1 Kings 10

NEW AMERICAN BIBLE	Biblia Tysiąclecia
1 The queen of Sheba, having heard of Solomon's fame, came to test him with subtle questions.	1 Również i królowa Saby, usłyszawszy rozgłos mądrości Salomona, przybyła, aby przez rozstrząsanie trudnych zagadnień osobiście się o niej przekonać.
2 She arrived in Jerusalem with a very numerous retinue, and with camels bearing spices, a large amount of gold, and precious stones. She came to Solomon and questioned him on every subject in which she was interested.	2 Przyjechała więc do Jerozolimy ze świetnym orszakiem i wielbłądami, dźwigającymi wonności i bardzo dużo złota oraz drogocennych kamieni. Następnie przyszła do Salomona i odbyła z nim rozmowę o wszystkim, co ją nurtowało.
3 King Solomon explained everything she asked about, and there remained nothing hidden from him that he could not explain to her.	3 Salomon zaś udzielił jej wyjaśnień we wszystkich zagadnieniach przez nią poruszonych. Nie było zagadnienia, nieznanego królowi, którego by jej nie wyjaśnił.
4 When the queen of Sheba witnessed Solomon's great wisdom, the palace he had built,	4 Gdy królowa Saby ujrzała całą mądrość Salomona oraz pałac, który zbudował,
5 the food at his table, the seating of his ministers, the attendance and garb of his waiters, his banquet service, and the holocausts he offered in the temple of the LORD, she was breathless.	5 jak również zaopatrzenie jego stołu w potrawy i napoje, i mieszkanie jego dworu, stanowiska usługujących jemu, jego szaty, jego podczaszych, jego całopalenia, które składał w świątyni Pańskiej, wówczas wpadła w zachwyt.
6 "The report I heard in my country about your deeds and your wisdom is true," she told the king.	6 Dlatego przemówiła do króla: Prawdziwa była wieść, którą usłyszałam w moim kraju o twoich dziełach i o twej mądrości.
7 "Though I did not believe the report until I came and saw with my own eyes, I have discovered that they were not telling me the half. Your wisdom and prosperity surpass the report I heard.	7 Jednak nie dowierzałam tym wieściom, dopóki sama nie przyjechałam i nie zobaczyłam na własne oczy, że nawet połowy mi nie powiedziano. Przewyższyłeś mądrością i powodzeniem wszelkie pogłoski, które usłyszałam.
8 Happy are your men, happy these servants of yours, who stand before you always and listen to your wisdom.	8 Szczęśliwe twoje żony, szczęśliwi twoi słudzy! Oni stale znajdują się przed twoim obliczem i wsłuchują się w twoją mądrość!
9 Blessed be the LORD, your God, whom it has pleased to place you on the throne of Israel. In his enduring love for Israel, the LORD has made you king to carry out judgment and justice."	9 Niech będzie błogosławiony Pan, Bóg twój, za to, że ciebie upodobał sobie, aby cię osadzić na tronie Izraela; z miłości, jaką żywi Pan względem Izraela, ustanowił ciebie królem dla wykonywania prawa i sprawiedliwości.
10 Then she gave the king one hundred and twenty gold talents, a very large quantity of spices, and precious stones. Never again did anyone bring such an abundance of spices as the queen of Sheba gave to King Solomon.	10 Następnie dała królowi sto dwadzieścia talentów złota i bardzo dużo wonności oraz drogocennych kamieni. Nigdy nie przyniesiono więcej wonności od tych, które królowa Saby dała królowi Salomonowi.
11 Hiram's fleet, which used to bring gold from Ophir, also brought from there a large quantity of cabinet wood and precious stones.	11 Flota Hirama, która dostarczyła złoto z Ofiru, przywiozła również drewno sandałowe i wielką ilość drogocennych kamieni.
12 With the wood the king made supports for the temple of the LORD and for the palace of the king, and harps and lyres for the chanters. No more such wood was brought or seen to the present day.	12 Z drzewa sandałowego król zrobił chodnik do świątyni Pańskiej i do pałacu królewskiego oraz cytry i harfy dla śpiewaków. Tyle drzewa sandałowego nie sprowadzono i nie widziano aż do dnia dzisiejszego.
13 King Solomon gave the queen of Sheba everything she desired and asked for, besides such presents as were given her from Solomon's royal bounty. Then she returned with her servants to her own country.	13 Król Salomon zaś podarował królowej Saby wszystko, w czym okazała swe upodobanie i czego pragnęła, prócz tego, czym ją Salomon obdarzył z królewską hojnością. Niebawem wyruszyła w drogę powrotną do swego kraju wraz ze swymi sługami.
