2 Maccabees 9

NEW JERUSALEM	Biblia Tysiąclecia
1 At about the same time, Antiochus was beating a disorderly retreat from Persia.	1 W tym czasie Antioch wracał niesławnie z miast położonych w Persji.
2 He had entered the city cal ed Persepolis, planning to rob the temple and occupy the city; but thepopulation at once sprang to arms to defend themselves, with the result that Antiochus was routed by theinhabitants and forced to beat a humiliating retreat.	2 Wszedł bowiem do miasta zwanego Persepolis i miał zamiar zrabować świątynię i opanować miasto. Z tego powodu wybuchło wśród tłumów powstanie i pochwycono za broń. Antioch został przez mieszkańców tego kraju zmuszony do ucieczki i do upokarzającego wycofania się.
3 On his arrival in Ecbatana he learned what had happened to Nicanor and to Timotheus' forces.	3 Kiedy był koło Ekbatany, dowiedział się o tym, co spotkało Nikanora i żołnierzy Tymoteusza.
4 Flying into a passion, he resolved to make the Jews pay for the disgrace inflicted by those who hadrouted him, and with this in mind he ordered his charioteer to drive without stopping and get the journey over.But the sentence of Heaven was already hanging over him. In his pride, he had said, 'When I reach Jerusalem, Ishall turn it into a mass grave for the Jews.'	4 Zapłonął więc gniewem i zamierzał na Żydach pomścić zło, jakie cierpiał ze strony tych, którzy go zmusili do ucieczki. Dlatego polecił woźnicy, aby jechał bez wytchnienia i przyspieszył koniec podróży. Jednakże sąd Nieba był już nad nim. W swoim gniewie bowiem tak się wyraził: Jerozolimę, skoro tylko tam się znajdę, uczynię zbiorowym grobem Żydów.
5 But the al -seeing Lord, the God of Israel, struck him with an incurable and unseen complaint. Thewords were hardly out of his mouth when he was seized with an incurable pain in his bowels and withexcruciating internal torture;	5 Ale wszystkowidzący Pan, Bóg Izraela, dotknął go nieuleczalnym i niewidocznym cierpieniem. Zaledwie bowiem wypowiedział te słowa, pochwycił go nieznośny ból wnętrzności i straszne męki wewnątrz ciała.
6 and this was only right, since he had inflicted many barbaric tortures on the bowels of others.	6 Było to całkowicie sprawiedliwe, gdyż on wielu różnorodnymi katuszami zadawał męki wnętrznościom innych ludzi.
7 Even so, he in no way diminished his arrogance; stil bursting with pride, breathing fire in his wrathagainst the Jews, he was in the act of ordering an even keener pace when the chariot gave a sudden lurch andout he fel and, in this serious fal , was dragged along, every joint of his body wrenched out of place.	7 On tymczasem nie ustępował nic ze swej nieokiełznanej pychy. W dalszym ciągu pełen zarozumiałości, dysząc ogniem i złością przeciwko Żydom, rozkazał jeszcze przyspieszyć podróż. Wtedy to nagle wypadł z wozu, który niósł go z szumem, a upadek jego był tak nieszczęśliwy, że doznał porażenia wszystkich części ciała.
8 He who only a little while before had thought in his superhuman boastfulness he could command thewaves of the sea, he who had imagined he could weigh mountain peaks in a balance, found himself flat on theground and then being carried in a litter, a visible demonstration to al of the power of God,	8 I ten, który niedawno w swojej nadludzkiej pysze był przekonany, że może rozkazywać falom morskim i wyobrażał sobie, że na wagę może rzucić szczyty gór, znalazł się na ziemi, skąd zabrano go do lektyki, co było wyraźnym dla wszystkich przykładem mocy Bożej.
9 in that the very eyes of this godless man teemed with worms and his flesh rotted away while helingered on in agonising pain, and the stench of his decay sickened the whole army.	9 Doszło do tego, że nawet z oczu bezbożnika wydobywały się robaki, a ciało jego za życia w boleściach i mękach odpadało kawałkami, na skutek zaś przykrej woni, jak się od niego rozchodziła, całe wojsko cierpiało na mdłości.
10 A short while before, he had thought to grasp the stars of heaven; now no one could bring himself toact as his bearer, for the stench was intolerable.	10 Tego, któremu krótko przedtem wydawało się, że dotyka gwiazd na niebie, nikt nie mógł znieść, tak nieznośnie silny był zaduch.
11 Then and there, as a consequence, in his shattered state, he began to shed his excessive pride andcome to his senses under the divine lash, spasms of pain overtaking him.	11 Odtąd jednak złamany rozpoczął pozbywać się swojej wielkiej pychy i dochodzić do zrozumienia, że pod biczem Bożym z każdą chwilą wzmagają się jego cierpienia.
12 His stench being unbearable even to himself, he exclaimed, 'It is right to submit to God; no mortalshould aspire to equality with the Godhead.'	12 Kiedy zaś nawet on sam nie mógł znieść własnej woni, powiedział te słowa: Słuszną jest rzeczą poddanie się Bogu, a kto jest śmiertelny, nie powinien się uważać za równego Bogu.
13 The wretch began to pray to the Master, who would never take pity on him now, declaring	13 Modlił się też nikczemnik do Pana, który już nad nim nie miał się zlitować.
