Genesis 41

DOUAI-RHEIMS	Biblia Tysiąclecia
1 After two years Pharao had a dream. He thought he stood by the river,	1 W dwa lata później faraon miał sen. [Śniło mu się, że] stał nad Nilem.
2 Out of which came up seven kine, very beautiful and fat: and they fed in marshy places.	2 I oto z Nilu wyszło siedem krów pięknych i tłustych, które zaczęły się paść wśród sitowia.
3 Other seven also came up out of the river, ill favoured, and leanfleshed: and they fed on the very bank of the river, in green places:	3 Ale oto siedem innych krów wyszło z Nilu, brzydkich i chudych, które stanęły obok tamtych nad brzegiem Nilu.
4 And they devoured them, whose bodies were very beautiful and well conditioned. So Pharao awoke.	4 Te brzydkie i chude krowy pożarły siedem owych krów pięknych i tłustych. Faraon przebudził się.
5 dummy verses inserted by amos	5 A kiedy znów zasnął, miał drugi sen. Przyśniło mu się siedem kłosów wyrastających z jednej łodygi, zdrowych i pięknych.
6 He slept again, and dreamed another dream: Seven ears of corn came up upon one stalk full and fair:	6 A oto po nich wyrosło siedem kłosów pustych i zniszczonych wiatrem wschodnim.
	7 I te puste kłosy pochłonęły owych siedem kłosów zdrowych i pełnych. Potem faraon przebudził się. Był to tylko sen.
8 Then seven other ears sprung up thin and blasted,	8 Rano faraon, zaniepokojony, rozkazał wezwać wszystkich wróżbitów egipskich oraz wszystkich mędrców i opowiedział im, co mu się śniło. Nie było jednak nikogo, kto by umiał wytłumaczyć faraonowi te sny.
9 And devoured all the beauty of the former. Pharao awaked after his rest:	9 Wtedy przełożony podczaszych rzekł do faraona: Dzisiaj wyznam moje grzechy.
10 And when morning was come, being struck with fear, he sent to all the interpreters of Egypt, and to all the wise men: and they being called for, he told them his dream, and there was not any one that could interpret it.	10 Faraon, rozgniewawszy się na swego sługę oddał mnie, a ze mną i przełożonego piekarzy pod straż do domu przełożonego dworzan.
11 Then at length the chief butler remembering, said: I confess my sin:	11 I wtedy mieliśmy obaj jednej nocy sen, on inny a ja inny.
12 The king being angry with his servants, commanded me and the chief baker to be cast into the prison of the captain of the soldiers:	12 A był tam z nami pewien młody Hebrajczyk, sługa przełożonego dworzan. Opowiedzieliśmy mu, a on wytłumaczył nam nasze sny, tłumacząc sen każdego z nas.
13 Where in one night both of us dreamed a dream foreboding things to come.	13 I stało się tak, jak nam je wytłumaczył: mnie przywrócił [faraon] na mój urząd, a jego powiesił.
14 There was there a young man a Hebrew, servant to the same captain of the soldiers: to whom we told our dreams,	14 Wtedy faraon kazał wezwać Józefa. Wyprowadzono go więc pospiesznie z lochu, a on, ogoliwszy się oraz zmieniwszy szaty, przyszedł do faraona.
15 And we heard what afterwards the event of the thing proved to be so. For I was restored to my office: and he was hanged upon a gibbet.	15 Faraon rzekł do Józefa: Miałem sen, którego nikt nie umie wytłumaczyć. Ja zaś słyszałem, jak mówiono o tobie, że skoro usłyszysz sen, zaraz go wytłumaczysz.
16 Forthwith at the king's command, Joseph was brought out of the prison, and they shaved him, and changing his apparel, brought him in to him.	16 Józef tak odpowiedział faraonowi: Nie ja, lecz Bóg da pomyślną odpowiedź tobie, o faraonie.
17 And he said to him: I have dreamed dreams, and there is no one that can expound them: Now I have heard that thou art very wise at interpreting them.	17 Faraon zaczął więc opowiadać Józefowi: Śniło mi się, że stałem nad brzegiem Nilu.
18 Joseph answered: Without me, God shall give Pharao a prosperous answer.	18 I nagle z Nilu wyszło siedem krów tłustych i pięknych, które zaczęły się paść wśród sitowia.
19 So Pharao told what he had dreamed: Methought I stood upon the bank of the river,	19 A oto siedem krów innych wyszło za nimi, chudych i tak brzydkich, że podobnie brzydkich nie widziałem w całym Egipcie.
20 And seven kine came up out of the river exceeding beautiful and full of flesh: and they grazed on green places in a marshy pasture.	20 Krowy chude i brzydkie pożarły owych siedem krów pierwszych, tłustych.
