęli do walki przeciwko niemu, a on musiał się wycofać. Z wielkim smutkiem powrócił stamtąd i udał się do Babilonu. | 4 Ils s'opposèrent à lui les armes à la main. Il fut mis en fuite et quitta les lieux avec beaucoupde tristesse pour regagner Babylone. |
| 5 Do Persji przybył do niego jakiś posłaniec z wiadomością, że pobite są te wojska, które były wysłane do ziemi judzkiej; | 5 Il était encore en Perse quand on vint lui annoncer la déroute des armées qui étaient entréesdans le pays de Juda. |
| 6 przede wszystkim wyruszył Lizjasz na czele ogromnego wojska i został przez nich pobity; oni zaś stali się naprawdę mocni dzięki broni, wojsku, a także dzięki wielkim łupom, które zabrali pobitemu wojsku; | 6 Lysias, en particulier, s'étant avancé avec une forte armée, avait dû fuir devant les Juifsdevenus plus redoutables grâce aux armes, aux ressources et à la quantité de dépouilles enlevées aux arméesvaincues; |
| 7 zburzyli ohydę, którą wybudowano na ołtarzu w Jerozolimie, świątynię wokoło otoczyli wysokimi murami jak poprzednio, a także jego miasto Bet-Sur. | 7 ceux-ci avaient renversé l'Abomination construite par lui sur l'autel à Jérusalem et entouréleur lieu saint de hautes murailles comme auparavant, ainsi que Bethsour, une de ses villes. |
| 8 Gdy król usłyszał o tych wypadkach, zdumiał się i przeraził do tego stopnia, że padł na łoże i ze smutku się rozchorował, bo nie tak się stało, jak sobie życzył. | 8 A ces nouvelles, le roi, frappé de stupeur, fut en proie à une violente agitation: il se jeta sur sacouche et tomba malade de chagrin parce que les choses ne s'étaient pas passées selon ses désirs. |
| 9 Przez wiele dni tam przebywał, gdyż przyszedł na niego ciężki smutek i nawet pomyślał, że umrze. | 9 Il demeura là plusieurs jours, retombant sans cesse dans une profonde mélancolie. Lorsqu'ilse vit sur le point de mourir, |
| 10 Przywołał więc wszystkich swoich przyjaciół i powiedział do nich: Sen odszedł od moich oczu, a troska gniecie me serce; | 10 il convoqua tous ses amis et leur dit: "Le sommeil s'est retiré de mes yeux et mon coeur estabattu par l'inquiétude. |
| 11 powiedziałem więc w swoim sercu: Doszedłem do tak wielkiej udręki i niepewności, w jakiej obecnie się znajduję, a przecież w używaniu swej władzy byłem łaskawy i miłosierny. | 11 Je me suis dit à moi-même: A quelle affliction suis-je réduit et en quel flot de tristesse suis-je maintenant plongé? Moi qui étais bon et aimé au temps de ma puissance! |
| 12 Teraz jednak przypominam sobie całe zło, którego dopuściłem się w Jerozolimie. Zabrałem bowiem wszystkie srebrne i złote naczynia, które tam się znajdowały, i bez przyczyny wydałem rozkaz, aby wytępić wszystkich mieszkańców ziemi judzkiej. | 12 Mais à cette heure je me souviens des maux dont j'ai été l'auteur à Jérusalem, quand je pristous les objets d'argent et d'or qui s'y trouvaient et que j'envoyai exterminer sans motif les habitants de Juda. |
| 13 Wiem, że dlatego właśnie spotkało mnie to nieszczęście, i oto od wielkiego smutku ginę na obcej ziemi. | 13 Je reconnais donc que c'est à cause de cela que ces malheurs m'ont atteint et que je meursd'une profonde affliction sur une terre étrangère!" |
| 14 Wtedy przywołał Filipa, jednego ze swych przyjaciół, i ustanowił go zarządcą nad całym swoim królestwem. | 14 Il fit appeler Philippe, un de ses amis, et l'établit sur tout le royaume. |