14 that the holy city, towards which he had been speeding to rase it to the ground and turn it into a massgrave, should be declared free;	14 Obiecywał, że Święte Miasto, do którego spieszył się, aby je zrównać z ziemią i uczynić zbiorowym grobem, uzna za wolne,
15 as for the Jews, whom he had considered as not even worth burying, so much carrion to be thrownout with their children for birds and beasts to prey on, he would give them al equal rights with the Athenians;	15 a Żydów, o których sądził, iż nie są warci tego, aby ich w grobie pochowano, ale że będą żerem dla ptaków razem ze swoimi dziećmi albo będą porzuceni dzikim zwierzętom, wszystkich ich zrówna z Ateńczykami;
16 the holy Temple which he had once plundered he would now adorn with the finest offerings; he wouldrestore al the sacred vessels many times over; he would defray from his personal revenue the expensesincurred for the sacrifices;	16 święty przybytek, który poprzednio ograbił, przyozdobi najpiękniejszymi darami, wszystkie różnorodne święte naczynia zwróci, a wydatki potrzebne na ofiary pokryje z własnych dochodów,
17 and, to crown al , he would himself turn Jew and visit every inhabited place, proclaiming the power ofGod.	17 do tego zaś jeszcze zostanie Żydem i obejdzie wszystkie miejsca zamieszkałe, aby ogłaszać moc Bożą.
18 Finding no respite at al from his suffering, God's just sentence having overtaken him, he abandonedal hope for himself and wrote the Jews the letter transcribed below, which takes the form of an appeal in theseterms:	18 Boleści nic nie ustępowały, bo przyszedł na niego sprawiedliwy sąd Boży. Widząc, że jest w beznadziejnym stanie, napisał do Żydów list, który niżej jest załączony, a który ma cechy pokornej prośby, następującej treści:
19 'To the excel ent Jews, to the citizens, Antiochus, king and commander-in-chief, sends heartygreetings, wishing them al health and prosperity.	19 Król i wódz Antioch, Żydom, szlachetnym obywatelom - wiele pozdrowień i życzeń zdrowia i powodzenia.
20 'If you and your children are wel and your affairs as you would wish, we are profoundly thankful.	20 Jeżeli zdrowi jesteście razem z waszymi dziećmi, jeżeli ponadto sprawy układają się wam zgodnie z życzeniem, to jestem bardzo głęboko wdzięczny Niebu.
21 For my part, I cherish affectionate memories of you. 'On my return from the country of Persia I felseriously il , and thought it necessary to make provision for the common security of al .	21 Ja zaś leżę chory, ale was jak kochający przyjaciel wspominam. Powracając z miejscowości położonych w Persji zapadłem na niebezpieczną chorobę. Uważam jednak za konieczne czuwać nad wspólnym dobrem wszystkich.
22 Not that I despair of my condition, for I have great hope of shaking off the malady,	22 Nie rozpaczam nad swoim zdrowiem, przeciwnie, mam wiele nadziei, że wyjdę z tej choroby.
23 but considering how my father, whenever he was making an expedition into the uplands, woulddesignate his successor	23 Baczę jednak na to, że nawet ojciec w tym czasie, kiedy wyruszył z wojskiem do górnej krainy, wyznaczył swojego następcę.
24 so that, in case of any unforeseen event or disquieting rumour, the people of the provinces mightknow to whom he had left the conduct of affairs, and thus remain undisturbed;	24 Jeżeliby bowiem zaszło coś niespodziewanego albo opowiadano coś fałszywego, mieszkańcy prowincji powinni wiedzieć, komu jest pozostawione kierowanie sprawami, i nie powinni się niepokoić.
25 furthermore, being wel aware that the sovereigns on our frontiers and the neighbours of our realm arewatching for opportunities and waiting to see what wil happen, I have designated as king my son Antiochus,whom I have more than once entrusted and commended to most of you when I was setting out for the uplandsatrapies; a transcript of my letter to him is appended hereto.	25 Ponadto mając na uwadze, że zarówno bliskie państwa, jak i daleko od królestwa leżące, szukają chwili stosownej i czekają, co nastąpi, mianuję królem mego syna Antiocha. Często wyruszając do górnych satrapii powierzałem go i polecałem już bardzo wielu z was. Piszę zaś do niego to, co jest załączone.
26 I therefore urge and require you, being mindful of the benefits both public and personal received fromme, that you each persist in those sentiments of goodwil that you harbour towards me.	26 Upominam więc was i proszę, abyście pamiętali o tych dobrodziejstwach, które otrzymaliście razem ze wszystkimi oraz sami osobiście, i aby każdy tę przychylność, jaką obecnie ma wobec mnie, zachował także wobec mojego syna.
27 I am confident that he wil pursue my own policy with benevolence and humanity, and wil proveaccommodating to your interests.'	27 Jestem bowiem przekonany, że on łagodnie i po ludzku będzie postępował według moich zasad i będzie z wami w dobrych stosunkach.
28 And so this murderer and blasphemer, having endured sufferings as terrible as those which he hadmade others endure, met his pitiable fate, and ended his life in the mountains far from his home.	28 Ten więc zabójca i bluźnierca, cierpiąc największe boleści, tak jak to dla innych postanowił, na obcej ziemi, w górach, w nędzny sposób zakończył życie.
29 His comrade Philip brought back his body, and then, fearing Antiochus' son, withdrew to Egypt, to thecourt of Ptolemy Philometor.	29 Ciało jego pochował Filip, jego serdeczny przyjaciel, który jednak w obawie przed synem Antiocha uciekł do Ptolemeusza Filometora do Egiptu.