21 And behold, there followed these, other seven kine, so very ill favoured and lean, that I never saw the like in the land of Egypt:	21 Gdy te znalazły się w ich brzuchach, nie było wcale znać, że tam weszły; te, które je pożarły, były nadal tak samo chude jak poprzednio. I ocknąłem się.
22 And the devoured and consumed the former,	22 A potem zobaczyłem we śnie siedem kłosów wyrastających z jednej łodygi, zdrowych i pięknych.
23 And yet gave no mark of their being full: but were as lean and ill favoured as before. I awoke, and then fell asleep again,	23 Lecz oto siedem kłosów zeschniętych, pustych, zniszczonych wiatrem wschodnim wyrosło po nich.
24 And dreamed a dream: Seven ears of corn grew upon one stalk, full and very fair.	24 I te puste kłosy pochłonęły owych siedem kłosów pięknych. A gdy to opowiedziałem wróżbitom, żaden nie potrafił mi wytłumaczyć.
25 Other seven also thin and blasted, sprung of the stock:	25 Józef rzekł do faraona: Sen twój, o faraonie, jest jeden. To, co Bóg zamierza uczynić, zapowiedział tobie, faraonie.
26 And they devoured the beauty of the former: I told this dream to the conjecturers, and there is no man that can expound it.	26 Siedem krów pięknych - to siedem lat, i siedem kłosów pięknych - to też siedem lat; jest to bowiem sen jeden.
27 Joseph answered: The king's dream is one: God hath shewn to Pharao what he is about to do.	27 Siedem zaś krów chudych i brzydkich, które wyszły za tamtymi, i siedem kłosów pustych i zniszczonych wiatrem wschodnim - to też siedem lat - głodu.
28 The seven beautiful kine, and the seven full ears, are seven years of plenty: and both contain the same meaning of the dream.	28 To, o czym mówię faraonowi, Bóg uczyni tak, jak pokazał faraonowi.
29 And the seven lean and thin kine that came up after them, and the seven thin ears that were blasted with the burning wind, are seven years of famine to come:	29 Bo nadejdzie siedem lat obfitości wielkiej w całym Egipcie.
30 Which shall be fulfilled in this order:	30 A po nich nastanie siedem lat głodu; i pójdzie w niepamięć cała ta obfitość w Egipcie, gdy głód będzie niszczył kraj.
31 Behold, there shall come seven years of great plenty in the whole land of Egypt:	31 Nie będą już wiedzieli o obfitości w tym kraju wskutek głodu, który potem nadejdzie, bo będzie to głód bardzo ciężki.
32 After which shall follow other seven years of so great scacity, that all the abundance before shall be forgotten: for the famine shall consume all the land,	32 Ponieważ ten sen powtórzył się dwukrotnie, faraonie, Bóg to już postanowił i Bóg niebawem to uczyni.
33 And the greatness of the scarcity shall destroy the greatness of the plenty.	33 Teraz więc niech faraon upatrzy sobie kogoś roztropnego i mądrego i ustanowi go zarządcą Egiptu.
34 And for that thou didst see the second time a dream pertaining to the same thing: it is a token of the certainty, and that the word of God cometh to pass, and is fulfilled speedily.	34 Niech faraon tak ustanowi nadzorców, by zebrać piątą część urodzajów w Egipcie podczas siedmiu lat obfitości.
35 Now therefore let the king provide a wise and industrious man, and make him ruler over the land of Egypt:	35 Niechaj oni nagromadzą wszelką żywność podczas tych lat pomyślnych, które nadejdą. Niechaj gromadzą zboże do rozporządzenia faraona jako zaopatrzenie dla miast i niechaj go strzegą.
36 That he may appoint overseers over all the countries: and gather into barns the fifth part of the fruits, during the seven fruitful years,	36 A będzie ta żywność zachowana dla kraju na siedem lat głodu, które nastaną w Egipcie. Tak więc nie wyginie [ludność] tego kraju z głodu.
37 That shall now presently ensue: and let all the corn be laid up under Pharao's hands and be reserved in the cities.	37 Słowa te podobały się faraonowi i wszystkim jego dworzanom.
38 And let it be in readiness, against the famine of seven years to come, which shall oppress Egypt, and the land shall not consumed with scarcity.	38 Rzekł więc faraon do swych dworzan: Czyż będziemy mogli znaleźć podobnego mu człowieka, który miałby tak jak on ducha Bożego?
39 The counsel pleased Pharao and all his servants.	39 A potem faraon rzekł do Józefa: Skoro Bóg dał ci poznać to wszystko, nie ma nikogo, kto by ci dorównał rozsądkiem i mądrością!
40 And he said to them: Can we find such another man, that is full of the spirit of God?	40 Ty zatem będziesz nad moim dworem i twoim rozkazom będzie posłuszny cały mój naród. Jedynie godnością królewską będę cię przewyższał.