| 15 Potem wręczył mu diadem, płaszcz swój i sygnet, aby wychował jego syna, Antiocha, i wyuczył go tak, aby umiał rządzić. | 15 Il lui donna son diadème, sa robe et son sceau, pour qu'il prît soin de l'éducation et del'entretien d'Antiochus, son fils, en vue du trône. |
| 16 Tam też król Antioch zakończył swe życie w sto czterdziestym dziewiątym roku. | 16 Le roi Antiochus mourut en ce lieu, l'année 149. |
| 17 Gdy Lizjasz dowiedział się, że król zakończył swe życie, ustanowił królem jego syna Antiocha, którego wychowywał od samej młodości. Nadał mu też przydomek Eupator. | 17 Lysias, à la nouvelle de sa mort, lui donna pour successeur son fils Antiochus qu'il avaitélevé depuis son enfance et qu'il surnomma Eupator. |
| 18 Ci, którzy przebywali na zamku, robili wokoło świątyni zasadzki na Izraela. Na każdym kroku wyrządzali im krzywdy, a wspomagali pogan. | 18 Les gens de la Citadelle bloquaient Israël autour du sanctuaire et s'ingéniaient à lui faire dumal en toute occasion, et à soutenir les païens. |
| 19 Juda więc postanowił ich wytępić i zwołał cały lud, aby dokonać przeciw nim oblężenia. | 19 Résolu à les exterminer, Judas convoqua tout le peuple pour les assiéger. |
| 20 Zeszli się wszyscy razem i rozpoczęli oblężenie jego w sto pięćdziesiątym roku. Sprowadzono też kusze i machiny oblężnicze. | 20 On se rassembla et l'on mit le siège devant la Citadelle en l'an 150; on construisit desbatteries et des machines. |
| 21 Ale spomiędzy oblężonych wydostało się kilku, a dołączyli się do nich niektórzy bezbożni Izraelici, | 21 Mais des assiégés rompirent le blocus, et avec eux des Israélites impies, |
| 22 i poszli do króla, mówiąc: Ile jeszcze czasu upłynie, nim wydasz wyrok i zemścisz się za naszych braci? | 22 qui allèrent chez le roi et lui dirent: "Jusqu'à quand tarderas-tu à nous rendre justice et àvenger nos frères? |
| 23 Twojemu ojcu chętnie służyliśmy, wykonywaliśmy jego rozkazy i postępowaliśmy zgodnie z jego poleceniami. | 23 Nous avons consenti volontiers à servir ton père, à nous conduire selon ses ordres et àobserver ses édits; |
| 24 Dlatego oblężono nas na zamku, dlatego też synowie narodu naszego stali się wrogami dla nas. Ponadto mordowali każdego z naszych, kogo schwytali, i zrabowali nasze posiadłości. | 24 à cause de cela nos concitoyens nous ont pris en aversion. Bien plus, ils ont tué tous ceuxd'entre nous qui sont tombés entre leurs mains et ont pillé nos héritages. |
| 25 Wyciągnęli swe ręce nie tylko przeciwko nam, ale także przeciwko wszystkim swoim okolicznym krainom. | 25 Ils ont porté la main non seulement sur nous mais encore sur tous tes territoires. |
| 26 A oto dzisiaj oblegają zamek w Jerozolimie, aby go zdobyć. Umocnili nawet świątynię i Bet-Sur. | 26 Voici qu'ils investissent aujourd'hui la Citadelle de Jérusalem pour s'en rendre maîtres etqu'ils ont fortifié le sanctuaire et Bethsour. |
| 27 Jeżeli ze swej strony nie uprzedzisz ich jak najprędzej, to jeszcze gorszych rzeczy się dopuszczą i nie będziesz już mógł ich powstrzymać. | 27 Si tu ne te hâtes pas de les prévenir, ils en feront encore davantage et tu ne pourras plus lesarrêter." |
| 28 Gdy król to usłyszał, rozgniewał się i zwołał na naradę wszystkich swoich przyjaciół, dowódców swego wojska i przełożonych nad konnicą. | 28 A ces mots, le roi se mit en colère et réunit tous ses amis, les chefs de son armée et lesmaréchaux. |
