1 Maccabees 8

NEW AMERICAN BIBLE	Biblia Tysiąclecia
1 Judas had heard of the reputation of the Romans. They were valiant fighters and acted amiably to all who took their side. They established a friendly alliance with all who applied to them.	1 Juda dowiedział się o sławie, jaką cieszą się Rzymianie: że są nadzwyczaj mocni, że życzliwość okazują tym wszystkim, którzy się do nich przyłączają, a nawet przyjaźń zawierają z tymi, którzy udają się do nich,
2 He was also told of their battles and the brave deeds that they had performed against the Gauls, conquering them and forcing them to pay tribute.	2 gdyż są nadzwyczaj mocni. Opowiadano mu o ich wojnach i o bohaterskich czynach, których dokonali w wojnie z Galatami, jak ich zwyciężyli i zmusili do płacenia daniny;
3 They had gotten possession of the silver and gold mines in Spain,	3 tak samo i o czynach dokonanych w hiszpańskim kraju w celu zawładnięcia tamtejszymi kopalniami srebra i złota;
4 and by planning and persistence had conquered the whole country, although it was very remote from their own. They had crushed the kings who had come against them from the far corners of the earth and had inflicted on them severe defeat, and the rest paid tribute to them every year.	4 jak każdym krajem, choćby to był kraj najbardziej od nich odległy, zawładnęli dzięki swojej roztropności i cierpliwości; jak pokonali królów, którzy z końca świata przeciw nim wyruszyli, zadając im wielką klęskę, i jak inni corocznie płacą im daniny.
5 Philip and Perseus, king of the Macedonians, and the others who opposed them in battle had been overwhelmed and subjugated.	5 Tak samo królów kittejskich, Filipa i Perseusza, razem z tymi, którzy przeciwko nim wzniecili powstanie, w czasie wojny starli i siłą poddali swej władzy.
6 Antiochus the Great, king of Asia, who had fought against them with a hundred and twenty elephants and with cavalry and chariots and a very great army, had been defeated by them.	6 Pokonany przez nich został nawet Antioch Wielki, król Azji, który wyszedł na wojnę przeciwko nim, mając sto dwadzieścia słoni, konnicę, rydwany i bardzo wiele wojska,
7 They had taken him alive and obliged him and the kings who succeeded him to pay a heavy tribute, to give hostages and a section of	7 a jednak wzięli go do niewoli żywego i wyznaczyli jemu i jego następcom zapłacenie sobie wielkiej daniny, danie zakładników i odstąpienie krain,
8 Lycia, Mysia, and Lydia from among their best provinces. The Romans took these from him and gave them to King Eumenes.	8 mianowicie: Indii, Medii, Lidii i części najpiękniejszych ich posiadłości. Oni zaś odebrali je od niego i oddali królowi Eumenesowi.
9 When the men of Greece had planned to come and destroy them,	9 Opowiadano też, jak mieszkańcy Hellady zamierzali wyruszyć, aby ich wytępić.
10 the Romans discovered it, and sent against the Greeks a single general who made war on them. Many were wounded and fell, and the Romans took their wives and children captive. They plundered them, took possession of their land, tore down their strongholds and reduced them to slavery even to this day.	10 Oni jednak dowiedzieli się o tym, wysłali do nich jednego wodza, który walczył z nimi, tak że padło spośród nich wielu zabitych, żony ich i dzieci zostały wzięte do niewoli, złupili ich, a ziemię ich sobie przywłaszczyli, zburzyli ich twierdze, a ich samych aż do tego dnia trzymają w niewoli.
11 All the other kingdoms and islands that had ever opposed them they destroyed and enslaved;	11 Każde inne królestwo i każdą wyspę, która kiedykolwiek im się przeciwstawiła, zgnietli i poddali je sobie w niewolę, z przyjaciółmi zaś swoimi i ze sprzymierzeńcami zachowują przyjaźń.
12 with their friends, however, and those who relied on them, they maintained friendship. They had conquered kings both far and near, and all who heard of their fame were afraid of them.	12 Nad pobliskimi królestwami rozciągnęli swoją władzę i nad tymi, które są daleko, do tego stopnia, że strach przejmuje wszystkich, gdy słyszą o ich imieniu.
13 In truth, those whom they desired to help to a kingdom became kings, and those whom they wished to depose they deposed; and they were greatly exalted.	13 Komu zechcą pomóc w osiągnięciu władzy królewskiej, ten panuje, a których chcą, zrzucają z tronu, bo doszli do ogromnej potęgi.
14 Yet with all this, none of them put on a crown or wore purple as a display of grandeur.	14 Przy tym wszystkim zaś ani jeden z nich nie kładzie sobie diademu na głowę i nikt nie okrywa się purpurą, aby się nią chełpić.
15 They had made for themselves a senate house, and every day three hundred and twenty men took counsel, deliberating on all that concerned the people and their well-being.	15 Raczej ustanowili sobie radę. Codziennie zbiera się ich trzystu dwudziestu i zawsze radzą nad ludem, jak by najlepiej zachować w nim ład.