41 He said therefore to Joseph: Seeing God hath shewn thee all that thou hast said, can I find one wiser and one like unto thee?	41 I powiedział faraon Józefowi: Oto ustanawiam cię rządcą całego Egiptu!
42 Thou shalt be over my house, and at the commandment of thy mouth all the people shall obey: only in the kingly throne will I be above thee.	42 Po czym faraon zdjął swój pierścień z palca i włożył go na palec Józefa, i kazał go oblec w szatę z najczystszego lnu, a potem zawiesił mu na szyi złoty łańcuch.
43 And again Pharao said to Joseph: Behold, I have appointed thee over the whole land of Egypt.	43 I kazał go obwozić na drugim swym wozie, a wołano przed nim: Abrek! Faraon ustanawiając Józefa rządcą całego Egiptu,
44 And he took his ring from his own hand, and gave it into his hand: and he put upon him a robe of silk, and put a chain of gold about his neck.	44 rzekł do niego: Ja jestem faraonem, ale bez twej zgody nikt nie ośmieli się czegokolwiek przedsięwziąć w całym kraju egipskim,
45 And he made him go up into his second chariot, the crier proclaiming that all should bow their knee before him, and that they should know he was made govenor over the whole land of Egypt.	45 i nadał Józefowi imię Safnat Paneach. Dał mu też za żonę Asenat, córkę kapłana z On, imieniem Poti Fera. I tak stał się Józef rządcą Egiptu.
46 And the king said to Joseph: I am Pharao; without thy commandment no man shall move hand or foot in all the land of Egypt.	46 Józef miał lat trzydzieści, gdy stanął przed faraonem, królem egipskim. Józef wyszedłszy od faraona objeżdżał cały kraj.
47 And he turned his name, and called him in the Eyyptian tounge, The saviour of the world. And he gave him to wife Asenth the daughter of Putiphare priest of Heliopolis. Then Joseph went out to the land of Egypt:	47 I gdy ziemia rodziła przez siedem lat w wielkiej obfitości,
48 (Now he was thirty years old when he stood before king Pharao) and he went round all the countries of Egypt.	48 gromadził wszelką żywność w tych siedmiu latach [urodzaju], które nastały w Egipcie, i składał ją w miastach; w każdym mieście gromadził żywność z pól okolicznych.
49 And the fruitfulness of the seven years came: and the corm being bound up into sheaves was gathered together into the barns of Egypt.	49 Nagromadził więc Józef tyle zboża, ile jest piasku morskiego; takie mnóstwo, że już przestano mierzyć, bo nie można było zmierzyć.
50 And all the abundance of grain was laid up in every city.	50 A zanim nastały lata głodu, urodzili się Józefowi dwaj synowie; urodziła ich Asenat, córka kapłana z On, który miał imię Poti Fera.
51 And there was so great abundance of wheat, that it was equal to the sand of the sea, and the plenty exceeded measure.	51 Józef dał swemu synowi pierworodnemu imię Manasses. [ Mówił bowiem: ] Dał mi Bóg zapomnieć o całym mym utrapieniu i o domu ojca mojego.
52 And before the famine came, Joseph had two sons born: whom Aseneth the daughter of Putiphare priest of Heliopolis bore unto him.	52 A drugiego nazwał Efraim, [mówiąc]: Uczynił mnie Bóg płodnym w kraju mojej niedoli.
53 And he called the name of the first born Manasses, saying: God hath made me to forget all my labours, and my father's house.	53 Kiedy minęło siedem lat urodzaju w Egipcie,
54 And he named the second Epharaim, saying: God hath made me to grow in the land of my poverty.	54 nadeszło siedem lat głodu, jak to zapowiedział Józef. A gdy nastał głód we wszystkich krajach, w całym Egipcie była żywność.
55 Now when the seven years of the plenty that had been in Egypt were past:	55 Ale kiedy i w Egipcie głód zaczął się dawać we znaki, ludność domagała się chleba od faraona. Wtedy faraon mówił do wszystkich Egipcjan: Udajcie się do Józefa i, co on wam powie, czyńcie.
56 The seven years of scarcity, which Joseph had foretold, began to come: and the famine prevailed in the whole world, but there was bread in all the land of Egypt.	56 Gdy był głód na całej ziemi, Józef otwierał wszystkie [spichlerze], w których było [zboże], i sprzedawał zboże Egipcjanom, w miarę jak w Egipcie głód stawał się coraz większy.
57 And when there also they began to be famished, the people cried to Pharao for food. And he said to them: Go to Joseph: and do all that he shall say to you.	57 Ze wszystkich krajów ludzie przybywali do Egiptu, by kupować zboże od Józefa, gdyż głód po całej ziemi się wzmagał.
58 And the famine increased daily in all the land: and Joseph opened all the barns, and sold to the Egyptians: for the famine had oppressed them also.