| 29 Z innych państw i z wysp zamorskich przybywali do niego wynajęci żołnierze, | 29 Des autres royaumes et des îles de la mer il lui vint aussi des troupes mercenaires. |
| 30 a liczba jego wojska wynosiła sto tysięcy piechoty, dwadzieścia tysięcy konnicy i trzydzieści dwa słonie wyćwiczone w walce. | 30 Le nombre de ses forces s'éleva à 100.000 fantassins, 20.000 cavaliers et 32 éléphantsdressés au combat. |
| 31 Przeszli oni przez Idumeę i koło Bet-Sur rozłożyli się obozem. Przez wiele dni walczyli i budowali machiny oblężnicze, ale obrońcy robili wypady, palili je i walczyli mężnie. | 31 Ils vinrent par l'Idumée et assiégèrent Bethsour qu'ils combattirent longtemps à l'aide demachines. Mais les autres, opérant des sorties, y mettaient le feu et luttaient vaillamment. |
| 32 Wtedy Juda odstąpił od zamku i rozłożył się obozem pod Bet-Zacharia naprzeciwko królewskiego obozu. | 32 Alors Judas partit de la Citadelle et vint camper à Bethzacharia en face du camp royal. |
| 33 Wczesnym rankiem król wyruszył i szybko wyprowadził wojsko w stronę Bet-Zacharia. Wojska ustawiły się do bitwy i zagrano na trąbach. | 33 Le roi, debout de grand matin, enleva sa troupe d'un bond sur le chemin de Bethzacharia oùles armées prirent leur position de combat et sonnèrent de la trompette. |
| 34 Słoniom pokazano sok winnych jagód i morwy, aby je rozjuszyć do bitwy. | 34 On exposa à la vue des éléphants du jus de raisin et de mûre pour les disposer à l'attaque. |
| 35 Bestie poprzydzielano do falang i przy każdym słoniu ustawiono tysiąc żołnierzy ubranych w łańcuszkowe pancerze i mających głowy okryte hełmami z brązu. Ponadto do każdej bestii przydzielono po pięciuset wyborowych jeźdźców. | 35 Les bêtes furent réparties parmi les phalanges. Près de chaque éléphant on rangea millehommes cuirassés de cottes de mailles et coiffés de casques de bronze, sans compter 500 cavaliers d'éliteaffectés à chaque bête. |
| 36 Oni już przedtem byli do bestii przydzieleni: gdzie ona była, tam byli i oni, gdzie ona szła, tam szli i oni razem z nią i nigdy od niej nie odstępowali. | 36 Ceux-ci prévenaient tous les mouvements de la bête et l'accompagnaient partout sans jamaiss'en éloigner. |
| 37 Na każdej bestii była przy pomocy specjalnych urządzeń umocowana wieża, która ją okrywała, a na niej wojenne narzędzia i czterech żołnierzy, którzy z niej walczyli, a oprócz tego kierujący nią Hindus. | 37 Sur chaque éléphant, comme appareil défensif, une solide tour de bois était assujettie par dessangles, et dans chacune se trouvaient les trois guerriers combattant sur les bêtes, en plus de leur cornac. |
| 38 Pozostała część konnicy ustawiła się po jednej i po drugiej stronie, na dwóch skrzydłach wojska, ażeby wrogów odstraszyć i zabezpieczyć walczące falangi. | 38 Quant au reste de la cavalerie, le roi la répartit sur les deux flancs de l'armée pour harcelerl'ennemi et couvrir les phalanges. |
| 39 Gdy słońce zaczęło się odbijać w złotych i brązowych tarczach, to aż góry od nich zajaśniały i błyszczały jak ogniste pochodnie. | 39 Lorsque le soleil frappa de ses rayons les boucliers d'or et d'airain, les montagnes en furentilluminées et brillèrent comme des flambeaux allumés. |