16 They entrusted their government to one man every year, to rule over their entire country, and they all obeyed that one, and there was no envy or jealousy among them.	16 Corocznie zaś jednemu tylko człowiekowi powierzają zarząd nad nimi i panowanie nad całym krajem, który im podlega, a wszyscy temu jednemu są posłuszni i nie ma pomiędzy nimi zazdrości ani nienawiści.
17 So Judas chose Eupolemus, son of John, son of Accos, and Jason, son of Eleazar, and sent them to Rome to establish an alliance of friendship with them.	17 Juda więc wybrał Eupolemosa, syna Jana, który był synem Akkosa, oraz Jazona, syna Eleazara, aby ich posłać do Rzymu. Mieli oni zawrzeć z nimi przyjaźń i przymierze
18 He did this to get rid of the yoke, for it was obvious that the kingdom of the Greeks was subjecting Israel to slavery.	18 w tym celu, aby zdjęli z nich jarzmo. Widać bowiem było, że królestwo greckie usiłuje wziąć Izraela w niewolę.
19 After making a very long journey to Rome, the envoys entered the senate and spoke as follows:	19 Udali się więc do Rzymu, a droga była bardzo daleka, weszli do senatu i tak się odezwali:
20 "Judas, called Maccabeus, and his brothers, with the Jewish people, have sent us to you to make a peaceful alliance with you, and to enroll ourselves among your allies and friends."	20 Juda, który nosi przydomek Machabeusz, jego bracia i lud żydowski wysłali nas do was, abyśmy z wami zawarli przymierze i pokój, aby zapisano nas jako waszych sprzymierzeńców i przyjaciół.
21 The proposal pleased the Romans,	21 Przemówienie im się podobało.
22 and this is a copy of the reply they inscribed on bronze tablets and sent to Jerusalem, to remain there with the Jews as a record of peace and alliance:	22 To zaś jest odpis listu, który został napisany na tablicach z brązu i posłany do Jerozolimy, aby tam był u nich jako akt upamiętniający pokój i przymierze:
23 "May it be well with the Romans and the Jewish nation at sea and on land forever; may sword and enemy be far from them.	23 Niech Rzymianom i narodowi żydowskiemu zawsze dobrze się powodzi na morzu i na lądzie, a miecz nieprzyjacielski niech będzie od nich z daleka!
24 But if war is first made on Rome, or any of its allies in any of their dominions,	24 Jeżeliby jednak najpierw albo Rzymowi, albo któremukolwiek z jego sprzymierzeńców na całym obszarze podległym ich władzy zagrażała wojna,
25 the Jewish nation will help them wholeheartedly, as the occasion shall demand;	25 wtedy naród żydowski zależnie od tego, jak okoliczności będą wymagały, z całym poświęceniem będzie w walce pomagał.
26 and to those who wage war they shall not give nor provide grain, arms, money, or ships; this is Rome's decision. They shall fulfill their obligations without receiving any recompense.	26 Walczącym zaś wrogom, o ile Rzym będzie uważał za słuszne, nie będzie dawał ani dostarczał zboża, broni, pieniędzy ani okrętów. Postanowień tych będą przestrzegali bez żadnego wynagrodzenia.
27 In the same way, if war is made first on the Jewish nation, the Romans will help them willingly, as the occasion shall demand,	27 Tak samo jeżeli narodowi żydowskiemu najpierw wojna będzie zagrażała, wtedy Rzymianie, zależnie od tego, jak okoliczności będą im wskazywały, chętnie w walce będą im pomagali.
28 and to those who are attacking them there shall not be given grain, arms, money, or ships; this is Rome's decision. They shall fulfill their obligations without deception.	28 Walczącym zaś wrogom, o ile Rzym będzie uważał za słuszne, nie będą dostarczane: zboże, broń, pieniądze ani okręty. Postanowień tych będą przestrzegali bez żadnego podstępu.
29 On these terms the Romans have made an agreement with the Jewish people.	29 Na podstawie tych postanowień Rzymianie ułożyli swoje stosunki z ludem żydowskim.
30 But if both parties hereafter decide to add or take away anything, they shall do as they choose, and whatever they shall add or take away shall be valid.	30 Jeżeliby zaś jedni i drudzy do tych postanowień coś chcieli dodać albo z nich coś skreślić, będą mogli to uczynić wedle swej woli; dodatek albo skreślenie będą ważne.
31 "Moreover, concerning the wrongs that King Demetrius has done to them, we have written to him thus: 'Why have you made your yoke heavy upon our friends and allies the Jews?	31 Co zaś dotyczy krzywd wyrządzonych im przez króla Demetriusza, to napisaliśmy do niego te słowa: Dlaczego na naszych przyjaciół i sprzymierzeńców, na Żydów, włożyłeś tak ciężkie jarzmo?
32 If they complain about you again, we will do them justice and make war on you by land and sea.'"	32 Jeżeli jeszcze będą skarżyli się na ciebie, wtedy ujmiemy się za ich prawami i pobijemy cię na morzu i na lądzie.