14 The gold that Solomon received every year weighed six hundred and sixty-six gold talents,	14 Waga złota, które co rok dostarczano Salomonowi, wynosiła sześćset sześćdziesiąt sześć talentów złota,
15 in addition to what came from the Tarshish fleet, from the traffic of merchants, and from all the kings of Arabia and the governors of the country.	15 oprócz tego, co pochodziło od handlarzy i zysków od kupców jako też wszystkich królów arabskich oraz namiestników krajowych.
16 Moreover, King Solomon made two hundred shields of beaten gold (six hundred gold shekels went into each shield)	16 Sporządził zatem król Salomon dwieście tarcz z kutego złota. Na każdą tarczę wychodziło sześćset syklów złota.
17 and three hundred bucklers of beaten gold (three minas of gold went into each buckler); and he put them in the hall of the Forest of Lebanon.	17 Ponadto trzysta puklerzy z kutego złota. Na każdy puklerz wychodziło po trzy miny złota. Umieścił je król w "Domu Lasu Libanu".
18 The king also had a large ivory throne made, and overlaid it with refined gold.	18 Następnie król sporządził wielki tron z kości słoniowej, który wyłożył szczerym złotem.
19 The throne had six steps, a back with a round top, and an arm on each side of the seat. Next to each arm stood a lion;	19 Tron miał sześć stopni i owalny szczyt z tyłu oraz poręcze po obu stronach siedzenia, a przy poręczach stały dwa lwy.
20 and twelve other lions stood on the steps, two to a step, one on either side of each step. Nothing like this was produced in any other kingdom.	20 Na sześciu stopniach stało tam po obu stronach dwanaście lwów. Czegoś takiego nie uczyniono w żadnym z królestw.
21 In addition, all King Solomon's drinking vessels were of gold, and all the utensils in the hall of the Forest of Lebanon were of pure gold. There was no silver, for in Solomon's time it was considered worthless.	21 Wszystkie też naczynia, z których pił król Salomon, były złote. Również szczerozłote były wszelkie naczynia "Domu Lasu Libanu". Nie było srebra: nie ceniono go w czasach Salomona.
22 The king had a fleet of Tarshish ships at sea with Hiram's fleet. Once every three years the fleet of Tarshish ships would come with a cargo of gold, silver, ivory, apes, and monkeys.	22 Albowiem dalekomorska flota królewska razem z flotą Hirama przybywała co trzy lata przywożąc z Tarszisz złoto i srebro, kość słoniową oraz małpy i pawie.
23 Thus King Solomon surpassed in riches and wisdom all the kings of the earth.	23 Dzięki temu król Salomon bogactwem i mądrością przewyższył wszystkich królów ziemi.
24 And the whole world sought audience with Solomon, to hear from him the wisdom which God had put in his heart.	24 Wszyscy więc udawali się do Salomona, aby posłuchać jego mądrości, jaką Bóg obdarzył jego serce.
25 Each one brought his yearly tribute: silver or gold articles, garments, weapons, spices, horses and mules.	25 Każdy zaś z nich składał corocznie swoje dary: naczynia srebrne i złote, szaty czy też zbroje lub wonności, konie albo muły.
26 Solomon collected chariots and drivers; he had one thousand four hundred chariots and twelve thousand drivers; these he allocated among the chariot cities and to the king's service in Jerusalem.	26 Salomon powiększył liczbę rydwanów oraz jezdnych tak, że miał tysiąc czterysta rydwanów dwanaście tysięcy jezdnych. Rozmieścił ich w miastach rydwanów i przy królu w Jerozolimie.
27 The king made silver as common in Jerusalem as stones, and cedars as numerous as the sycamores of the foothills.	27 Srebra zaś król złożył w Jerozolimie tyle, ile kamieni, a cedrów - ile sykomor na Szefeli.
28 Solomon's horses were imported from Cilicia, where the king's agents purchased them.	28 Sprowadzono też Salomonowi konie z Musri i z Kue. Kupcy królewscy brali je z Kue za ustaloną cenę.
29 A chariot imported from Egypt cost six hundred shekels, a horse one hundred and fifty shekels; they were exported at these rates to all the Hittite and Aramean kings.	29 Wywożono i sprowadzano z Musri rydwan za sześćset srebrników, a konia za sto pięćdziesiąt. Tak samo za ich pośrednictwem sprowadzano je dla wszystkich królów chetyckich i aramejskich.