| 40 Pewna część królewskiego wojska rozciągnęła się po pochyłości góry, a niektórzy byli w dolinie. Tak zaczęli bitwę pewni siebie i w całkowitym porządku. | 40 Une partie de l'armée royale se déploya sur les hauts de la montagne et une autre encontrebas; ils avançaient en formation solide et ordonnée. |
| 41 Zadrżeli wszyscy, którzy usłyszeli głos nadciągającej ogromnej ich liczby i chrzęst zbroi. Było to bowiem wojsko bardzo wielkie i mocne. | 41 Tous étaient troublés en entendant les clameurs de cette multitude, le bruit de sa marche etle fracas de ses armes, armée immense et forte s'il en fut. |
| 42 Juda ze swym wojskiem przybliżył się także, aby rozpocząć bitwę, i z królewskiego wojska padło sześciuset żołnierzy. | 42 Judas et sa troupe s'avancèrent pour engager le combat, et 600 hommes de l'armée du roisuccombèrent. |
| 43 Eleazar Auaran zauważył, że jedna z bestii ma na sobie królewskie pancerze. Była ona większa od wszystkich innych bestii. Sądził on, że na niej jest król. | 43 Eléazar surnommé Auârân aperçut alors une des bêtes caparaçonnée d'un harnais royal etsurpassant toutes les autres par la taille. S'imaginant que le roi était dessus, |
| 44 Poświęcił się więc, żeby uratować swój naród, a równocześnie zapewnić sobie wieczną sławę. | 44 il se sacrifia pour sauver son peuple et acquérir un nom immortel. |
| 45 Odważnie i szybko przedostał się do niej przez środek falangi, zadając śmierć na prawo i na lewo, tak że odstępowano od niego na jedną i drugą stronę. | 45 Il eut la hardiesse de courir sur la bête au milieu de la phalange, tuant à droite et à gauche, sibien que, devant lui, les ennemis s'écartèrent de part et d'autre. |
| 46 Wtedy podszedł do słonia, przebił go od spodu i zabił, a słoń padając na ziemię przywalił go. Tak oddał tam życie. | 46 S'étant glissé sous l'éléphant, il le frappa par en dessous et le tua. La bête s'écroula à terresur Eléazar qui mourut sur place. |
| 47 Gdy oni zobaczyli siłę królewską i napór jego wojska, wycofali się. | 47 Les Juifs, voyant les forces du royaume et l'impétuosité des troupes, se retirèrent devantelles. |
| 48 Część królewskiego wojska wyszła przeciwko nim w stronę Jerozolimy. Król zaś rozłożył obóz, aby walczyć przeciw Judei i przeciw górze Syjon. | 48 L'armée royale monta au-devant des Juifs à Jérusalem, et le roi mit en état de siège la Judéeet le mont Sion, |
| 49 Z tymi, którzy byli w Bet-Sur, zawarł pokój. Wyszli oni z miasta, bo w kraju był rok szabatowy, a nie mieli dość żywności na to, aby mogli dłużej wytrzymać w zamknięciu. | 49 tandis qu'il faisait la paix avec ceux de Bethsour qui évacuèrent la ville: ils n'avaient pas devivres pour soutenir un siège, car c'était l'année sabbatique accordée à la terre. |
| 50 Król więc zajął Bet-Sur i pozostawił w nim załogę do strzeżenia go. | 50 Le roi prit Bethsour et y plaça une garnison pour la garder. |
| 51 Sam zaś rozpoczął oblężenie świątyni, które trwało przez długi czas. Ustawił tam kusze i oblężnicze machiny, mianowicie: balisty do wyrzucania ognia i kamieni, balisty do rzucania strzał i proce. | 51 Il assiégea assez longtemps le sanctuaire, dressant contre lui batteries et machines, lance-flammes et balistes, scorpions pour flèches et frondes. |
| 52 Oni jednak przeciwko ich oblężniczym machinom zrobili swoje machiny wojenne i bronili się przez długi czas. | 52 Les assiégés aussi dressèrent des machines contre celles des assiégeants et l'on combattitlongtemps. |
| 53 W spiżarniach brakowało im jednak żywności, bo był to siódmy rok, a resztę zapasów zjedli ci, których spomiędzy pogańskich narodów przyprowadzono do Judei. | 53 Mais il n'y avait pas de vivres dans les dépôts parce que c'était la septième année et que lesIsraélites ramenés en Judée du milieu des nations avaient consommé les dernières réserves. |
| 54 W świątyni więc pozostało już tylko niewielu obrońców, bo głód im bardzo dokuczał, i porozchodzili się każdy do swojej rodzinnej miejscowości. | 54 On laissa peu d'hommes dans le saint lieu parce qu'on était en proie à la famine; les autres sedispersèrent chacun chez soi. |
| 55 Wtedy Lizjasz dowiedział się, że Filip, którego król Antioch jeszcze za życia ustanowił wychowawcą swego syna Antiocha, aby go nauczyć rządzić królestwem, | 55 Philippe, que le roi Antiochus avait de son vivant choisi pour élever Antiochus, son fils, envue du trône, |
| 56 powrócił z Persji i Medii razem z wojskiem, które było przy królu, i stara się o objęcie władzy. | 56 était revenu de Perse et de Médie avec les troupes qui avaient accompagné le roi, etcherchait à s'emparer de la direction des affaires. |
| 57 Wobec tego Lizjasz pospiesznie dał znak, aby odstąpić od oblężenia. Do króla, do dowódców wojska i do żołnierzy mówił: Codziennie nas ubywa, żywności mamy mało, a miejsce, które oblegamy, jest warowne. Ponadto zaś sprawy królestwa na nas czekają. | 57 Lysias n'eut rien de plus pressé que de signifier le départ. Il dit au roi, aux généraux del'armée et aux hommes: "Nous dépérissons chaque jour, notre ration se fait maigre et le lieu que nous assiégeonsest bien fortifié. Du reste, les affaires du royaume nous attendent. |
| 58 Teraz więc podajmy prawicę tym ludziom, zawrzyjmy pokój z nimi i z całym ich narodem. | 58 Donnons donc la main droite à ces hommes, faisons la paix avec eux et avec toute leurnation. |
| 59 Pozwólmy, niech postępują zgodnie ze swoimi obyczajami, tak jak to robili poprzednio. Rozgniewali się oni bowiem i zrobili to wszystko z powodu tych obyczajów, których myśmy im zakazali. | 59 Accordons-leur de vivre suivant leurs coutumes comme auparavant, car c'est à cause descoutumes que nous avons abolies qu'ils se sont irrités et ont fait tout cela." |
| 60 Słowa te spodobały się królowi i dowódcom. Wysłał poselstwo w sprawie zawarcia pokoju, a oni je przyjęli. | 60 Le roi et les chefs approuvant ce motif, il envoya traiter de la paix avec les Juifs, quiacceptèrent. |
| 61 Gdy król i dowódcy złożyli im zaprzysiężone zapewnienie, wtedy wyszli z twierdzy. | 61 Le roi et les chefs confirmèrent l'accord par serment et là-dessus les assiégés sortirent de laforteresse. |
| 62 Król udał się na górę Syjon, a kiedy zobaczył, jak to miejsce zostało umocnione, złamał przysięgę, którą złożył poprzednio, i mur wokoło rozkazał zburzyć. | 62 Alors le roi entra au mont Sion et, voyant la force de ce lieu, il viola le serment qu'il avaitprêté et donna l'ordre de démanteler toute l'enceinte. |
| 63 Potem zaś szybko odjechał i udał się do Antiochii. Zastał tam Filipa panującego nad miastem; pobił go więc i miasto siłą opanował. | 63 Puis il partit en toute hâte et retourna à Antioche où il trouva Philippe maître de la ville. Illui livra bataille et s'empara de la ville par la force. |
